«Με ανοιχτούς ορίζοντες»: 50 βιβλία για τη γεωπολιτική, την Ιστορία, το άτομο και την κοινωνία

Οι αλλεπάλληλες γεωπολιτικές συγκρούσεις των τελευταίων χρόνων, μαζί με την άνοδο στην προεδρεία των Ηνωμένων Πολιτειών ενός ανθρώπου που αγνοεί κανόνες και διεθνείς οργανισμούς, έχουν δώσει το έναυσμα για τη συγγραφή πολλών βιβλίων για την κατάσταση του κόσμου σήμερα, ή και για τις επιμέρους συγκρούσεις, στην Ουκρανία ή στη Μέση Ανατολή. Αλλά και τα βιβλία που μελετούν την Ιστορία μέσα από ποικίλες οπτικές γωνίες και πρίσματα παραμένουν ανάμεσα στις σταθερές προτιμήσεις των αναγνωστών, και οι εκδοτικοί οίκοι συνεχώς ανανεώνουν το ενδιαφέρον μας γι’ αυτά. Τέλος, η πολιτική, είτε ως φιλοσοφική σκέψη είτε ως δράση, παραμένει στο κέντρο των πραγμάτων, παρά την περί του αντιθέτου φιλολογία.

Γεωπολιτική – Διεθνείς σχέσεις

Ρόμπερτ Ντ. Κάπλαν, Έρημη Χώρα - Ένας κόσμος σε διαρκή κρίση (μτφρ.- εισαγωγή: Σπύρος Κατσούλας, εκδ. Διόπτρα)

Ο συγγραφέας περισσότερων από είκοσι βιβλίων για τη διεθνή πολιτική, μεταξύ αυτών του κλασικού πλέον «Η εκδίκηση της Γεωγραφίας», συνεχίζει από εκεί που είχε σταματήσει σ’ αυτό το βιβλίο. Ο κόσμος μας έχει εισέλθει σε μια νέα εποχή. Αυτή καθόλου δεν θυμίζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες του Ψυχρού Πολέμου. Ζούμε σε ένα περιβάλλον που οι ανταγωνισμοί των ισχυρών δεν ελέγχονται από διεθνείς οργανισμούς παρά μόνο από τις βουλήσεις των ηγετών αυτών των ισχυρών και την ίδια στιγμή η επίσης ανεξέλεγκτη κλιματική αλλαγή, απειλεί να ανατινάξει τα θεμέλια ολόκληρου του κόσμου, ισχυρών και ανίσχυρων. Η Βαϊμάρη γίνεται παγκόσμια και όχι σ’ ένα μόνο κράτος- έθνος. Οι μεγάλες δυνάμεις παρακμάζουν. Ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων, οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και οι αμέτρητες άλλες προκλήσεις διαμορφώνουν ένα νέο γεωπολιτικό και πολιτικό τοπίο. Το βιβλίο αυτό δεν είναι όμως μόνο ένα βιβλίο γεωπολιτικής. Σ’ αυτό συμπυκνώνονται και πολλά στοιχεία από την ιστορία, τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία. Ακόμη και ο τίτλος του είναι εμπνευσμένος από το ομώνυμο ποίημα του Τ. Σ. Έλιοτ.

Ομέρ Μπάρτοφ, Ισραήλ – Τι πήγε λάθος (μτφρ. Στέφανος Καβαλλιεράκης, πρόλογος: Σταύρος Ζουμπουλάκης, εκδ. Μεταίχμιο) 

Ο Ισραηλινοαμερικανός κοσμήτορας και ειδικός στη μελέτη του Ολοκαυτώματος και θεμάτων που αφορούν την κρίση στη Μέση Ανατολή εδώ εξετάζει τους δρόμους μέσα από τους οποίους το Ισραήλ, ένα κράτος των απόγονων του Ολοκαυτώματος, μετετράπη σε μια φονική μηχανή χωρίς έλεος. Εξετάζει το πώς η επίκληση του ανθρωπισμού και της ανεκτικότητας που αποτέλεσαν την ιδρυτική πράξη αυτού του κράτους, αντικαταστάθηκε από ένα ρατσιστικό εθνικονασιοναλισμό. Αποφασιστική στιγμή ήταν το 1948. Έτος της ίδρυσης του κράτους του Ισραήλ αλλά και της Νάκμπα, του μαζικού διωγμού 750.000 Παλαιστινίων από τη γη τους. Μια πράξη δικαιοσύνης, η ίδρυση του Ισραήλ, μετατράπηκε σε γενοκτονία των ντόπιων κατοίκων. Ο συγγραφέας δείχνει πώς το «σύνδρομο του ποτέ ξανά», έγινε η βάση νομιμοποίησης μιας σιωνιστικής μηχανής ολέθρου. Συγκλονιστική αφήγηση.

Άβι Σλάιμ, Τρεις κόσμοι – Αναμνήσεις ενός Αραβο-εβραίου (μτφρ.-πρόλογος: Ελένη Φεργάδη, εκδ. Σάλτο)

Ο συγγραφέας και ομότιμος καθηγητής είναι διακεκριμένος μελετητής της αραβοϊσραηλινής σύγκρουσης, ταυτοχρόνως όμως έχει ζήσει τα νεανικά του χρόνια στην εβραϊκή κοινότητα του Ιράκ. Ο συγγραφέας συνδυάζει το πολιτικό (την αραβοϊσραηλινή σύγκρουση) με το προσωπικό (τα βιώματα από την συνύπαρξη της οικογένειάς του και των άλλων Εβραίων στο Ιράκ με τους Ιρακινούς). Κοινότητες που συνυπήρχαν αλλά και οι δύο πλευρές επιχείρησαν να διαλύσουν αυτή τη συνύπαρξη. Άνθρωποι που δεν τους χώριζε η θρησκεία, αλλά παγιδευτήκαν στα διασταυρούμενα πυρά σιωνισμού και αραβικού εθνικισμού. Μια οικογενειακή ιστορία που εκτυλίσσεται σε τρεις χώρες: Ιράκ, Ισραήλ και Μεγάλη Βρετανία.

Κάρλο Μασάλα, Αν η Ρωσία νικήσει – Ένα σενάριο (μτφρ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Μεταίχμιο) 

Συχνά διαβάζουμε αναλύσεις και ακούμε στρατιωτικούς και πολιτικούς αναλυτές που υποστηρίζουν πως ο κίνδυνος από τη Ρωσία είναι διογκωμένος και ότι αυτή δεν μπορεί να κυριαρχήσει επί της Ευρώπης. Όσοι διαβάσουν αυτό το βιβλίο του Γερμανού καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο των γερμανικών Ένοπλων Δυνάμεων, αν δεν αναθεωρήσουν, τουλάχιστον θα αρχίσουν ν’ αμφιβάλλουν για το πόσο αδύναμη είναι η Ρωσία. Ο συγγραφέας του παρουσιάζει μια σειρά στρατιωτικών ασκήσεων επί χάρτου και επεμβάσεων που θα μπορούσε να ασκήσει η Ρωσία και τα οποία δείχνουν πόσο επικίνδυνος είναι ο εφησυχασμός τού «δεν βαριέσαι, δεν μπορεί η Ρωσία».

Φρανσουάζ Τομ, Κατανοώντας τον πουτινισμό (μτφρ. Νίκος Γιαννίκας, Νίκος Ν. Μάλλιαρης, εκδ. Μάγμα)

Όσο συνεχίζεται ο Πόλεμος στην Ουκρανία όλο και περισσότερο ισχυροποιούνται οι φωνές που επιδιώκουν να υποβαθμίσουν τους κινδύνους της ρωσικής απειλής, όπως αυτή πηγάζει από το καθεστώς του πουτινισμού. Η ρωσομαθής καθηγήτρια Ιστορίας με ειδίκευση στη ρωσική Ιστορία κτυπάει την καμπάνα κατά του εφησυχασμού απέναντι στο σκληρό, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, πουτινικό σύστημα. Το βιβλίο καταγράφει τις «ήπιες» και τις σκληρές μορφές αντιμετώπισης των αντιπάλων του Πούτιν και συμβάλει στην απόρριψη των αυταπατών πολλών καλοπροαίρετων σχολιαστών για το χαρακτήρα του καθεστώτος. Ένα καθεστώς που καταπιέζει χωρίς ντροπή ένα ιστορικό λαό και τον οδηγεί με το χρήμα και τη βία στην απομόνωση και την παρακμή του. Αλήθειες χωρίς σκοπιμότητες.

