picasso

Για το μυθιστόρημα του Βασίλη Γκουρογιάννη Σενάριο αθανασίας (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Έλενας Μαρούτσου

Σε συνέντευξή του στο Βήμα, ο Βασίλης Γκουρογιάννης, ο καταξιωμένος συγγραφέας από το χωριό Γρανίτσα Ιωαννίνων, δηλώνει πως σε κάθε του βιβλίο «πλέει σε αχαρτογράφητα ύδατα». Παρά τη δήλωσή του αυτή, την οποία έκανε εξ αφορμής του τελευταίου του μυθιστορήματος Σενάριο Αθανασίας, διαβάζοντάς το αποκόμισα την εντύπωση πως ενώ πράγματι πρόκειται για καινούργιο καράβι, τα ύδατα είναι εν μέρει γνώριμα.

Και στο παρελθόν ο Γκουρογιάννης έχει χτίσει την αφήγησή του πάνω σε ένα φανταστικό σενάριο (στην Βέβηλη Πτήση σε μια υποτιθέμενη αεροδρομική επιδρομή των Τούρκων η Ακρόπολη παθαίνει σοβαρές βλάβες από τους κραδασμούς και στην ανοικοδόμησή της επιστρατεύονται Έλληνες κι αλλοδαποί μετανάστες).

Το μυθιστόρημα του Γκουρογιάννη θα μπορούσαμε να πούμε πως στέκει σε μια διασταύρωση από γνωστούς δρόμους, ενώ μπροστά του ξεδιπλώνεται και το μονοπάτι της αυτοβιογραφίας ή μάλλον της βιωματικής γραφής.

Λογοτεχνικά σταυροδρόμια

Η χρήση του φανταστικού στοιχείου (συγκεκριμένα μιας φανταστικής υπόθεσης πάνω στην οποία στηρίζεται όλη η πλοκή) συναντάται και στο Σενάριο Αθανασίας. Εδώ μάλιστα συνδυάζεται με το ενδιαφέρον του συγγραφέα για την αρχαιότητα (ενδεικτικά αναφέρω τα βιβλία του Μήδεια και Ο θίασος των Αθηναίων τα οποία αντλούν από το πηγάδι της ελληνικής μυθολογίας και της ελληνορωμαϊκής ιστορίας αντίστοιχα). Άρα το μυθιστόρημα του Γκουρογιάννη θα μπορούσαμε να πούμε πως στέκει σε μια διασταύρωση από γνωστούς δρόμους, ενώ μπροστά του ξεδιπλώνεται και το μονοπάτι της αυτοβιογραφίας ή μάλλον της βιωματικής γραφής. Ο ήρωάς του έχει δανειστεί πολλά από το συγγραφέα – τον λένε Βασίλη, είναι μεσήλικας δικηγόρος με πολυετή θητεία στη γραφή, κατάγεται από ορεινό χωριό και ζει ως οικογενειάρχης στην Αθήνα. «Είμαι και δεν είμαι ο ήρωάς μου» ομολογεί ο συγγραφέας. «Θα έλεγα πως είμαι ο ηθοποιός που δεν διστάζει να ξεγυμνωθεί επειδή αυτό απαιτεί το συγκεκριμένο έργο». Και ξεγυμνώνεται.

