Δεκατέσσερις πρόσφατες ποιητικές συλλογές συν ένα σημαντικό συγκεντρωτικό έργο συνθέτουν τα φθινοπωρινά ποιητικά μας αναγνώσματα (κάποια ήταν και καλοκαιρινά). Εικόνα: "La ramasseuse de feuilles mortes", Ερνέστ Μπιέλερ (1863-1948).
Επιλογή-παρουσίαση: Κ.Β. Κατσουλάρης
Η δίτομη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων της Δήμητρας Χριστοδούλου (μέχρι το 2024) ήταν σαφώς από τους εκδοτικούς σταθμούς της πρόσφατης ποιητικής παραγωγής. Ξεχωρίζει επίσης η επιστροφή του 86χρονου Κυριάκου Χαραλαμπίδη, έπειτα από τέσσερα χρόνια. Κάποια ποιήματα από αυτά που παραθέτουμε είναι τυπωμένα σε πολυτονικό, που εδώ δεν είναι εύκολο να ακολουθήσουμε. Ας μας συγχωρεθεί η απλοποίηση.
Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, Ποιήματα [Α], 1974-2010 / Ποιήματα [Β], 2011-2024 (επιμέλεια: Βάγια Κάλφα, επίμετρο: Αλέξης Ζήρας, σχεδιασμός: Ευθύμιος Γάλλος, εκδ. Θράκα)
Μια από τις σημαντικότερες εν ζωή Ελληνίδες ποιήτριες έχει πλέον συγκεντρωμένο όλο το μέχρι σήμερα ποιητικό της έργο σε μια έκδοση ιδιαίτερα φροντισμένη και καλαίσθητη, σε δύο τόμους. Με εκτενές επίμετρο του Αλέξη Ζήρα.
 |
 |
ΜΙΚΡΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ
Αν ζούσε ο θεός θα μετρούσε τον χρόνο με τη μουσική, τη βλάστηση με το γάλα του σύκου, τον θάνατο με τον μοναχογιό του. Ο γέρος θα γελούσε ακράτητος θρυμματίζοντας τα ίδια του τα δόντια.
Και τα βουνά, τρελά, θα κουτουλούσαν με πείσμα την ουράνια πλάκα.
[Χώμα, Κέδρος, 1985]
Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Πρώτα μετά θάνατον ερωτήματα (εκδ. Ίκαρος)
Τέσσερα χρόνια μετά την προηγούμενη συλλογή του, Η νύχτα των κήπων (εκδ. Ίκαρος, 2022), ο κορυφαίος Κύπριος ποιητής επιστρέφει με μια συλλογή που τη χαρακτηρίζει η διάθεση συνομιλίας με την επικαιρότητα, πάντα με τον τρόπο της ποίησης. Ποίημα για τον Πούτιν και τον Ζελένσκι («Αγέλαστος και γελωτοποιός»), αλλά και ποίημα για τη Γάζα (βλ. παρακάτω), ανάμεσα σε άλλα. Στο εξώφυλλο, έργο της Δώρας Ορφανού-Φαρμακά, Άτιτλο, 1964.
Η ΓΑΖΑ ΜΟΝΗ
Εξηγητές καταβοούν απαύστως
τα πάθη και τον θάνατο και την ταφή.
Το φως αναλαμβάνει τις ευθύνες του.
Και διεσχίσθη ο ουρανός και σφόδρα
το πολυκάντηλο ελυπήθη.
Πέντε φορές η γη επνίγη στο αίμα της.
Πέντε φορές το χώμα και το νερό
στο όνομα της Εύας και του μήλου.
Πέντε φορές ο Αδάμ εφθόνησε το θαύμα.
Πέντε φορές στο ρεύμα
της απ’ εδώ μεριάς του χρόνου
τ’ αγγέλου το φτερό
(ξεκόβοντας από νεκρούς
που σκάβουν με τα νύχια τους
να βρουν τους ζωντανούς)
δεν παρευρίσκεται.
(2025)
Ζέφη Δαράκη, σ' ένα βαθύ πουθενά (εκδ. Ύψιλον)
Τελευταία συλλογή της καταξιωμένης ποιήτριας, έργο υψηλής πυκνότητας κι επινοητικότητας, ακτινοβολεί σε όποια σελίδα κι αν την ανοίξεις.
ΜΑΡΜΑΡΟΓΛΥΦΕΙΟ
...