Στυλιανή Γ. Λέτσιου, Ουκρανία – Ιστορία, ταυτότητα, σύγκρουση και ανθρωπιστική κρίση (εκδ. Επίκεντρο) 

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία «ντύθηκε» από τον Πούτιν με τον μανδύα μιας αφήγησης που δήθεν αποσκοπούσε να καταργήσει μια ιστορική αδικία που ήθελε η Ουκρανία να μην είναι κομμάτι της Μεγάλης Ρωσίας. Η σλαβολόγος μεταπτυχιακός και συγγραφέας αυτού του βιβλίου με μεθοδικό και επιστημονικά δομημένο τρόπο αποδεικνύει τα ψέματα που κρύβονται στην παραπάνω επιχειρηματολογία. Η Ουκρανία έχει τη δική της ιστορία και ο λαός της είναι ένα λαός με πλούσια ιστορία και ιδιαιτέρως ξεχωριστή ταυτότητα. Αυτά καταγράφει η συγγραφέας αλλά και συνεχίζει με μια ενδιαφέρουσα ανάλυση όλων των συνεπειών της ρωσικής εισβολής.

Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης, Ελλάδα: Ορίζοντας 2030 – Οι προκλήσεις Τουρκίας και Ευρώπης. Πενήντα χρόνια Ελληνοτουρκικής Αντιπαράθεσης (εκδ. Παπαζήση)

Ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου και συγγραφέας αυτού του βιβλίου αποτελεί ένα κόσμημα της ελληνικής σκέψης για τα ευρωπαϊκά θέματα και τα ζητήματα της εξωτερικής πολιτικής, ιδίως αυτά που άπτονται των ελληνοτουρκικών διαφορών. Μακριά από τη «θεωρία» τού «έχουμε μόνο μια διαφορά» και μακριά από κάθε εθνικιστική και πολεμοκάπηλη στάση, ο συγγραφέας αποδεικνύει το περίπλοκο αυτών των σχέσεων και τον αντιφατικό χαρακτήρα τους. Ξετυλίγει το παζλ τους στα 53 χρόνια που πέρασαν από το 1973, όταν η αντιπαράθεση αυτή άρχισε να αποκτά χαρακτηριστικά που υπάρχουν μέχρι σήμερα και τα οποία παραλίγο πολλές φορές να οδηγήσουν τις δύο χώρες σ’ ένα καταστροφικό πόλεμο. Το να πούμε ότι έχουμε να κάνουμε εδώ με μια φωνή της λογικής είναι πολύ λίγο. Είναι πιο σωστό να πούμε πως έχουμε να κάνουμε με μια φιλοευρωπαϊκή και αντιεθνικιστική φωνή που συνοδεύεται από πολλά «καντάρια» γνώσης του θέματος.

Ηλίας Σκυλλάκος, Η σκιά του Πενταγώνου στη Λατινική Αμερική – Από τον Ψυχρό Πόλεμο στον Τραμπ (επίμετρο: Κώστας Ήσυχος, εκδ. Τόπος, 2026)

Η Λατινική Αμερική λόγω της γειτνίασης της με τις Ηνωμένες Πολιτείες είχε την ατυχία να αποτελέσει ένα πεδίο «δοκιμών» για την επιβολή κρατών υποταγμένων στα συμφέροντα των ΗΠΑ. Η Λατινική Αμερική ήταν η «πίσω αυλή» των ΗΠΑ, δηλαδή μια ζώνη ελέγχου και καταλήστευσης. Τις πολιτικές που άσκησαν οι ΗΠΑ σ’ αυτή την ήπειρο περιγράφει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας αυτού του βιβλίου, για να αναδείξει τις μεθόδους της οργανικής φύσης της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην ήπειρο, όπως αυτές εκδιπλώθηκαν από τον Ψυχρό Πόλεμο έως τις σύγχρονες μορφές υβριδικού, οικονομικού και στρατιωτικού πολέμου. Με τον Τραμπ δεν έχουμε μια τομή σ’ αυτή την πολιτική, αλλά τη συνέχεια της σε μια νέα φάση της αμερικανικής επιθετικότητας, όπου η νέα αμερικανική διοίκηση- με κλασικό παράδειγμα την απαγωγή Μαδούρο στη Βενεζουέλα- αφήνει πίσω της τα όποια προσχήματα «εκδημοκρατισμού» και «ανθρωπισμού». Ο Τραμπ γίνεται το οπλισμένο πιστόλι του ιμπεριαλισμού στην ήπειρο. Αλλά και ένα κύμα αμφισβήτησης του ξεκινά σ’ αυτές τις χώρες.

Κισόρ Μαμπουμπανί, Μήπως η Κίνα ήδη νίκησε – Η κινεζική πρόκληση στην αμερικανική πρωτοκαθεδρία (μτφρ. Πολίνα Ταμπακάκη, επίμετρο: Stephen M. Walt, εκδ. ΕΠΟΨ)

Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου είναι από τους πιο πολυδιαβασμένους σινολόγους. Θεωρείται πως οι συμβουλές του για τις σινοαμερικανικές σχέσεις επηρεάζουν όλο τον διπλωματικό και πολιτικό κόσμο. Εδώ υποστηρίζει πως το μεγάλο κενό των ΗΠΑ, που αυξήθηκε με τη δεύτερη εκλογή Τραμπ, είναι η απουσία στρατηγικής έναντι της Κίνας. Ή μάλλον πιο σωστά υποστηρίζει πως οι στόχοι που οι ΗΠΑ θέτουν στις σχέσεις τους με την Κίνα είναι λανθασμένοι. Ταυτοχρόνως όμως τονίζει πως θα ήταν μεγάλο λάθος της Κίνας να υποτιμήσει τις ΗΠΑ. Αναλύει επίσης τις προϋποθέσεις για να αλλάξουν τη στρατηγική τους οι δυο μοναδικές σήμερα μεγάλες δυνάμεις, το αν πρέπει να εκδημοκρατιστεί η Κίνα, το τι θα κάνουν οι άλλες δυνάμεις. Βιβλίο οδηγός για την κατανόηση ενός ζητήματος από το οποίο εξαρτάται το μέλλον όλου του κόσμου.

Οικονομική Ιστορία

Νίκος Χριστοδουλάκης, Δεν είν’ εύκολες οι θύρες – Κρίσεις και χρεοκοπίες στην Ελλάδα του 19ου αιώνα (πρόλογος: Σοφία Λαζαρέτου, εκδ. Κριτική)

Ο πρώην υπουργός Ανάπτυξης και Οικονομικών, Ομότιμος Καθηγητής και συγγραφέας αυτού του βιβλίου μας θυμίζει πως οι χρεοκοπίες δεν ήταν άγνωστο φαινόμενο στην ελληνική ιστορία. Ξεκίνησαν ακόμη και πριν την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους (1824-1826) και συνεχίστηκαν με το λεγόμενο «χρηματοπιστωτικό εμπάργκο» (1827-1832), την πτώχευση του 1839-1847, την εμφύλια σύρραξη 1862-1877, την κρίση του τραπεζικού συστήματος (1873) και αποκορυφώθηκαν με την πτώχευση του 1893 και η οποία μετά τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο το 1897 οδήγησε στον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο (1898-1901). Ο διακεκριμένος επιστήμονας μελετά τα μακροοικονομικά και δημοσιονομικά στοιχεία αυτής της περιόδου και αναδεικνύει τις στρεβλώσεις του ελληνικού οικονομικού και κοινωνικού σχηματισμού- και όχι μόνο του πολιτικού και κομματικού συστήματος- που οδηγούσαν σ’ αυτές τις χρεοκοπίες. Θέματα πάντα επίκαιρα και γραφή πάντα χρήσιμη για διαμορφωτές της κοινής γνώμης αλλά και τους όλους τους πολίτες.

Ζαν-Μαρκ Ντανιέλ, Οικονομική Ιστορία της ανθρωπότητας (μτφρ. Μαρία Γυπαράκη, πρόλογος: Γιάννης Στουρνάρας, εκδ. ΕΠΟΨ)

Ο συγγραφέας που είναι καθηγητής Οικονομικών εδώ διατρέχει την ιστορία των οικονομιών από την απαρχή της τροφοσυλλεκτικής κοινωνίας, στον Μεσαίωνα, στην Αναγέννηση, στο ξέσπασμα του παγκόσμιου εμπορίου, στον λεγόμενο λιθανθρακοφόρο καπιταλισμό, στη Βιομηχανική Επανάσταση, στους Δύο Παγκόσμιους Πολέμους μέχρι την επικράτηση των ΗΠΑ, διακρίνει τις αντοχές της Ευρώπης και παρατηρεί την κινέζικη επέκταση. Μέσα απ’ όλο αυτό το πανόραμα ο φιλελεύθερος, όχι νεοφιλελεύθερος, οικονομολόγος τονίζει την ανάγκη εφαρμογής κοινωνικών πολιτικών, αποκαλύπτει τους θεσμούς και τους μηχανισμούς που ωθούν την οικονομική ανάπτυξη, αλλά και αυτούς που την αναστέλλουν. Η ανάγνωσή του συνιστάται σε «επαΐοντες» και μη, σε φιλελεύθερους αλλά και σε σοσιαλδημοκράτες. Σε όλες και σε όλους.

