prespes

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η μνήμη του πάγου» (εκδ. Καστανιώτη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τώρα που ολοκληρώθηκε ευδοκίμως η τριλογία «Ο Δράκος της Πρέσπας» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, μπορούμε να θέσουμε γενικότερα ερωτήματα και να αναζητήσουμε πανοραμικές απαντήσεις για το μπουραζοπουλικό σύμπαν. Αυτό άρχισε να χτίζεται το 2015 στην Κοιλάδα της λάσπης και συνεχίστηκε το 2020 στην Κεχριμπαρένια έρημο, όλα στην περιοχή της Πρέσπας, όχι αυτήν της γεωγραφικής μεθορίου αλλά στο επίπεδο της επιστημονικής φαντασίας. Εκεί, ένας δράκος (τι άραγε να συμβολίζει αυτός ο δράκος;) έχει αποτελέσει απειλή και για τις τρεις χώρες, με πολλές απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό, αλλά και κέντρο πολλαπλών οπτικών, που επιχειρούν πολυάριθμοι δρακολόγοι.

Σε κάθε όχθη των τριών χωρών έχει αναδιαμορφωθεί το κλίμα, με αποτέλεσμα η νότια ελληνική όχθη να πλήττεται από συνεχείς βροχές και να βουλιάζει στο νερό και τη λάσπη, η ανατολική βορειομακεδονική όχθη να έχει αντιθέτως ξηρό κλίμα και να ζει στο άνυδρο τοπίο της ερήμου, και τώρα η δυτική αλβανική όχθη να ψύχεται από το δριμύ κρύο και να έχει μετατραπεί σε μια πολική επικράτεια. Ή τουλάχιστον έτσι νομίζουν οι κάτοικοί της… Σ’ αυτό το πλαίσιο, οι Έλληνες ερευνητές θεωρούν το τέρας μια μεταλλαγμένη μορφή ζωής, οι Βορειομακεδόνες δρακολόγοι πιστεύουν ότι πρόκειται για εξωγήινο ον, ενώ οι Αλβανές, μιας και πρόκειται για γυναικοκρατούμενη παρόχθια επικράτεια, το βλέπουν σαν ένα αυγό που επωάζεται.

Τα ερωτήματα υπάρχουν κι άλλοτε βαίνουν προς πιο σαφείς απαντήσεις, ενώ άλλοτε ανοίγονται σε μια ανοικτή αμφιβολία. Υπάρχει καταρχάς ο δράκος; Κι αν υπάρχει, όπως υποδεικνύουν οι μαρτυρίες και οι απώλειες μετά την ακαριαία του εμφάνιση, τι ακριβώς ενσαρκώνει; Στο πλαίσιο της λογοτεχνίας της μεθορίου, πώς τα όρια μέσα στην Πρέσπα χωρίζουν αλλά και ενώνουν τους τρεις λαούς; Γενικότερα, ποιο είναι το πολιτικό μήνυμα που εκπέμπει η Ι. Μπουραζοπούλου στο παραμύθι της, που έχει δράκο και συνάμα στήνει ένα σενάριο διαφορετικών προσεγγίσεων και πολιτισμικών πρακτικών;

Στο πεδίο των Πρεσπών, στο τριεθνές μεταξύ Ελλάδας, Βόρειας Μακεδονίας και Αλβανίας, κυριαρχούν δύο αντίθετες δυνάμεις, που συνοψίζουν τις αντίρροπες τάσεις σε όλον τον κόσμο: η εντροπία και η συνοχή, το νείκος και η φιλία, η διάσπαση και η ένωση, η διχόνοια και η ομόνοια.

Στη Μνήμη του πάγου, λοιπόν, από την πλευρά της Αλβανικής όχθης, οι γυναίκες ζουν χωρισμένες σε ιέρειες και τοξότριες, διάκριση που είχε έως πρόσφατα προκαλέσει βίαιες συγκρούσεις μεταξύ τους. Παρακολουθούμε, λοιπόν, την τοξότρια Γερακίνα να αναλάμβανει, χωρίς τη θέλησή της, ως δόκιμη τη νεαρή και αδέξια Κλάρα, μυώντας την στην επιβίωση μέσα στο παγωμένο τοπίο και στην αντιμετώπιση του δράκου, του μυθικού Μπόλα, όταν και αν αυτός εμφανιστεί. Έτσι, μολονότι η υπόθεση δεν έχει μια γραμμική στοχοθεσία (φαινομενικά), άπειρες σκηνές, πρόσωπα, εγκιβωτισμοί, επεισόδια αποκτούν συμβολικό χαρακτήρα, μέσα στο ευρύ αλληγορικό σύμπαν, όχι μόνο του συγκεκριμένου μυθιστορήματος αλλά και όλης της τριλογίας.

