Για το μυθιστόρημα του Ορέστη Φιωτάκη «Άλογα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα από την ταινία Pillion, του Χάρι Λάιτον.
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Το μυθιστόρημα ξεκινά αμήχανα με μια γλώσσα που δεν προοιωνίζει θετικές προοπτικές. Κι είναι λογικό αφού ο νεαρός, ο νεαρότατος συγγραφέας Ορέστης Φιωτάκης, γεννημένος στην αυγή του αιώνα (2001), προσπαθεί να βρει το ύφος του στο δεύτερο μόλις έργο του. Ή μήπως το ύφος αυτό πείθει ότι πρόκειται για εσκεμμένο τρόπο γραφής, λιτό, χωρίς βουνοκορφές αλλά ούτε και κοιλάδες, με τον οποίο η γενιά Υ και Ζ εγγράφει τον κόσμο στο χαρτί και στην οθόνη; Σε κάποια σημεία μάλιστα μετατρέπεται σε παραλήρημα, ελεγχόμενο και άκρως πετυχημένο.
Η ιστορία αφορά μια συμμορία μηχανόβιων, τα «Άλογα», οι οποίοι στην επαρχία όπου ζουν πραγματοποιούν επιδρομές, αγνώστου περιεχομένου. Ο εικοσάχρονος αφηγητής, που ψάχνει το στίγμα του σε ένα παγωμένο παρόν, χωρίς να φαίνονται ορίζοντες, θεωρεί τον εαυτό του πιστό ακόλουθο του Ν., φίλου του και αρχηγού, όμορφου, πλούσιου και βιβλιοφάγου. Η μεταξύ τους σχέση αλλά και η δράση τους μέσα σε μια ομάδα δεκαπέντε περίπου νεαρών, με τον μικρότερο στα 14 και τους περισσότερους να έχουν μπει στην τρίτη δεκαετία της ζωής τους, δημιουργεί κλίμα, στρώνει το έδαφος για πολλά και ταυτόχρονα ορίζει το πλαίσιο της ομοκοινωνικότητας ως πεδίο της μυθοπλαστικής λογικής.
Η ομοκοινωνικότητα, η οποία συνιστά θεμελιώδη όρο των πολιτισμικών σπουδών, εξετάζει τις ισχυρές κοινωνικές, συναισθηματικές και συμβολικές σχέσεις μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, χωρίς αυτές να φέρουν κατ’ ανάγκην ερωτικό πρόσημο. Εστιάζοντας κυρίως στην οργάνωση της ανδρικής συντροφικότητας εντός των κλειστών δομών εξουσίας –όπως ο στρατός και οι εταιρικές ιεραρχίες– το φαινόμενο φωτίζει τους μηχανισμούς αναπαραγωγής της κοινωνικής ισχύος και του αποκλεισμού. Αν και διακρίνεται από την ομοφυλοφιλία, αναδεικνύεται η αστάθεια των ορίων ανάμεσα στη φιλία, τον ανταγωνισμό και την καταστολή της επιθυμίας, όπου η αλληλεγγύη συμπορεύεται με τη συνενοχή, διαμορφώνοντας τελικά έμφυλα δίκτυα κυριαρχίας. Μάλιστα, στο βιβλίο της «Between Men: English Literature and Male Homosocial Desire» το 1985, η Eve Kosofsky Sedgwick, παρόλο που αναλύει τις ανδρικές σχέσεις με νόμισμα τη γυναίκα, θεωρεί ότι στις νεότερες πατριαρχικές κοινωνίες οι μεταξύ των ανδρών σχέσεις διέπονται από αισθήματα φιλίας, ανταγωνισμού, θαυμασμού, διάθεσης για συνεργασία, επιθυμίας αλλά και καταστολής της επιθυμίας. Όλα αυτά συνθέτουν ένα πλέγμα που ονομάζεται «ανδρική ομοκοινωνική επιθυμία», ένα δέσιμο μεταξύ αρσενικών το οποίο λειτουργεί με βάση την αλληλεγγύη αλλά και τον ανταγωνισμό. Η μελέτη αμφισβητεί την απόλυτη διάκριση ανάμεσα στην ανδρική φιλία και τον ομοερωτισμό και προτείνει ένα συνεχές ανάμεσα στις δύο καταστάσεις, ακόμα κι αν συχνά αυτή η σχέση έλξης και άπωσης οδηγεί στην ομοφοβία.