Πολιτική ιστορία

Τζορτζ Κλόσκο, Εισαγωγή στην Ιστορία της Πολιτικής Θεωρίας – Τόμος Ι. Αρχαία και Μεσαιωνική (μτφρ. Χαρίλαος Πλατανάκης, εκδ. Gutenberg)

Αν όσοι νομίζουν πως οι έννοιες του πολιτικού σήμερα διαφέρουν ριζικά από τις έννοιες του πολιτικού κατά την Αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα διαβάζοντας αυτό το εξαιρετικό βιβλίο θα κατανοήσουν πως κάνουν μεγάλο λάθος. Όσα συζητάει σήμερα η Πολιτική Θεωρία συζητιόνταν και σε αυτές τις δυο ιστορικές περιόδους. Αυτό μας λέει με τον δικό του συστηματικό αλλά και ιδιαιτέρως εύληπτο τρόπο του ο ομότιμος καθηγητής και συγγραφέας. Αυτός ξεκινάει από την αρχαιοελληνική Πόλη και τις αξίες της, κάνει στάση στους Σοφιστές, στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, για να προχωρήσει στη συνέχεια στην Ελληνιστική Πολιτική Θεωρία, στους Κυνικούς, Στωικούς και Επικούρειους. Μετά κάνει ένα μεγάλο άλμα στο θρησκευτικό υπόβαθρο των πολιτικών θεωριών στο Μεσαίωνα, κυρίως μέσα από τον Αυγουστίνο, τον Θωμά Ακινάτη και τον μεσαιωνικό συνταγματισμό του Μαρσίλιου της Πάδουας. Το ταξίδι του τερματίζεται στη πολιτική θεωρία της Μεταρρύθμισης, αλλά ο πλούτος των γνώσεων που προσφέρει παραμένει συνεχώς παρών.

Ρόδης Ρούφος (Ο Αθηναίος), Στην Ελλάδα των συνταγματαρχών (μτφρ.-σημειώσεις, επίμετρο: Αλέξανδρος Μπαζούκας, εκδ. Εστία)

Ο αντιστασιακός κατά την περίοδο της κατοχής, ο διπλωμάτης και ο μεγάλος συγγραφέας είχε εκδώσει ανώνυμα, το 1970 στα γαλλικά και το 1972, χρονιά του πολύ πρόωρου θανάτου του και στα αγγλικά, ένα έργο αντίστασης κατά της δικτατορίας των συνταγματαρχών. Σήμερα αυτό μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά. Εδώ ξεδιπλώνει το συγγραφικό του ταλέντο για να καταδείξει τις βάρβαρες αντιλήψεις των συνταγματαρχών (οι Αλάριχοι), τις μεθόδους που χρησιμοποίησαν για να καταστείλουν κάθε ελευθερία και το μίσος των κατά της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Σκοπός του ήταν να ενημερώσει τη δυτική κοινή γνώμη για τη φυσιογνωμία, τις πρακτικές και τον ιδεολογικό κόσμο της χούντας. Αξίζει, όπως κάθε έργο του συγγραφέα, πολύ προσοχή και σεβασμό.

Κατερίνα Yue Wu, Η Ελλάδα και η Κίνα – Πολιτικές και προδιαθέσεις, 1946-1979 (πρόλογος: Ευάνθης Χατζηβασιλείου, εκδ. Επίκεντρο)

Η διδάκτωρ ιστορίας και συγγραφέας παρακολουθεί ένα ελάχιστα μελετημένο θέμα: τις ελληνοκινεζικές διπλωματικές, πολιτισμικές, πολιτικές και οικονομικές σχέσεις αμέσως μετά τον Εμφύλιο έως το 1979. Σχέσεις που πέρασαν από πολλά κύματα. Παρακολουθώντας τον Τύπο και των δυο χωρών αναλύει την εικόνα που δινόταν απ’ αυτόν για τις δυο χώρες που ως το 1949 ανταγωνίζονταν η μία την άλλη για το ποια θα κερδίσει την αμερικανική οικονομική βοήθεια και μετά το 1949 καταγράφει τη δυσπιστία που κυριαρχούσε ανάμεσα στις δυο. Οι πρώτες φιλικές κινήσεις εμφανίζονται κατά τη διετία 1954-1956, όπου και έχουμε και τις πρώτες ελληνικές αποστολές στην Κίνα και την ανάπτυξη μιας ελληνικής ταξιδιωτικής λογοτεχνίας. Οι αναταραχές της Πολιτιστικής Επανάστασης δυσχέραναν αυτές τις επαφές. Μετά απ’ αυτήν ξεκίνησαν κάποιες δειλές διπλωματικές σχέσεις που οδήγησαν στην αναγνώριση το 1972 και την επίσκεψη του Κωνσταντίνου Καραμανλή το 1979.

Ζίγκμουντ Μινέικο, Ελλάδα, Αλβανία και Ήπειρος – Η ματιά ενός Πολωνού μηχανικού στο ζήτημα της Βορείου Ηπείρου (1914-1916) (μεταγραφή-μτφρ. Αναστασία Χατζηγιαννίδη, εισαγωγή-σημειώσεις: Νίκος Σαραντάκος, εκδ. Ρόπτρον)

Ο Πολωνός Ζίγκμουντ Μινέικο από το 1876 έως το 1882 βρέθηκε να εργάζεται στα Γιάννενα. Κόρη του ήταν η Σοφία μετέπειτα σύζυγος του Γεωργίου Παπανδρέου και μητέρα του Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Μινέικο ήταν πάλι στα Γιάννενα όταν ξέσπασαν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι ως σύμβουλος στο Γενικό Επιτελείο, επειδή γνώρισε καλά τα οχυρωματικά έργα στην περιοχή. Από το 1914 άρχισε να στέλνει ανταποκρίσεις σε μια πολωνική εφημερίδα για τα όσα συνέβαιναν στη Βόρεια Ήπειρο και όταν λόγω του ξεσπάσματος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου αυτές σταμάτησαν, συνέχισε να κρατά σημειώσεις. Εδώ εμφανίζεται όχι ως κάποιος δήθεν ουδέτερος παρατηρητής, αλλά ως φλογερός υπερασπιστής των ελληνικών θέσεων και απόψεων. Μάλιστα σε πολλά σημεία μέμφεται την υποχωρητικότητα της βενιζελικής πλευράς σχετικά με το θέμα που είχε τεθεί για μια Αυτόνομη Δημοκρατία της Βορείου Ηπείρου. Μια υποκειμενική ματιά στην ιστορία πολύ χρήσιμη για την κατανόηση της μεγάλης Ιστορίας.

Πολιτική

Ίαν Νταντ, Ντόριαν Λίνσκι, Το πολιτικό κέντρο (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο)

Οι δυο συγγραφείς βλέπουν την εμφάνιση του Πολιτικού Κέντρου ακόμη από την αρχαία Ελλάδα μέχρι σήμερα. Αυτό εξακολουθεί να «ταλαιπωρεί» τους πολιτικούς αναλυτές, αλλά και τα ίδια τα πολιτικά κόμματα για το τι πραγματικά είναι. Είναι η μέση οδός μεταξύ των δυο άκρων, όπως συχνά αυτοπαρουσιάζεται ή είναι μια κυνική πολιτική που ο μόνος στόχος της είναι η άνοδος και η παραμονή στην εξουσία; Οι δυο συγγραφείς απαντούν σ’ αυτό και σε πολλά άλλα ερωτήματα για την ευμετάβλητη φύση και το στάτους του Πολιτικού Κέντρου. Ανεξαρτήτως των απαντήσεων το Πολιτικό Κέντρο δυναμώνει και αποδυναμώνεται ανάλογα με τις τάσεις των κοινωνιών προς τη συναίνεση ή την απογοήτευσή τους απ’ αυτήν.