mpourazopoulou 01

Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε δημόσια διοίκηση και διοίκηση ξενοδοχειακών επιχειρήσεων στην Ελλάδα και την Αγγλία. Έχει γράψει μυθιστορήματα, θεατρικά έργα και διηγήματα. Κείμενά της έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και ξένα λογοτεχνικά περιοδικά, συλλογικούς τόμους διηγημάτων και ανθολογίες. Το μυθιστόρημά της Τι είδε η γυναίκα του Λωτ; τιμήθηκε με το βραβείο του περιοδικού (δε)κατα Athens Prize for Literature (2008) και κυκλοφορεί μεταφρασμένο στα γαλλικά, αγγλικά και βουλγαρικά. Το 2013 η αγγλική εφημερίδα Guardian το κατέταξε στα καλύτερα βιβλία επιστημονικής φαντασίας της χρονιάς. Το 2015 Η Κοιλάδα της Λάσπης, πρώτο μέρος της τριλογίας «Ο Δράκος της Πρέσπας», τιμήθηκε με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών και το βραβείο του περιοδικού Κλεψύδρα. Το 2017 της απονεμήθηκε τιμητική υποτροφία (Award of Excellence) από το υπουργείο Επιστήμης και Πολιτισμού της Βαυαρίας, συνοδευόμενη από φιλοξενία στη Villa Concordia, Bamberg (International House of Artists).

Στο πεδίο των Πρεσπών, στο τριεθνές μεταξύ Ελλάδας, Βόρειας Μακεδονίας και Αλβανίας, κυριαρχούν δύο αντίθετες δυνάμεις, που συνοψίζουν τις αντίρροπες τάσεις σε όλον τον κόσμο: η εντροπία και η συνοχή, το νείκος και η φιλία, η διάσπαση και η ένωση, η διχόνοια και η ομόνοια. Συμφέρον των αρχών, από τον ύπατο αρμοστή της Παγκόσμιας Τράπεζας Ανάπτυξης της Βαλκανικής Βίκτορα Μόζερ ως τους τελώνες σε κάθε όχθη, είναι η έχθρα τόσο μεταξύ των οχθών όσο και μέσα σε κάθε κοινότητα, ώστε αυτοί να μπορούν να ελέγχουν τις κινήσεις των ντόπιων. Την ίδια επιδίωξη έχουν κι οι υποχθόνιοι, κυριολεκτικά και μεταφορικά, επόπτες που χειραγωγούν τους τελώνες και δρουν παρασκηνιακά, ώστε ο δράκος να υπάρχει πάντα και οι συνέπειές του να είναι οφθαλμοφανείς, σαν μια δύναμη φόβου που κάνει πιο εύκολη την ποδηγέτηση των λαών.

Κάθε εθνότητα από τις τρεις έχει μεγαλώσει βλέποντας τη δική της σκοπιά, τον βάλτο, την άμμο ή τον πάγο, ενώ, όταν μεμονωμένες εκλάμψεις φέρνουν τις κοινότητες πιο κοντά, όταν στην ουσία κάποιοι περάσουν τα σύνορα και τα όρια, πραγματικά και συμβολικά, τότε η επανάσταση μπορεί να κλονίσει χρόνια στερεότυπα και παγιωμένες εχθροπάθειες.

Από την άλλη, δυνάμεις συνοχής είναι σε συμβολικό επίπεδο η γερόντισσα του αλβανικού καταυλισμού, που γεννήθηκε στη Βόρεια Μακεδονία, γέννησε την κόρη της στην Ελλάδα, και δραπέτευσε στην Αλβανία, σαν νύμφη της λίμνης, χωρίς κανείς να ξέρει την τριμερή της υπόσταση. Στον ίδιο παρονομαστή ο Αρτέμ Ντράγκου αναπολεί τα δύο του αδέλφια, τον Έλληνα Σεμπαστιάν Δράκο και τον Βορειομακεδόνα Τεοντόσι, που ζουν χωρισμένοι στα τρία στρατόπεδα.