Ένας ακρωτηριασμένος Κένταυρος

Και όταν ολοκληρωθεί στην πορεία της αφήγησης το ξεγύμνωμα, βλέπουμε ότι έχει αφαιρεθεί από τον ήρωα η ουρά. Μάλιστα. Διότι ο Παναγιώτης Ζαφείρης (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Βασίλη), άνδρας σε υπαρξιακή, δημιουργική και ερωτική κρίση, έλκει την καταγωγή του από τους Κενταύρους. Σε όλη δε τη διάρκεια του μυθιστορήματος αναζητά την ακρωτηριασμένη του φύση, επιδιώκει δηλαδή να αποκαταστήσει την αρχική ισορροπία μεταξύ ανθρώπου και ζώου, όπως αυτά συνυπήρχαν στο μυθολογικό εκείνο ον. Εδώ, βέβαια, η αρχαία μυθολογία έχει μετουσιωθεί σε ένα είδος προσωπικής μυθολογίας. Ο Παναγιώτης Ζαφείρης μοιάζει –ας μου επιτραπεί κι εμένα μια μεταφορά από τον ίδιο χώρο– με έναν Θησέα που προς τη δύση της ζωής του εγκαταλείπει το σπίτι του για να χωθεί σε έναν σκοτεινό λαβύρινθο όχι για να σκοτώσει το τέρας που βρίσκεται στην άλλη άκρη του, αλλά για να το εγκολπωθεί.

Η καθαρτήρια λειτουργία της τέχνης κι η προστατευτική απόσταση που παρεμβάλλει ανάμεσα στο βίωμα και την αναπαράστασή του, είναι ένα από τα κεντρικά θέματα του βιβλίου.

Σταθμοί στην σκοτεινή αυτή διαδρομή θα αποτελέσουν: η συνάντηση με μια γνωστή του κοπέλα, που επιδιώκει να καταξιωθεί στο χώρο της ποίησης / η επίσκεψη σε ένα πορνείο στον Κολωνό για να ξεφορτωθεί με ανήκουστο τρόπο το στικάκι με όλα του τα λογοτεχνικά έργα / η αναδρομή στο παρελθόν και η αφήγηση της σχέσης που είχε ως παιδί με τη θεολόγο του σχολείου, η οποία αυτοκτόνησε / το πέρασμά του από το Δικαστικό Μέγαρο της Πάτρας κι η υφαρπαγή στοιχείων που αφορούσαν την αυτοκτονία / και τέλος η επιστροφή στον «τόπο του εγκλήματος», στα πάτρια εδάφη: το χωριό Καλυδώνα του Μεσολογγίου (μυθικός τόπος καταγωγής του Κενταύρου Νέσσου).

«Πήρα κόκκινα γυαλιά κι όλα γύρω σινεμά τα βλέπω...»

Το βιβλίο χωρίζεται σε κεφάλαια που ο τίτλος τους παραπέμπει σε κινηματογραφικά καρέ. Συχνά μάλιστα κι η ίδια η αφήγηση περιέχει περιγραφές που μοιάζουν με σκηνικές οδηγίες, ενώ στην σκηνή όπου ο ήρωας έχει ανοίξει τον φάκελο με τη δικογραφία κι έρχεται αντιμέτωπος με τη φρίκη των φωτογραφιών, καθησυχάζει τον εαυτό του πως «όλα εκεί μέσα είναι ονόματα σε υπόθεση κάποιου σεναρίου και ουδεμία σχέση έχουν με πραγματικά περιστατικά». Μετά, επαναλαμβάνει «Προσοχή! Μην ξεχάσεις ότι παίζεις σε ταινία». Η καθαρτήρια λειτουργία της τέχνης κι η προστατευτική απόσταση που παρεμβάλλει ανάμεσα στο βίωμα και την αναπαράστασή του, είναι ένα από τα κεντρικά θέματα του βιβλίου. Ο αφηγητής μας αποκαλύπτει πως ο ήρωάς του «από τα παιδικά χρόνια είχε δείξει την έμφυτη καλλιτεχνική ροπή να εικονοποιεί συναισθήματα ώστε να τα αντέχει και να τα απολαμβάνει ως έργα τέχνης χωρίς ενοχή». Η ίδια λειτουργία λοιπόν της τέχνης επιστρατεύεται για να προστατεύσει τον ήρωα όχι μόνον από τον τρόμο του θανάτου αλλά και από όλα τα έντονα συναισθήματα –όπως είναι εδώ η γενετήσια ορμή– ώστε να μην τον καταπιούν. Η θεολόγος που τον μύησε κατά την πρώιμη εφηβεία του στον έρωτα τού έδειχνε το εφηβαίο της αφού πρώτα του έδινε να φορέσει πολύχρωμα γυαλία ηλίου. «Αυτά ήταν κινηματογραφικά μαθήματα εγκράτειας που δεν άφηναν ζωτικό χώρο στην αμαρτία, εφόσον την ακύρωνε η τέχνη και δεν μπορούσε να περάσει μέσα από τα γυαλιά που του κάλυπταν τα μάτια».