Μικαέλ Φεσέλ, Ετιέν Ολιόν, Η άκρα δεξιά ενάντια στην πολιτική – Μια παράξενη νίκη (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Πόλις)

Δεν είναι αλήθεια πως η Άκρα Δεξιά κυριαρχεί στο χώρο της πολιτικής θεωρίας, ισχυρίζονται οι δυο Γάλλοι καθηγητές και συγγραφείς. Η Άκρα Δεξιά δεν έχει μια συνεκτική θεωρία. Αυτή δεν ενισχύεται, γιατί διατύπωσε μια ισχυρή πολιτική θεωρία, αλλά γιατί στηρίχθηκε σ’ ένα απλουστευτικό λόγο που επικαλείται τις «εθνικές αξίες» και την «κοινή λογική», εκμεταλλευόμενη το πνεύμα του αντισυστημισμού και της απόρριψης της πολιτικής και γιατί διαστρέβλωσε, χωρίς σοβαρή απάντηση, τις ιδέες της Αριστεράς. Δυναμώνει όμως και γιατί πέρασε η ιδεολογία της κατάλυσης των διαιρετικών τομών. Η διέξοδος βρίσκεται στην επιστροφή σ’ αυτές τις διαιρετικές τομές και στη στροφή σε μια ηθική της δημοκρατικής πολιτικής, η οποία θα επαναφέρει το αίτημα της ισότητας. Ένα βιβλίο της δημοκρατίας των αρχών.

Νίκος Ράπτης, Από τον σοσιαλισμό στη βιωσιμότητα – Ένα προοδευτικό πρόγραμμα για την εποχή μας (πρόλογος: Νίκος Μαραντζίδης, επίμετρο: Χάρης Αθανασιάδης. εκδ. Ασίνη)

Ο εκπαιδευτικός, διδάκτωρ του ΑΠΘ και συγγραφέας αυτού του πολύπλευρου και με πολλές γωνίες βιβλίο δεν κρύβει ούτε ποιος είναι ούτε τι θέλει. Θέλει να καταδείξει πώς μπορεί σήμερα να αλλάξει με προοδευτικό και οικολογικό πρόσημο ο κόσμος. Πρώτα όμως περιγράφει με αριστοτεχνικό τρόπο ποιος είναι αυτός ο κόσμος, τον οποίο επισκιάζει η επικυριαρχία της νεοφιλελεύθερης σκέψης σε όλους τους τομείς: στην πολιτική, στην οικονομία, στην κοινωνία. Στον πυρήνα της σκέψης του συγγραφέα βρίσκονται οι προτάσεις για πολιτικές που θα συνδυάζουν την προστασία του περιβάλλοντος με τον αγώνα για τη μείωση των ανισοτήτων, την ενίσχυση της δημοκρατίας και των ατομικών δικαιωμάτων όλων των κατοίκων σε μια χώρα. Ένα βιβλίο που επιδιώκει να συνδυάζει τη συνέχεια με τη ρήξη. Και το καταφέρνει.

Τζορτζ Μόνμπιο, Πίτερ Χάτσισον, Το αόρατο δόγμα – Η μυστική ιστορία του νεοφιλελευθερισμού (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, εκδ. Καστανιώτη)

Όχι ένα ακόμη βιβλίο κατά του νεοφιλελευθερισμού, αλλά ένα πολιτικό βιβλίο κριτικής στην πιο ταξική ιδεολογία της εποχής μας. Οι δυο συγγραφείς, δημοσιογράφοι και ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κλιματική κρίση με μια καταιγιστική γραφή αποδομούν τις βασικές αρχές αυτής της ιδεολογίας και ιδίως αυτή του trickle down effect σύμφωνα με την οποία η μη επέμβαση του κράτους στις αγορές διευκολύνει τη συσσώρευση του πλούτου. Κι από αυτή τη συσσώρευση όλοι θα ωφεληθούν. Κάτι που δεν συνέβη ποτέ. Είναι η ιδεολογία δηλαδή της νομιμοποίησης των ανισοτήτων, την οποία και στοχεύουν με κατά ριπάς ιδεολογικά πυρά οι δυο συγγραφείς. Στακάτη γλώσσα κατά ενός ολόκληρου ήθους ατομικισμού και αδιαφορίας για τους μη ευνοημένους και του φτωχούς που σέρνει στις αποσκευές του ο νεοφιλελευθερισμός. Βάλτε το στις προτεραιότητες ανάγνωσής σας.

Atossa Araxia Abrahamian, Ο κρυφός πλανήτης - Πώς ο μεγάλος πλούτος παρακάμπτει το σύστημα (μτφρ. Γεωργία Μίχα, εκδ. Παπαδόπουλος)

H δημοσιογράφος Atossa Abrahamian γράφει την ιστορία του χρήματος που δημιουργεί τις δικές του διαδρομές: έναν «κρυφό πλανήτη» από εξωεδαφικές ζώνες, ειδικά καθεστώτα και νομικά κενά, σχεδιασμένα ώστε να εξυπηρετούν τους πλούσιους και τους ισχυρούς. Για το πώς πέρα από τα σύνορα έχει αναπτυχθεί μια άλλη γεωγραφία: χιλιάδες ζώνες που λειτουργούν σχεδόν αυτόνομα, από ελεύθερες εμπορικές περιοχές και «σημαίες ευκαιρίας» μέχρι υπεράκτια κέντρα κράτησης, μισθωμένες πόλεις που ελέγχονται από ξένες εταιρείες. Η συγγραφέας εντοπίζει τις ρίζες αυτού του φαινομένου στην Ελβετία του 13ου αιώνα, όταν φτωχά καντόνια εμπορεύονταν το μοναδικό τους κεφάλαιο: τα ανθρώπινα σώματα, με τη μορφή μισθοφόρων. Από εκεί και έπειτα, ιχνηλατεί την ιστορική διαμόρφωση μιας παγκόσμιας πρακτικής που αποσυνδέει συστηματικά τον πλούτο από την ευθύνη και την πολιτική κυριαρχία. Ένα βιβλίο που μας καλεί να φανταστούμε πώς τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά, αν οι πολύ πλούσιοι και οι μεγάλες εταιρείες πλήρωναν φόρους.

Ερνέστο Σάμπατο, Άνθρωποι και γρανάζια (μτφρ. Δήμητρα Παπαβασιλείου, εκδ. Μάγμα)

Ο μεγάλος Αργεντινός συγγραφέας εξέφρασε στα μέσα του 20ου αιώνα την απογοήτευση του από την πορεία του δυτικού πολιτισμού και της έννοιας της προόδου. Εδώ ξεκινά από τις αντινομίες της Αναγέννησης, συνεχίζει με τα αδιέξοδα που προκάλεσε στις κοινωνίες ο εκμηχανισμένος καπιταλισμός, η άνευ ορίων επιστήμη και οι ολοκληρωτισμοί που γεννήθηκαν από την εξέγερση του ανθρώπου. Επεκτείνει όμως όχι μόνο τις επιπτώσεις της φθοράς της «μεγάλης αυταπάτης της προόδου» όχι μόνο στην πολιτική και την κοινωνία, αλλά και στις τέχνες, καθώς και τα όρια των κινημάτων του ρομαντισμού και του υπερρεαλισμού. Η γραφή είναι στο ύψος αυτού του μεγάλου συγγραφέα.

Πρόσωπα της πολιτικής, της φιλοσοφίας, της ιστορίας

Μάικλ Μάντελμπαουμ, Οι 8 ηγέτες του 20ού αιώνα – Πώς διαμόρφωσαν την ιστορία (μτφρ. Στέφανος Καβαλλιεράκης, εκδ. Μεταίχμιο)

Ο ομότιμος καθηγητής Αμερικανικής Εξωτερικής Πολιτικής εξετάζει εδώ μέσα από τα παραδείγματα 8 ηγετών του Γουίλσον, του Λένιν, του Χίτλερ, του Τσόρτσιλ, του Ρούζβελτ, του Γκάντι, του Μπέν Γκουριόν και του Μάο το «ποια είναι η επίδραση των μεγάλων προσωπικοτήτων στην ιστορία» αλλά και το πως αυτές επηρεάζουν και επηρεάζονται από τους λαούς που κυβερνούν. Οκτώ τόσο διαφορετικές προσωπικότητες, άλλοι δυνάστες σε ολοκληρωτικά και άλλοι ηγέτες σε δημοκρατικά συστήματα, αντιμετωπίζουν πολλές φορές με τον ίδιο τρόπο τα ίδια προβλήματα και γι’ αυτό χαρακτηρίζονται ως «εμβληματικοί». Από αυτό το βιβλίο μαθαίνουμε τι σημαίνει πολυκεντρική ανάλυση.