kastaniotis bourazopouloy mnimi tou pagouΤελικά, αυτό που οδηγεί στη σύγκρουση με τις δυνάμεις του νείκους είναι ο κρυφός έρωτας της Γερακίνας με έναν γιγαντόσωμο Έλληνα, όπως και η συμφιλίωση των ιερειών με τις τοξότριες. Το τέλος της Μνήμης του πάγου, όπως και το τέλος της τριλογίας, υποβάλλει τους τρόπους με τους οποίους οι Βαλκάνιοι ξεπερνούν τις μονομερείς αντιλήψεις τους, αλλοιώνουν το ελιξίριο της συνείδησής τους που βλέπει δράκους και αλλόχθιους εχθρούς, συνειδητοποιούν την κοινή μοίρα της Βαλκανικής χερσονήσου, πάνω από σύνορα, μίση και τεχνητές διαιρέσεις, και συνεργάζονται ενάντια στον «δράκο» και την κεντρική εξουσία που τους θέλει χωρισμένους και εχθρούς.

Η πολιτική διάσταση της τριλογίας φαινόταν από το πρώτο και το δεύτερο βιβλίο, αλλά τώρα στη Μνήμη του πάγου ξεδιπλώνεται σε όλη της την ευκρίνεια. Ο δράκος υπάρχει μόνο στη συνείδηση των λαών, όπου τον έχουν εμβάλει πλαστές αντιλήψεις και στοχευμένες μορφές προπαγάνδας. Κάθε εθνότητα από τις τρεις έχει μεγαλώσει βλέποντας τη δική της σκοπιά, τον βάλτο, την άμμο ή τον πάγο, ενώ, όταν μεμονωμένες εκλάμψεις φέρνουν τις κοινότητες πιο κοντά, όταν στην ουσία κάποιοι περάσουν τα σύνορα και τα όρια, πραγματικά και συμβολικά, τότε η επανάσταση μπορεί να κλονίσει χρόνια στερεότυπα και παγιωμένες εχθροπάθειες.

Εντέλει, τον δράκο τον κυοφόρησε το αυγό της τυφλότητας, τον επώασε η θέρμη του μίσους και τον κράτησε ζωντανό μια μαζική ψευδαίσθηση, στηριγμένη σε ιστορικά ψευδο-ερείσματα και στυγνά οικονομικά συμφέροντα.

Ο αναγνώστης απολαμβάνει το παραμύθι, μοιρασμένο σε τρεις τόμους και σε τρεις όχθες, αλλά συνάμα συνειδητοποιεί αργά ή γρήγορα τις κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις του, παίρνει τις αποστάσεις του, σαν άλλος Αλχημιστής και μαθητής του, και ξαναδιαβάζει τη βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με άλλο βλέμμα.


 Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των τριών δρακολογικών αγορών, άρα και αντιλήψεων που τις στήριζαν, διασφάλιζαν την επιβίωσή τους. Τυχόν σύγκλιση θα οδηγούσε σε εκφυλισμό και απώλεια κερδών, αν όχι σε εξαφάνιση. Όσοι βιοπορίζονταν από το παγκόσμιο μονοπώλιο, με οποιαδήποτε ιδιότητα, όφειλαν να πειθαρχούν στους κανόνες του και να διαλέξουν πλευρά. Οι πληθυσμοί των τριών χωρών ήταν εξ ορισμού ενταγμένοι. Τα πρόστιμα για τους ντόπιους που περνούσαν τις διαχωριστικές γραμμές ήταν κάτι παραπάνω από τσουχτερά, φτάνοντας ώς τον επαγγελματικό και κοινωνικό αποκλεισμό».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Παλμίτα» της Αντιγόνης Ζόγκα (κριτική) – Γυναίκες που διψούν για ζωή και αναγεννιούνται

«Παλμίτα» της Αντιγόνης Ζόγκα (κριτική) – Γυναίκες που διψούν για ζωή και αναγεννιούνται

Για το μυθιστόρημα της Αντιγόνης Ζόγκα «Παλμίτα» (εκδ. Ψυχογιός). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Τάκη Κανελλόπουλου «Παρένθεση». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Μερικές φορές πρέπει να καείς για να ξαναγεννηθείς.» Όπ...

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

Για τη συλλογή διηγημάτων του Σπύρου Κιοσσέ «Τσιγάρο βαρ;» (εκδ. Μεταίχμιο) και του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Oι διαφορετικές όψεις της ελληνικής επαρχίας. Κεντρική εικόνα: © Frederic Boissonnas.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