alt
Ο Βασίλης Γκουρογιάννης

Ο Παναγιώτης Ζαφείρης βλέπει τον κόσμο έκτοτε με τη διαμεσολάβηση ενός παραπετάσματος, που μπορεί να είναι είτε η οθόνη του κινηματογράφου (συχνές είναι οι αναφορές στο εφηβαίο της Μόνικα Μπελούτσι στη Μαλένα ή τα χρυσοκόκκινα μαλλιά της Κατρίν Ντενέβ στην Ωραία της Ημέρας, ενώ μαθαίνουμε πως στα πρώτα ραντεβού με τη γυναίκα του την πήγαινε να δει συνέχεια το Κτήνος) είτε η οθόνη ενός υπολογιστή όπου ο ήρωας μπαίνει, τώρα στα γεράματα, σε πορνοσάιτ για να ξεδιψάσει το ζώο μέσα του. Φαίνεται όμως πως το ζώο μέσα του δεν ξεδιψά. Το ζώο θέλει να σκίσει το παραπέτασμα που τον χωρίζει από τη ζωή –κι απ' τις δυο όψεις της: τον έρωτα και το θάνατο– με οποιοδήποτε τίμημα.

Γλωσσικός οίστρος

Δεν θα σας αποκαλύψω το τέλος, μια που σημασία –και στη λογοτεχνία– έχει η διαδρομή. Εδώ μάλιστα πρόκειται για μια διαδρομή που ενώ στην αρχή ίσως πλατειάζει (κατά την ταπεινή μου γνώμη), στην πορεία ο ρυθμός αφήγησης εντείνεται, ενώ στιγμή ο συγγραφέας δεν αφήνει πίσω τον παραμυθά, αυτόν δηλαδή που μαγεύει με τις λέξεις και τις εικόνες. Η βασική δύναμη του βιβλίου εκεί βρίσκεται, πιστεύω, στη θαυμάσια χρήση της γλώσσας, που ο Γκουρογιάννης την κάνει να εκρήγνυται σε σπάνιας ευρηματικότητας μεταφορές. Η αφηγηματικός του μάλιστα οίστρος και η πληθωρικότητα στην έκφραση τον απομακρύνει από τους Ηπειρώτες συγγραφείς που μας έχουν συνηθίσει σε πιο σφιχτούς και λιτούς εκφραστικούς τρόπους. Έτσι, ένα βιβλίο που αγγίζει θέματα «βαριά» –όπως είναι η φθορά που φέρνει ο χρόνος και ειδικότερα το πένθος της ερωτικής ευρωστίας, η αναμέτρηση με το παρελθόν, η σύγκρουση του απολλώνιου με το διονυσιακό στοιχείο (του πνεύματος με το σώμα, εν ολίγοις), η σχέση τέχνης και πραγματικότητας– το αίσθημα που συνοδεύει την ανάγνωση είναι ελαφρύ και φωτεινό γιατί το έχει ελαφρύνει και φωτίσει μια νεανική, στην ουσία της, δηλαδή ζωντανή και παιγνιώδης, γλώσσα.

* Στην κεντρική εικόνα, το έργο του Pablo Picasso «Ο Νέσσος αρπάζει τη Δηιάνειρα».

Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

altΣενάριο αθανασίας
Βασίλης Γκουρογιάννης
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 424, τιμή εκδότη €16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΓΚΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