Λεωνίδας Μακρής, Γιάννης Μπουτάρης: Η πολιτική αλλιώς (πρόλογος: Άρης Δημοκίδης, εκδ. Πατάκη)

Ένα βιβλίο φόρος τιμής αλλά και μνήμης στον αξέχαστο αγωνιστή κατά των κοινωνικών και ατομικών διακρίσεων, κατά κάθε μορφής εθνικισμού και ρατσισμού, στον αείμνηστο μπάρμπα-Γιάννη. Έναν άνθρωπο που ξέφυγε τόσο από τα γνωστά καλούπια του επιχειρηματία, όσο και αυτά του πολιτικού, μια που και οι δυο αυτές ιδιότητες χαρακτήρισαν τον βίο αυτού του χαρισματικού ανθρώπου. Ο συγγραφέας του και επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης δεν καταφεύγει σε κλισέ. Αναδεικνύει πρωτίστως τον άνθρωπο Μπουτάρη, τον άνθρωπο που απέδειξε πως η ηθική δεν μπορεί και δεν είναι ξένη στον πολιτικό κόσμο. Και το απέδειξε τόσο με τα έργα του για την καθημερινότητα των Θεσσαλονικέων δημοτών όσο και με τη σθεναρή αντιεθνικιστική στάση στο Μακεδονικό, με το άνοιγμα της πόλης στον έξω κόσμο, αλλά με τον τρόπο που αντιμετώπισε τις σχέσεις του με την πολιτική εξουσία.

Βόλφραμ Αϊλενμπέργκερ, Η φλόγα της ελευθερίας: Άρεντ, Μποβουάρ, Ράντ, Βέιλ – Η δύναμη της φιλοσοφίας σε σκοτεινούς καιρούς (μτφρ. Ειρήνη Γεουργά, εκδ. Διόπτρα)

Αυτό το βιβλίο αποτελεί ακλόνητη απόδειξη πως η φιλοσοφία φυσικά και δεν είναι προνόμιο των ανδρών. Τέσσερεις γυναίκες εισβάλλουν στον κόσμο των αντρών και ανατρέπουν πολλά απ’ όσα τον περιβάλλουν. Τέσσερεις αγωνίστριες, πρόσφυγες, ακτιβίστριες, αντιστασιακές αλλά και φιλόσοφοι με τον τρόπο της η καθεμία, αρνούνται να συμβιβαστούν με το κακό και αγωνίζονται για την ελευθερία όλων και για την ισότητα και χειραφέτηση των γυναικών. Την ιστορία αυτών των γυναικών κατά τα έτη 1933 έως το 1943, σε μια ζοφερή εποχή πανίσχυρων ολοκληρωτισμών όπως του ναζισμού και του σταλινισμού, καταγράφει, με συναρπαστική κινηματογραφική γραφή, ο Ελβετός δημοσιογράφος και συγγραφέας που έχει και εκπομπή στη δημόσια ελβετική τηλεόραση.

Βίκυ Ιακώβου, Ουτοπία και χειραφέτηση – Αμπενσούρ, Ρικέρ, Μπλοχ, Μπένγιαμιν (εκδ. Εκκρεμές)

Το πώς οι τέσσερεις τεράστιοι στοχαστές του τίτλου συνδέουν την ουτοπία με τη χειραφέτηση αποτελεί το αντικείμενο αυτού εδώ του πολιτικού και φιλοσοφικού δοκιμίου. Αυτοί εδώ αναδεικνύονται ως μεγάλοι εραστές της ουτοπίας. Μια έννοια που πολλοί, είτε δηλώνουν μαρξιστές, φιλελεύθεροι, καντιανοί, υπερσυντηρητικοί, αποδομιστές, τη θεματοποιούν ως αρνητική και απωθητική. Η εξαιρετική συγγραφέας, αναπληρώτρια καθηγήτρια Σύγχρονης Πολιτικής Φιλοσοφίας δίνει σύγχρονο νόημα στην έννοια της ουτοπίας και καταδεικνύει πόσο πολύτιμη είναι αυτή για να μη χαθεί από την ανθρώπινη σκέψη και πρακτική η αξία της χειραφέτησης. Η συγγραφέας διεισδύοντας στα βάθη της σκέψης των τεσσάρων τονίζει πως καμία κοινωνία δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς την ουτοπία και καμία χειραφέτηση δεν υπάρχει χωρίς να στηρίζεται στην ουτοπία. Οι άνθρωποι πάντοτε θα αναζητούν κάτι καλύτερο από αυτό που υπάρχει, από τη λεγόμενη «κανονικότητα».

Βασίλης Τσιράκης, Ο κοσμοπολίτης – Η ζωή και ο θάνατος του Κώστα Καραγιώργη (εκδ. Τόπος)

Μια μυθιστορηματική βιογραφία του Κώστα Καραγιώργη γραμμένη με «φόβο και πάθος» για αυτόν τον κομμουνιστή ηγέτη που ταλαιπωρήθηκε και βρήκε τον θάνατο απομονωμένος και κυνηγημένος πρωτίστως από τους δικούς του ανθρώπους και δευτερευόντως από τους ταξικούς εχθρούς του. Ο μυθιστοριογράφος και συγγραφέας παρακολουθεί τη ζωή αυτού του αγωνιστή κομμουνιστή ηγέτη από τα πρώτα χρόνια της πολιτικής ενηλικίωσής του. Παρακολουθεί πώς αυτός ο παθιασμένος με την κομμουνιστική ιδέα άνθρωπος κυνηγήθηκε αδίστακτα από αυτή την ιδέα. Καταγράφει επίσης το πώς διαμορφώθηκε σε ηγετική φυσιογνωμία του κομμουνιστικού κινήματος μέσα από έντονες αντιφάσεις και κρίσιμες ιδεολογικές αναζητήσεις. Περιγράφει τη δράση του κατά τον Εμφύλιο, την απομόνωσή του και τους διωγμούς από αυτό στο οποίο πίστεψε περισσότερο. Από το κομμουνιστικό όραμα.

Φιλοσοφία

Ουίλλιαμ ΜακΆσκιλ, Τι χρωστάμε στο μέλλον (μτφρ. Πέτρος Γεωργίου, εκδ. Πατάκη)

Ο ηθικός φιλόσοφος, πανεπιστημιακός και συγγραφέας υποστηρίζει πως βασικό μας στόχος ως ανθρωπότητα είναι ο θετικός επηρεασμός του απώτερου μέλλοντος από τη σκοπιά του «μακρόπνοου αλτρουϊσμού». Το πραγματικό μέλημα των σημερινών ανθρώπων, σε πείσμα των σειρήνων του ατομικισμού, οφείλει να εστιαστεί στη ζωή των μελλοντικών ανθρώπων. Αυτή η ιδέα δεν είναι παράλογη. Τίποτα δεν θα είχε προοδεύσει σ’ αυτόν τον κόσμο, αν δεν υπήρχαν μερικοί ονειροπαρμένοι που φαντάστηκαν τον κόσμο μας χωρίς δουλεία και τις γυναίκες να είναι ίσες με τους άνδρες. Και άλλες τέτοιες «ουτοπικές» ιδέες που έγιναν, στον ένα ή τον άλλο βαθμό, πραγματικότητα. Βιβλίο υψηλού ηθικού και φιλοσοφικού φορτίου.

Τζιάκομο Λεοπάρντι, Μικρά ηθικά έργα (προλεγόμενα, μτφρ., σημειώσεις: Παναγιώτης Τσιαμούρας, εκδ. Ευρασία)

Ένα κλασικό έργο της Ιταλικής Λογοτεχνίας και Φιλοσοφίας με παγκόσμια απήχηση, η οποία όμως ήρθε πολύ αργότερα, μετά τον θάνατο το 1837 από χολέρα του ποιητή και φιλόσοφου. Ένα έργο που οι ιδέες του το κατατάσσουν στη φιλολογία της κριτικής σ’ όλες τις θρησκείες και τους λειτουργούς τους, αλλά εκτείνεται πολύ πέραν αυτής συμπεριλαμβάνοντας και μια αδυσώπητη κριτική, συνοδευόμενη με πολλές δόσεις ειρωνείας, και κατά της ιδέας της προόδου. Μοναχικός δημιουργός και άνθρωπος αντανακλά αυτή τη μοναξιά του και στο έργο του, στο οποίο κυριαρχεί η ιδέα της αγάπης προς τον εαυτό μας. Τα Προλεγόμενα και οι Σημειώσεις συμβάλλουν πολύ στην κατανόηση των βασικών συνιστωσών του έργου, αλλά και του περιβάλλοντος στο οποίο γράφηκε. Περιττό να ειπωθεί πως η ανάγνωσή του αποτελεί αισθητική απόλαυση.