Δώσ' μου το χέρι σου, τυφλή μου μνήμη
Δέσε επάνω μου τις αμίλητες πράξεις που ξοδεύτηκαν
χωρίς καλά καλά να ξέρουν
σε ποιο μαρμαρογλυφείο ονειρευόταν
εκείνο το αλησμόνητο άγαλμα
πριν το σμιλέψει ανθρώπινο χέρι
Χάρης Ψαρράς, Η Κλειώ στον Παρνασσό (εκδ. Πατάκη)
Έκτη προσωπική ποιητική συλλογή του Χάρη Ψαρρά, στην οποία το μυθικό και ιστορικό στοιχείο συναντούν μιαν ευαισθησία σημερινή. Μετα-παρνασσισμός, μεταξύ κυριολεξίας και ειρωνείας.
ΤΑ ΚΑΘΕΚΑΣΤΑ
Καινούριες μέρες. Μάτια πράσινα, γαλανά.
Ώμοι και γόνατα γυμνά. Καινούργιες νύχτες.
Γιάννης Αντιόχου, Τις νύχτες ονειρεύομαι συντέλειες (εκδ. Ίκαρος)
Δέκατη ποιητική συλλογή μέσα σε 23 χρόνια παρουσίας για τον Γιάννη Αντιόχου. Προηγούμενη, το σώμα (εκδ. Ίκαρος, 2023), κι αμέσως πριν το Αυτός, ο κάτω ουρανός (εκδ. Ίκαρος, 2019), που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2020. Εναλλαγές ύφους, πολλές φανερές και λιγότερο φανερές αναφορές, υπαρξιακό ρίγος, εκμυστήρευση και στοχαστικότητα, χαρακτηρίζουν την ποίησή του
ΑΝΑΠΟΔΑ ΚΟΙΜΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΘΑΜΕΝΟΙ
Χωρισμένη σε τρία μέρη, η λιτή τούτη συλλογή επιχειρεί ένα διαφορετικό βλέμμα πάνω στην Αθήνα και τους ανθρώπους της, ακολουθώντας το καβαφικό φαντασιακό, όπου ο χάρτης των οδών και η ψυχική επικράτεια γίνονται ένα. Τα σχέδια του βιβλίου φιλοτέχνησε ο Βαγγέλης Διονάς.
Ασκητές στον δρόμο την έρημο
στων πειρασμών τον κήπο
πορεύονται οι άστεγοι, απογυμνωμένοι
από της φτώχειας τους το βάρος
ανάλαφροι, κήρυκες της πτώσης βουβοί
ενδεδυμένοι τη σκόνη
ένα φιλόξενο κομμάτι ουρανού αναζητώντας
κάθε βραδιά για στέγη.
Παλάτια χτίζουν τα σύννεφα.
Δημήτρης Κοσμόπουλος, Σφακτηρία (εκδ. Περισπωμένη)
Η Σφακτηρία, νησί στη νότια Πελοπόννησο, τόπος ομηρικών αντηχήσεων, γίνεται ο μυθικός κόσμος του άρτι αφιχθέντος ποιητικού έργου του Δημήτρη Κοσμόπουλου. Όμορφη έκδοση, με προμετωπίδα του Γιώργου Κόρδη και δύο σχέδια του Μάρκου Καμπάνη.
ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ
Αργά-αργά το χέρι μου κι ατρέπτως χωματίζει.
Βγάζει γρασίδι ολόμαυρο, χρυσό μελάνι
πονάει κι αναδεύεται κι ολόβαθα ανασαίνει.
Βγάζει δεντράκι με λυγερά κλαδιά.
Με δάκρυ, στάλα-στάλα, το ποτίζω.
Τις πέτρες έκανα ψωμί, τα βότσαλα προσφάι.
Στάθηκα –μαύρη μου χαρά– στου φεγγαριού το φως
με του λαγού το σκίρτημα, πριν βόλι τόνε φάει.
Βασίλης Κουγέας, Στο πέρασμα της χελώνης (εκδ. Ύψιλον)
Ποίηση πεζόμορφη, έντονα εικονοποιητική και μεταφορική, στα όρια της αλληγορίας, βρίθει πλασμάτων πέραν της χελώνης του τίτλου, δημιουργώντας μια ιδιαίτερη ποιητική κοσμογονία, για τη διάρκεια, τον χρόνο, τους βαθύτερους δεσμούς μας.
