Το Φιλοσοφικό Λεξικό του Cambridge

Της Εύας Στάμου

Οι εξαιρετικά επαινετικές παρατηρήσεις στο οπισθόφυλλο ενός βιβλίου είναι, στον αγγλόφωνο εκδοτικό χώρο, κάτι αρκετά συχνό: «Ένα αξιοθαύμαστο επίτευγμα», σημειώνει ο Alasdaire McIntyre, «Ένα υπέροχο έργο αναφοράς» προσθέτει ο Edward Said. Το σπάνιο είναι οι έπαινοι αυτοί να είναι απόλυτα δικαιολογημένοι, και να αποδίδουν μέρος μόνο των αρετών που έχει ένα βιβλίο: Το Φιλοσοφικό Λεξικό του Cambridge είναι στο πεδίο του ίσως το καλύτερο έργο αναφοράς, αυτού του μεγέθους, στην διεθνή βιβλιογραφία.

Τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το εύρος της θεματολογίας, την διάρθρωση των λημμάτων, και την οργάνωση του υλικού παρουσιάζονται στους εκτενείς προλόγους του Robert Audi για την πρώτη (1995) και την δεύτερη (1999) έκδοση του πρωτότυπου, και επεξηγούνται στην κατατοπιστική και μεθοδολογικά άρτια εισαγωγή των επιμελητών της ελληνικής έκδοσης. Σημασία νομίζω έχει το βασικό σκεπτικό των δημιουργών του έργου: αν επιθυμείς να εκδόσεις ένα λεξικό φιλοσοφίας με διάρκεια στο χρόνο ζήτησε να το συντάξουν οι πλέον ειδικοί ερευνητές στον τομέα τους, παγκοσμίως. Και ο Audi όντως απευθύνθηκε με επιτυχία σε ένα μεγάλο αριθμό ερευνητών (440), που συνδυάζουν την πρωτότυπη σκέψη με την ικανότητα να μεταδίδουν εύστοχα και ευσύνοπτα το νόημα των όρων, των ερωτημάτων και των εννοιών που διέπουν την φιλοσοφική σκέψη. Αντίστοιχη μέριμνα εμφανίζει και η επιλογή των 16 μεταφραστών της ελληνικής έκδοσης, οι περισσότεροι από τος οποίους έχουν εγνωσμένη εμπειρία στον εξαιρετικά απαιτητικό τομέα μετάφρασης φιλοσοφικών κειμένων.

Κάποιες αβλεψίες στην ελληνική έκδοση δεν έχουν αποφευχθεί, ούτε θα ήταν ίσως και ρεαλιστικό κατά την εκτύπωση ενός λεξικού 1378 σελίδων. Η μετάφραση ορισμένων όρων μπορεί να εγείρει αντιρρήσεις, όχι επειδή δεν είναι ορθή, αλλά επειδή η χρήση τους σε διαφορετικά συγκείμενα κατά την εξέλιξη της φιλοσοφικής σκέψης, προσδίδει σε αρκετούς όρους μια αναπόφευκτη πολυσημία.

Θα ήταν πιστεύω καλό να προστεθεί ένα αγγλο-ελληνικό γλωσσάρι στην επόμενη έκδοση του Λεξικού,που θα λειτουργήσει ως πολύτιμο εργαλείο, βοηθώντας το αναγνωστικό κοινό, που μπορεί να προέρχεται από διαφορετικούς τομείς των γραμμάτων και της έρευνας, να δει πώς πρέπει να αποδίδονται σήμερα οι φιλοσοφικοί όροι από την αγγλική γλώσσα,- γιατί θέλω να ελπίζω ότι το έργο αυτό θα βρει την ανταπόκριση που του αξίζει και θα τύχει πολλών επανεκδόσεων στην ελληνική γλώσσα.

http://evastamou.blosgpot.com