Συλλογικό, Μικρή φιλοσοφική ανατομία του ψηφιακού (επ. επιμέλεια: Γκόλφω Μαγγίνη, Γιάννης Περπερίδης, εκδ. Ινστιτούτο του βιβλίου-Καρδαμίτσα)

20 επιστήμονες από πολλά επιστημονικά πεδία και 18 μελέτες κλήθηκαν από τους δυο επιμελητές να απαντήσουν σε μείζονα ερωτήματα που αφορούν τη φύση, τον χαρακτήρα και το μέλλον του ψηφιακού μας κόσμου. Απαντήσεις όμως από την οπτική γωνία του μεστού και πλούσιου επιχειρημάτων φιλοσοφικού στοχασμού. Αυτές οι απαντήσεις αρθρώνονται γύρω από τρεις άξονες. Ο πρώτος αφορά την Επιστημολογία. Εδώ πέντε μελέτες αναλύουν τα καθήκοντα που θέτει η ψηφιακότητα σε διαφορετικά πεδία του δημόσιου και ιδιωτικού βίου με τη ματιά της φιλοσοφίας της τεχνολογίας και των θεωρητικών της μέσων. Ο δεύτερος αφορά την Ανθρωπολογία. Εδώ έξι μελέτες περιστρέφονται γύρω από κεντρικά ζητήματα της φιλοσοφικής ανθρωπολογίας. Και ο τρίτος άξονας αφορά το πολιτικό πεδίο. Εδώ επτά μελέτες θεώνται την επίδραση της ψηφιακότητας στο δημόσιο πολιτικό χώρο και ιδίως αυτόν της δημοκρατίας. Καμία αμφιβολία πως όποιος διαβάσει αυτόν τον συλλογικό τόμο θα προσανατολίζεται καλύτερα στον χαώδη ψηφιακό κόσμο.

Κορνήλιος Καστοριάδης, Οι μετασχηματισμοί του καπιταλισμού – Συνεντεύξεις και διαλέξεις (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, επίμετρο: Νίκος Ν. Μαλλιάρης, εκδ. Μάγμα) 

Έχουμε εδώ μια σειρά διαλέξεων και συνεντεύξεων που έδωσε ο Κορνήλιος Καστοριάδης για ορισμένα από τα μείζονα θέματα που απασχόλησαν συνολικά τον ίδιο, αλλά και τους ερμηνευτές της σκέψης του. Γίνεται λόγος γι’ αυτό που αυτός ονόμαζε «άνοδο της ασημαντοτητας» και οδηγούσε στην απολιτικοποίηση, για τον «θρυμματισμένο κόσμο» της εποχής του κομφορμισμού, όπως αυτή πρόβαλλε μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», θέμα που συνεχίζει κι όταν απαντά και για τη σχέση «διανόησης και κομφορμισμού». Και τέλος μιλά για τους «μετασχηματισμούς του καπιταλισμού», δυνητικούς και υπαρκτούς. Με λίγα λόγια εξηγεί τι συνέβη και έκαναν δυνατή τη νεοφιλελεύθερη μετάλλαξη του καπιταλισμού. Μια πολύ καλή σύνοψη του όλου έργου του μεγάλου φιλόσοφου.

Φώτης Τερζάκης, Τάκης Ι. Θεoδωρακέας, Η αφήγηση της φιλοσοφίας – Μια κοινωνική ιστορία της δυτικής σκέψης. Τόμος Α. Αρχαία φιλοσοφία (εκδ. Αλεξάνδρεια)

Εδώ έχουμε τον πρώτο τόμο μια τρίτομης ιστορίας της φιλοσοφίας της δυτικής σκέψης. Οι δυο συγγραφείς ξεκινούν από το ποιες ανάγκες γέννησαν τη φιλοσοφική σκέψη και τα νοήματα της. Στη συνέχεια στην ελληνική πόλη εντοπίζουν το λίκνο της φιλοσοφίας, συνεχίζουν με τη φιλοσοφία των Ιώνιων φιλόσοφων για να περάσουν στο μεσουράνημά της στην Αττική από τον 7ο στον 4ο αιώνα, στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη. Στη συνέχεια γράφουν για το λυκόφως αυτής της φιλοσοφίας, μέχρι που αυτή συναντήθηκε με τη ρωμαϊκή παιδεία αρχικά και τα φιλοσοσοφικοθρησκευτικά ρεύματα, τον νεοπλατωνισμό ως γέφυρα με τη σχηματιζόμενη χριστιανική φιλοσοφία. Υπάρχουν πολλές πολύτιμες γνώσεις, ιδέες και σκέψεις σ’ αυτό τον τόμο.

Ετιέν Ζιλσόν, Θεός και φιλοσοφία (μτφρ. Μιχαήλ Κουλούρας, επίμετρο: Σταύρος Ζουμπουλάκης, εκδ. Πλήθος)

Με τον Θεό δεν μπορεί να ασχολείται μόνο η Μεταφυσική και η Θεολογία. Αυτό ισχυριζόταν ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου. Γάλλος φιλόσοφος του 20ου αιώνα, ιστορικός και καθολικός πιστός. Ανοικτό πνεύμα σ’ όλες τις θρησκείες αλλά και στον Λόγο του Διαφωτισμού, εδώ μέσα από τα τέσσερεις διαλέξεις παρακολουθεί και περιγράφει με δεξιοτεχνικό τρόπο το πώς μετασχηματίστηκε στους αιώνες η έννοια του Θεού. Για να το πετύχει αυτό ξεκινά από τη σχέση της ελληνικής σκέψης, της χριστιανικής φιλοσοφίας, της νεωτερικής φιλοσοφίας και της σύγχρονης του σκέψης με τον Θεό. Μια εξαιρετική προσέγγιση σε θέμα που άλλα μεγάλα μυαλά έχουν σκοντάψει.

Ψυχολογία

Καρλ Γκουστάβ Γιουνγκ, Ψυχολογία και θρησκεία (μτφρ. Σίσσυ Παπαδάκη, εκδ. Gutenberg)

Ένα κλασικό έργο του μεγάλου ψυχίατρου και θεμελιωτή της αναλυτικής ψυχολογίας. Εδώ, μέσα από τρεις διαλέξεις, αυτός δείχνει πόσο πιο σύνθετη από τις φτηνές αντικληρικαλιστικές κορώνες είναι η σχέση της ανθρώπου και της ψυχολογίας του με τη θρησκεία. Η θρησκεία είναι ένα από τα αρχαιότερα και καθολικά φαινόμενα της ανθρώπινης ψυχής. Αυτός ως ψυχολόγος κινητοποιείται για να καταγράψει αυτά τα φαινόμενα, αλλά όχι και να τα απορρίψει ή να τα αποδεχθεί. Έτσι αφού πρώτα διευκρινίσει τη μεθοδολογία του, στη συνέχεια καταγράφει θεραπευτικές συνεδρίες, όπου τα όνειρα και οι νευρώσεις συχνά στηρίζονται σε θρησκευτικά υπόβαθρα και τέλος εξετάζει και αναλύει τους θρησκευτικούς συμβολισμούς, οι οποίοι ανασύρονται στην επιφάνεια από τα βάθη του ασυνείδητου.

Χλόη Κολύρη, Το γήρας – Φαινομενολογία, βιολογία, ψυχανάλυση, τέχνη (εκδ. Πατάκη) 

Η ψυχίατρος-αναλύτρια και συγγραφέας αντιμετωπίζει εδώ το γήρας όχι μόνο ως βιολογικό γεγονός, αλλά και ως πολιτικό. Υποστηρίζει ότι το πώς οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν το γήρας δείχνει τον πολιτισμό τους. Εξετάζονται και αναλύονται εδώ οι τρόποι που χρειάζονται να εφαρμοστούν ώστε το γήρας να μη σημαίνει απόσυρση από τη χαρά της ζωής και εποχή καταπίεσης. Τα μέσα για κάτι τέτοιο είναι και η επιστήμη της γηριατρικής αλλά και η ύπαρξη μιας καλά σχεδιασμένης πρόνοιας. Η συγγραφέας δίνει και μια σειρά ατομικών παραδειγμάτων αντιμετώπισης του γήρατος.