ΠΟΣΕΣ ΦΟΡΕΣ
Πόσες φορές τσάκισα τις σελίδες στα αγαπημένα; Θα μείνουν εκεί μέχρι ο επόμενος να τις ισιώσει; Ο νεκρός κρύβεται μέσα στα βιβλία του που οι μεταφορείς αδειάζουνε στην αποθήκη. Ποιος φλογοβόλος έρωτας; Αυτό που ήθελες να δεις, αυτό έπαιρνες. Ανάμεσα σε σιωπές και ψευδαισθήσεις πέρασε ο καιρός. Μου ράγισε την καρδιά. Πάρε ένα σπίρτο και κάψε το. Αγύριστο κεφάλι. Ρίξε χλώριο στο χαρτί, ο πρώτος έσσεται και τελευταίος.
Ελισάβετ Αρσενίου, Η κόρη μου γράφει κατευθείαν στα αγγλικά (εκδ. Θράκα)
Τρίτη ποιητική συλλογή της Καθηγήτριας Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, δεκαπέντε χρόνια από την τελευταία της. Δουλεμένη προφορικότητα, τόνος εκμυστήρευσης, κι ένας τίτλος «αντιποιητικός» που σε κάνει να σταθείς και να τον σκεφτείς.
ΟΤΑΝ ΛΕΩ ΟΤΙ ΚΑΘΑΡΙΣΑ
Δεν εννοώ ότι σκότωσα
Θα μου πεις καθαρίζεις
από κάποιον κακό
αλλά ούτε θα με έλεγα ηρωίδα.
Το πολύ
να μοιάζω με αυτές
που καθαρίζουν τα πολύ βρώμικα σπίτια
προκαλώντας δέος.
Θα το πω με σεμνότητα:
Καθάρισα για λογαριασμό
όσων βάζουνε άλλους
να κάνουν τη βρομοδουλειά.
Γιώργος Κ. Ψάλτης, Ιστορία ενός παρόντος (εκδ. Ίκαρος)
Έκτο ποιητικό έργο του Γιώργου Ψάλτη. Εκτενή ποιήματα, μεγάλες συνθέσεις, με ιστορικό και συμβολικό χαρακτήρα, χωρίς να λείπουν και οι μύχιες στιγμές ή τα απόνερα ονείρων. Στο εξώφυλλο, σχέδιο του ποιητή.
Δ.
α΄
Με ξεγέλασε χθες βράδυ η βροχή
ήρθε από εκεί που δεν είδα|
όταν ξύπνησα είδα νερό πολύ
βρεγμένα υφάσματα
στα μαξιλάρια και στην καρέκλα.
Κανέναν δεν ενδιαφέρει
από πού είχε έρθει
ξέρω ότι φυσάει νοτιάς
το βλέπω στα κύματα
το βλέπω στα δέντρα.
[...]
Ηλίας Φραγκάκης, τρίχορδα και μονόχορδα για 5 εποχές (εκδ. Άλφα Ωμέγα)
Αναλαμπές, αιφνιδιασμοί, ποιητικοί αφορισμοί, τρίστιχα ή μονόστιχα ποιήματα, καθώς συνυπάρχουν στη σελίδα συνθέτουν ένα όλον μεγαλύτερο από τα επιμέρους. Έργο εξωφύλλου: Ελένη Παραβά.
Κύματα θεριά
Αμελημένοι φάροι
Στοιχειωμένοι
*
Βάρκες στα βράχια
Ρίζωσαν πληγωμένες
Μετρούν τον πόνο
*
Τα κυπαρίσσια
έγειραν να σκεπαστούν
με την ομίχλη
- Διαβάστε επίσης: Τι διαβάζουμε τώρα; Ο Μάιος της ποίησης – 21 ποιητικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα ή λίγο παλιότερα
Μαρία Α. Ιωάννου, Πυροτεχνήματα κάτω από τον ήλιο (εκδ. Ίκαρος)
Εύστοχος τίτλος γι' αυτά τα ποιήματα, καθώς από σελίδα σε σελίδα εκρήγνυνται, ντάλα μεσημέρι με καύσωνα, αφήνοντας στο διάβα τους μέλη ανθρώπων, λέξεων και νοημάτων. Το εξώφυλλο και τα σχέδια του βιβλίου φιλοτεχνήθηκαν από τη Χριστιάνα Ιωάννου.
