Μάρτιν Μπούμπερ: Ο διαλεγόμενος Ιουδαίος, ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΚΑΚΗΣ

Ο Μάρτιν Μπούμπερ μέσα σε ένα περιβάλλον διάχυτου αντι-σημιτισμού προσπάθησε να θεμελιώσει έναν διάλογο και μια αμοιβαία κατανόηση μεταξύ ενός «προσωπικού» και ολίγον αιρετικού Ιουδαϊσμού, του οποίου τις παραδοχές και τις θεμελιώδεις έννοιες είχε συγκροτήσει στο πλαίσιο μιας υπαρξιακής εμπλοκής του με τα εβραϊκά ιερά κείμενα, και ενός κατά το πλείστον μεταρρυθμισμένου λουθηρανικού (και λιγότερο καλβινικού) Χριστιανισμού. Το ανά χείρας δοκίμιο, υπό την προστασία της απόστασής του από το περιβάλλον εκκόλαψης του Ναζισμού, αποπειράται να επιστρέψει νηφάλια μεν, αλλά και χωρίς στρογγυλέματα δε, σε κάποιες όψεις εκείνου του διαλόγου. Από τη χριστιανική πλευρά όμως, εδώ η οπτική κείται μακράν του Λουθηρανισμού, και εδράζεται σε διδασκαλίες του Νεκταρίου Πενταπόλεως, του Ειρηναίου Λυώνος, του Μεγάλου Αθανασίου και άλλων. Η φιλοσοφία του Μάρτιν δεν μπορεί να κατανοηθεί αν αποσπαστεί από τη Βιβλική ερμηνευτική του, τη θρησκειοϊστορία του και την προσπάθειά του να συγκροτήσει τη νέα ταυτότητα του Εβραίου μέσα στο χριστιανικό και νεωτερικό περιβάλλον της Ευρώπης του 20ού αιώνα. Πίσω από την πασίγνωστη φιλοσοφία του διαλόγου εκτείνεται ένας πλατύτερος πνευματικός ορίζοντας: η Βιβλική ερμηνεία, η θρησκειολογία, και η ανανέωση της εβραϊκής αυτοσυνειδησίας. Η παρούσα μελέτη αποπειράται να εισαγάγει τον αναγνώστη σ' αυτό το πνευματικό περιβάλλον. Αποπειραθήκαμε ακόμα να καταδείξουμε πως η σκέψη του διανοητή από τη Γαλικία μπορεί να «σηκώσει» και μια ανάγνωση διαφορετική απ' τη συνηθισμένη, δηλαδή μια ανάγνωση του σχήματος της διαλογικής σκέψης οργανικά συνδεδεμένη με τη σύνθετη Βιβλική και θρησκευτική προβληματική του Μπούμπερ, που εγείρει ζητήματα απτόμενα της παύλειας θεολογίας, της απομάκρυνσης από το αρχαίο ιουδαϊκό πρότυπο της Πεντατεύχου και της νομικής κανονιστικότητας του ραββινικού Ιουδαϊσμού. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)