Κοινωνία

Νίκος Δεμερτζής, Η πολιτική κοινωνιολογία της συγκίνησης – Δοκίμια για το τραύμα και τη ressentiment (μτφρ. Θανάσης Παπουλής, εκδ. Αλεξάνδρεια) 

Άλλη μια εξαιρετική μελέτη του αναμφισβήτητα καλύτερου Έλληνα μελετητή των θεμάτων της Κοινωνιολογίας της Συγκίνησης, του τραύματος και της μηνησικακίας στο πολιτικό αλλά και στο ιδεολογικό γίγνεσθαι. Ο συγγραφέας και Καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο ΕΚΠΑ συνεχίζει να βαθαίνει τις αναλύσεις του σχετικά με τις προαναφερθείσες έννοιες και να αναδεικνύει και τις συνδηλώσεις τους στο ελληνικό πολιτικό και μιντιακό σύστημα. Έχουμε να κάνουμε εδώ μια εξαιρετική επιστημονική μελέτη, η οποία αρχικά γράφηκε στα αγγλικά, η οποία αναδεικνύει πως το συναίσθημα επιτελεί πολιτικούς ρόλους εντός συγκεκριμένων ιστορικών και χωρικών συντεταγμένων. Όποιος θέλει να αποφύγει τις πελώριες κοινοτοπίες που έχουν γραφεί για τα φαινόμενα του λαϊκισμού και του εθνικισμού, πρέπει οπωσδήποτε να μελετήσει αυτό το βιβλίο. Θα αντλήσει άπειρα στοιχεία για τα δυο αυτά φαινόμενα, αλλά θα δει και πόσο πιο σύνθετα είναι. Ιδίως ο λαϊκισμός.

Κώστας Καραβίδας, Η περιπέτεια των ιδεών – Διανόηση, λογοτεχνική κριτική και δημόσια σφαίρα στη σύγχρονη Ελλάδα (εκδ. Πόλις) 

Ένα υπέροχο οδοιπορικό στον κόσμο των ιδεών, όπως αυτές γεννιόνται από τη Μεταπολίτευση και μετά μέσα από τη λογοτεχνία και τη λογοτεχνική κριτική. Αυτό όμως είναι μόνο η βάση πάνω στην οποία στηρίζεται ο διδάσκων ως Ε.ΔΙ.Π στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, στο Τμήμα Φιλολογίας, για να ακτινογραφήσει τις πολιτικές (κυρίως στο χώρο της Αριστεράς) και τις πολιτισμικές ταυτότητες που αναδύθηκαν στο λόγο της διανόησης και της λογοτεχνική κριτικής στη δημόσια σφαίρα της σύγχρονης Ελλάδας. Ο συγγραφέας εστιάζει σε τρεις άξονες: στα περιοδικά της Αριστερας, στη λογοτεχνική κριτική εξεχουσών προσωπικοτήτων της λογοτεχνικής κριτικής της περιόδου και στις αναζητήσεις του «λαϊκού» στοιχείου στη νέα αυτή εποχή. Ο πλούτος των ιδεών διαπερνά εγκάρσια αυτό το βιβλίο.

Κλάρα Σέρα, Το νόημα της συναίνεσης (μτφρ. Ειρήνη Οικονόμου, εκδ. Πόλις) 

Ένα θέμα που η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία το παρουσιάζει ως πολύ απλό, την έννοια δηλαδή της συναίνεσης στη σεξουαλική πράξη, συναίνεση που φαίνεται να καλύπτεται από το απλό «ναι» σ’ αυτήν, η συγγραφέας και ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, αποδεικνύει πως καθόλου δεν είναι έτσι όπως «φαίνεται». Γιατί το «ναι» είναι ναι, μόνο όταν υπάρχει η δυνατότητα του όχι, χωρίς εισαγωγικά. Οι γυναίκες, γιατί αυτές αφορά κυρίως αυτό το βιβλίο, εγκλωβίζονται σε μια σειρά άλλες δεσμεύσεις και ιδεοληψίες που καθιστούν δύσκολη και αμφίβολη τη δυνατότητα άρνησης τους, ιδίως μέσα στο γάμο. Το μήνυμα του όχι είναι σημαντική παράμετρος στον αγώνα για την ισότητα των δυο φύλων.

Σαλομέ Σακέ, Αντισταθείτε (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Στερέωμα)

Η νεαρή δημοσιογράφος και συγγραφέας με αυτό της το εξαιρετικό βιβλίο, αφού πρώτα αναδεικνύει τους λόγους της ανόδου της γαλλικής αλλά και της υπόλοιπης ευρωπαϊκής και παγκόσμιας Ακροδεξιάς, στη συνέχεια υποστηρίζει πως κανένας εφησυχασμός δεν μπορεί να υπάρξει σε σχέση με αυτή την άνοδο. Γιατί ένα νήμα καθόλου αόρατο συνδέει αυτήν την Ακροδεξιά με τον κατά τον Ουμπέρτο Εκο «Αιώνιο φασισμό». Μας καλεί όχι μόνο να ανησυχήσουμε με αυτή την άνοδο, αλλά και να αντισταθούμε σε τρία επίπεδα: Σ’ αυτό του πολιτισμού και των ιδεών, στο επίπεδο των σημασιών και των συμβόλων και στο ψηφιακό. Όσον αφορά τη δημοσιογραφία αυτή καλείται να εγκαταλείψει τη βολική θέση της δήθεν ουδετερότητας και να στρατευτεί στη μάχη κατά της άκρας δεξιάς.

Αμιτάβ Γκος, Η μεγάλη απορρύθμιση – Κλιματική αλλαγή και το αδιανόητο (εισαγωγή: Ασημίνα Καραβαντά, μτφρ. Δανάη Σιώζιου, εκδ. San Casciano)

Ο Ινδός συγγραφέας αυτού του δοκιμίου είναι γνωστός και από τη συγγραφή πολυάριθμων μυθιστορημάτων. Με μια πραγματικά μυθιστορηματική γλώσσα εδώ αναλύει την κλιματική αλλαγή ως το επίκεντρο αυτού που ονομάζει «μεγάλη απορρύθμιση». Μια κατάσταση δηλαδή οι επιπτώσεις της οποίας δεν αφορούν μόνο την καταστροφή της φύσης, αλλά και την καταστροφή της ζωής κοινωνικών τάξεων και καστών στον αναπτυσσόμενο και όχι μόνο κόσμο. Επομένως υποστηρίζει δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με μια παγκόσμια οικολογική κρίση αλλά και με το αδιανόητο που είναι η καταστροφή της ζωής γενικά. Οι αιτίες δεν είναι μόνο οικονομικές. Αυτές οφείλονται και στην κυριαρχία ενός φαντασιακού, όπως είναι ο μύθος του δυτικού πολιτισμένου κυρίαρχου. Και όλα αυτά με μια συναρπαστική γραφή από την πρώτη έως την τελευταία λέξη.

Εδουάρδο Γκαλεάνο, Καθρέφτες – Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία (μτφρ. Ισμήνη Κανσή, πρόλογος-επίμετρο: Κώστας Αθανασίου, εκδ. Μεταίχμιο) 

Ο μεγάλος Ουρουγουανός συγγραφέας εδώ επιλέγει να γράψει εξακόσια μικρά αφηγήματα για να αναδείξει και πάλι αυτό που διατρέχει εγκάρσια όλη του τη συγγραφική δεινότητα και ενδιαφέροντα. Μιλά για τους φτωχούς και τους αδύναμους, όχι όμως παρατηρώντας τους, αλλά συμμετέχοντας στα βάσανα και τους καημούς τους. Η Βρετανική Αυτοκρατορία και το εμπόριο του όπιου που ακολούθησε, όταν αυτή εγκατέλειψε το δουλεμπόριο, η κριτική στον ιμπεριαλισμό των ΗΠΑ, στον ευρωκεντρισμό, στην αποικιοκρατία, στον ρατσισμό είναι ελάχιστα από τα θέματα που θίγει. Το νήμα που διατρέχει όλο αυτό το πολυδιαβασμένο βιβλίο του είναι η απέχθεια του συγγραφέα του για τις κοινωνικές αδικίες και ανισότητες, αλλά και η αγάπη και το πάθος του για τους λαούς και τους περιφρονημένους ανθρώπους που είναι αυτοί που σε τελική ανάλυση έχτισαν την εφτάπυλη Θήβα, σύμφωνα με τον Μπρεχτ.