Ο αφηγητής του Ορέστη Φιωτάκη κινείται ανάμεσα στη φιλία, την αλληλοβοήθεια των «Αλόγων» και την ομοερωτική έλξη προς τον Ν., που του προκαλεί έξαψη αλλά και αμηχανία. Στην οπτική του γωνία συναιρούνται οι σχέσεις μέσα στην ομάδα, όπου ο Ν. είναι αρχηγός και αυτός υπαρχηγός, σχέσεις ιεραρχίας, ισχύος και ανταγωνισμού: συγκεντρώσεις, επιδρομές χωρίς βία, μπάφοι και νεανικές κόντρες, παρατσούκλια και κοινωνική αποδοχή κ.λπ. Και συνάμα, ο ίδιος νιώθει φιλία, σχεδόν υποτελή προς τον Ν., η οποία σταδιακά εξελίσσεται σε έρωτα, κλιμάκωση που προκαλεί κραδασμούς.
Ο αφηγητής του Ορέστη Φιωτάκη κινείται ανάμεσα στη φιλία, την αλληλοβοήθεια των «Αλόγων» και την ομοερωτική έλξη προς τον Ν., που του προκαλεί έξαψη αλλά και αμηχανία.
Όλο το μυθιστόρημα, τελικά, αποκτά χαρακτήρα θρίλερ, αφού πρώτα η ατμόσφαιρα ηλεκτρίζεται με γερές δόσεις έρωτα και θανάτου, παραληρηματικό κλίμα σύγχυσης και σκηνές πάθους και απώλειας ελέγχου. Μέσα στο ρεαλιστικό πλαίσιο της αφήγησης, ξεπροβάλλουν ψυχολογικά σκηνικά παράκρουσης, που κάποια στιγμή αποδεικνύονται ότι δεν είναι μυθοπλαστικά εφέ, αλλά το αποτέλεσμα της διάβασης της γραμμής ανάμεσα στην πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση μέσα στην οποία ζει καιρό τώρα ο αφηγητής.
Δυνατό κείμενο, που φωτίζει μια πλευρά της ζωής όχι τόσο γνωστή, με τον συγγραφέα να χρησιμοποιεί επαρκώς το μυθοπλαστικό πλαίσιο για να δείξει την ομοκοινωνικότητα ως πεδίο ψυχολογικών κραδασμών.
* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε –σε δική του επιμέλεια– ο δεύτερος τόμος της σειράς «Ιστορίες του 21ου αιώνα», μια συλλογή 12 διηγημάτων με τίτλο «Μεταξύ ανθρώπου και μηχανής» (εκδ. Διόπτρα).
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Ξέρω τι λες, φίλε, ηρέμησε, φίλε, ηρέμησε λίγο, φίλε, φίλοι είμαστε, δεν είμαστε εχθροί, αδέρφια, εγώ κι εσύ μοιάζουμε, εγώ ξέρω, εσύ ξέρεις. Μαζί θα καταλάβουμε, φίλε, ε φίλε, φίλε, ρε φίλε. Δεν με ακούει, ορμάει. Μου ρίχνεται με βία, αρπάζει το πρόσωπό μου σαν να θέλει να με φιλήσει. Το μαχαίρι του το σφίγγει, μα είναι ξεχασμένο στη γροθιά του. Με κοιτάζει κατάματα. Με φτύνει. Τον φτύνω. Τον κλοτσάω. Τον ρίχνω κάτω. Είναι ένα παιδί. Τίποτα παραπάνω. Ένα κακομαθημένο παιδί (είναι ο ίδιος μου ο εαυτός, μια αντανάκλασή του, παραμορφωμένη – εγώ είμαι εκείνος, αλλά κανείς από τους δυο μας δεν είναι ο εαυτός μας), και το βοηθάω να σηκωθεί, του λέω πως ήταν μια τίμια μάχη».
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Ορέστης Φιωτάκης γεννήθηκε το 2001 στην Κρήτη. Το 2022 αποφοίτησε από το Τµήµα Σκηνοθεσίας της Δραµατικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου.
Το διήγηµά του «Ο Αµνός του Θεού» έχει συµπεριληφθεί στην ανθολογία τρόµου Πήρα µια τροµάρα (εκδόσεις Λογότυπο, 2022). Το 2024 εκδόθηκε η νουβέλα του Αθήνα/Επιστροφή: Μια αποτύπωση της τελευταίας ηµέρας του αιωνόβιου εξερευνητή (εκδόσεις Συρτάρι). Τα Άλογα είναι το πρώτο του µυθιστόρηµα. Ζει στο Παρίσι.