Μεταξύ ύπνου και ξύπνιου
μπερδέψαμε το παραμιλητό του παιδιού μας
με της κοιλιάς μας το γουργουρητό
***
Πήγαμε σε κηδεία
δίπλα από το σπίτι μας
μόνο και μόνο για να κλάψουμε
Χύθηκε υγρό από παντζάρι στο ασανσέρ
κι εμείς είδαμε πάλι
αίματα.
Χαριτίνη Ξύδη, Κουταλάκια (εκδ. Μετρονόμος)
Σφηνάκια αιφνίδιων σκέψεων και εικόνων, που ενίοτε τέρπουν κι ενίοτε κόβουν με την ευθυβολία τους.
Για κανένα
από τα εκατοντάδες κουταλάκια
που έκλεψα δεν μετάνιωσα
Κάποτε ένιωσα τύψεις
για εκείνα που δεν έκλεψα
***
Τα γραπτά είναι συναισθηματικά
κάποτε ραγισμένα και τραυματισμένα τοπία
και μόνο ως τέτοια θα πρέπει να διαβάζονται
και ενίοτε να θεραπεύονται
από τους αναγνώστες τους
Σουλεϊμάν Αλαγιαλή-Τσιαλίκ, Η λευκή αθωότητα της Βιλελμίνης (εκδ. Κουκκίδα)
Ποίηση με τολμηρή εικονοποιία, γεμάτη εκμυστηρεύσεις και ερωτισμό, και τον κόσμο των ονείρων να διεκδικεί παντού και πάντα την πρωτοκαθεδρία. Η Βιλελμίνη, ως άλλη Μαρία Νεφέλη, πλάθεται από τον ποιητή με ποικιλία υλικών, ούσα έτσι κάτι πολύ περισσότερο από ένα πρόσωπο.
α'
Στην οδό της μοναχικότητας,
αναζητάς να συναντήσεις και πάλι
τον πολύφημο έρωτα με φληναφήματα.
Συστρέφονται σαν φιλιά ελβετικά
εις τριπλούν τα όνειρα
κι αφήνουν βόμβους μελισσών
στο πιο αδικημένο από λέξεις χορτάρι.
[...]
Αργά στάζει ασημόνερο
από το πρόσωπο της σελήνης
πάνω στο δέρμα
κι έρχεται κι ανατρέπει
τη νέα τάξη των πραγμάτων.
Μαίρη Γ. Μπαϊρακτάρη, Αυτοσκηνοθεσίες (εκδ. Μελάνι)
Ποίηση οργανωμένη γύρω από τον σκηνικό λόγο, πυκνή και καλοδουλεμένη, απαιτητική. Τέταρτο ποιητικό έργο της Επίκουρης Καθηγήτριας λογοτεχνικής μετάφρασης στο τμήμα Γαλλικής γλώσσας και φιλολογίας του ΕΚΠΑ.
Τα νέα του αιώνα είναι απλά:
μια ζωντανή παιδιών εικόνα
που σε κοιτούν κατάματα
όπως εσύ, παιδί, πρώτη φορά
κοιτούσες του Θεού τα πράματα.
Φεγγαράκι μου μισό
φέγγε μου να μην πνιγώ
να πηγαίνω στο σχολειό
να μαθαίνω πώς να ζω
σ' έναν κόσμο απόκοσμο
Αθηνά Αραπάκη, Σώμα σαν σπίτι (εκδ. Θράκα)
Ποίηση αιχμηρή, εκμυστηρευτική, αλλά και ευθέως ερωτική, προτάσει τη σωματικότητα, την αμεσότητα, τον ευθύ και, σε στιγμές, προφορικό λόγο. Τρίτη συλλογή της νεότατης ποιήτριας.
FUTURE PERFECT
«Πολλά υποσχόμενη ακαδημαϊκά
μόνο που κάτι
πήγε λάθος»
Πράγματι, αμείβομαι με 8,15 την ώρα
για να πλασάρω τον συντελεσμένο μέλλοντα
μιας άλλης γλώσσας ως κάτι
δελεαστικό·
Μέχρι να φτάσω στα τριάντα
τα παιδιά θα μ' έχουν απορρίψει
οι σκέψεις για μια πιθανή αλλαγή καριέρας θα μ' έχουνε γεράσει
κι εγώ θα αναρωτιέμαι πόσο ακόμη
μπορώ να διασχίζω τον υπερσιβηρικό
προσποιούμενη πως τελικά
θα φτάσω
κάπου
* Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.