Ιστορία

Στέφανος Ν. Γερουλάνος, Η καταγωγή του ανθρώπου – Μια σύγχρονη ιστορία μύθου, εξουσίας και βίας (μτφρ. Μενέλαος Αστερίου, εκδ. Πατάκη)

Ο διαπρεπής καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και συγγραφέας αυτού του σημαντικού έργου ανατρέπει πολλές από τις κυρίαρχες ορίζουσες που αφορούν το πώς διαμορφώθηκε ο ανθρώπινος πολιτισμός. Υποστηρικτής του Διαφωτισμού ο ίδιος ο συγγραφέας δεν διστάζει να υποβάλλει σε κριτική πολλά από τα «δόγματα» του, τα οποία διαμόρφωσαν την πνευματική κουλτούρα της ανωτερότητας του δυτικού πολιτισμού και λειτούργησαν στη συνέχεια ως άξονες νομιμοποίησης των επεμβάσεων και των σφαγών της Δύσης στον υπόλοιπο κόσμο. Έτσι η ούτως ή άλλως θεμιτή προσπάθεια κατανόησης της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους μετατράπηκε σε νομιμοποιητική ιδεολογία και αδίστακτη υπηρέτρια κατακτητικών πολέμων και αποικιοκρατικών πολιτικών. Όλα αυτά με μια ρέουσα γλώσσα που ούτε όμως για μια στιγμή δεν χάνει την επιστημονικότητά της.

Συμεών Σολταρίδης, Μαρία Δήμου, Παλαιομουσουλμανικοί-Κεμαλικοί στη Δυτική Θράκη (εκδ. Επίκεντρο)

Μια εξαιρετικά διαφωτιστική μελέτη που συμβάλλει στο να πέσει το «πέπλο άγνοιας» μεγάλων τμημάτων της ελληνικής κοινωνίας γύρω από το λεγόμενο Μειονοτικό στη Δυτική Θράκη και την μουσουλμανική κοινότητα. Το έργο των δυο ερευνητών βασίζεται στη μελέτη εγγράφων της εικοσαετίας 1950-1970 των Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Διεύθυνσης Εσωτερικών, Νομαρχίας Ροδόπης. Εδώ καταγράφονται το πώς επιδιώχθηκε η Ομογενοποίηση της μειονότητας, το πώς στηρίχθηκε το χριστιανικό στοιχείο στην περιοχή. Επισημαίνονται οι διαφορετικοί προσδιορισμοί και αυτοπροσδιορισμοί και το πώς αυτοί επηρέαζαν τη ελληνική πολιτική έναντι της γείτονος Τουρκίας, αλλά και την εκεί ελληνική μειονότητα Στο τέλος υπάρχουν και συνοδευτικά κείμενα άλλων μελετητών της περιοχής, Ελλήνων και Τούρκων. Ένα βιβλίο γνήσιου πατριωτισμού χωρίς ίχνος εθνικισμού. Ένα βιβλίο που θα συνιστάτο να το διαβάσουν όλοι αυτοί οι μελετητές και στρατιωτικοί αναλυτές που στα κανάλια αλλά και γενικά στο δημόσιο λόγο μάς βομβαρδίζουν με επιχειρήματα μιας κλειστής κοινωνίας.

Π. Γ. Βατικιώτης, Ιστορία της Νεότερης Αιγύπτου – Από τον Μοχάμμεντ Άλι ως τον Μουμπάρακ (μτφρ. Κωστούλα Σκλαβενίτη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)

Μια πληρέστατη και εκτενής Ιστορίας της Σύγχρονης Αιγύπτου, δημοσιευμένη για πρώτη φορά το 1969 και με πολλές επανεκδόσεις με συμπληρωμένη ύλη που έφτασε μέχρι την εποχή του Μουμπάρακ. Ο συγγραφέας θεωρήθηκε ως ένας από τους βαθύτερους και πιο διεισδυτικούς γνώστες της Ιστορίας του Ισλάμ και των χωρών όπου αυτό κυριάρχησε. Εδώ αποτυπώνεται με επιστημονικό αλλά και με γλαφυρή γραφή η συνέχεια της αιγυπτιακής κοινωνίας, οι διαδικασίες μέσα από τις οποίες αυτή απόκτησε τα σύγχρονα χαρακτηριστικά της και τέλος το πώς αυτή στον 19ο και στον 20ο αιώνα συναντήθηκε με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό.

Μήτσος Μπιλάλης, Επιδημία παρελθόντος – Δημόσια ιστορία στην εποχή των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης (εκδ. Νήσος)

Ιστορίες για το πώς γράφεται η ιστορία έχουν υπάρξει πολλές και θα υπάρξουν και άλλες. Αυτό εδώ το βιβλίο είναι κάτι διαφορετικό. Ο συγγραφέας του και ιστορικός, διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας γράφει μια ιστορία για το πώς διαμορφώνεται και γίνεται αντιληπτή η ιστορία στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Εκεί όπου η ροή της διακόπτεται από τα συναισθήματα οργής και αγανάκτησης των χρηστών του διαδικτύου. Εκεί όπου το παρελθόν αλλάζει πρόσωπο στήνοντας μονοσήμαντες αλήθειες. Τις αλήθειες του μικρόκοσμου των χρηστών, όχι όμως και τις αλήθειες της Μακράς Ιστορίας. Εδώ η επιδημία, η Δημόσια Ιστορία και η ψηφιακότητα προσεγγίζονται ως συνεφαπτόμενοι κύκλοι. Με λίγα λόγια τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης εξετάζονται ως επιδημικό τοπίο στους κόλπους του οποίου αναθεωρείται το παρελθόν. Ο συγγραφέας καλεί την ιστορική κοινότητα σε νέα μονοπάτια ανίχνευσης της Ιστορίας.

Θρησκεία - Θεολογία

Γκούναρ αφ Χέλστρεμ, Διαμορφώνοντας τη χριστιανική πίστη – Από τους απολογητές στον Ιουστινιανό (μτφρ. Δήμος Κουβίδης, εκδ. Αλεξάνδρεια)

Σε αυτόν τον τόμο περιέχονται επιστημονικά άρθρα που κατά καιρούς έχει γράψει ο Φιλανδός ομότιμος καθηγητής πατρολογίας και συστηματικής θεολογίας. Κείμενα που μελετούν τους κρίσιμους για τη διαμόρφωση του χριστιανικού δόγματος αιώνες, από τους πρώιμους Απολογητές (2ος αι.) και τον Ωριγένη έως το Κλείσιμο της Νεοπλατωνικής Ακαδημίας της Αθήνας από τον Ιουστινιανό, το 529 μ.Χ. Ποια είναι τα κοινά σημεία της προ του χριστιανισμού πίστης και πώς αυτά μεταφέρονται στην χριστιανική θεολογία, πίστη και εκκλησία; Ένα παράδειγμα γι’ αυτό είναι ο όρος Πρόνοια που στον χριστιανισμό έγινε Θεία Πρόνοια, αλλά και πολλά άλλα. Τίποτα στο κόσμο των ιδεών και της πίστης δεν έρχεται με παρθενογένεση.

Παναγιώτης Χ. Φίτζιος, Εκκλησία και Αριστερά – Ιωακείμ Αποστολίδης, ο αγωνιστής ιεράρχης (εκδ. Σάλτο)

Η ιστορία ενός ιεράρχη, του μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης Ιωακείμ (1883-1962), δίνει αφορμή στον συγγραφέα και διδάκτορα Εκκλησιαστικής Ιστορίας να μιλήσει για τη σχέση Εκκλησίας και Αριστεράς. Δραστήριος πάντα υπέρ των απλών ανθρώπων ο μητροπολίτης ξεκίνησε τη δράση του από τα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας. Καταδικάστηκε σε θάνατο από τους κεμαλικούς. Αλλά και μετά την απελευθέρωση αυτών των εδαφών με τις ενέργειες του προκάλεσε το μίσος των βασιλικών. Οι ιδέες του για τον τρόπο διδασκαλίας των θρησκευτικών δείχνουν ένα βαθύτατα προοδευτικό και ανήσυχο πνεύμα Στα δύσκολα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά τιμωρήθηκε με εξάμηνη εξορία στο Άγιο Όρος. Στα χρόνια της κατοχής συμμετείχε ενεργά στο πλευρό του ΕΛΑΣ. Μετά τα Δεκεμβριανά θα υποστεί πρώτα την έκπτωση και μετέπειτα την καθαίρεση. Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου χρησιμοποιεί τη δράση αυτού του φωτισμένου ιεράρχη για να καταδείξει πως είναι δυνατή και μια άλλη σχέση της Εκκλησίας με τον λαό.

Φιλολογία, λογοτεχνία, ιδέες

Μάργκαρετ Άτγουντ, Άλλοι κόσμοι – Φαντασία και επιστημονική μυθοπλασία (μτφρ. Βασιλική Σχίζα, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)

Εδώ η μεγάλη μυθιστοριογράφος και ποιήτρια καταφεύγει και σε μια ιδιόμορφη δοκιμιακή γραφή για να μας ξεναγήσει στον κόσμο της επιστημονικής φαντασίας. Αρχικά η συγγραφέας με απαράμιλλη δεξιοτεχνία περιγράφει το πως αυτή ως παιδί συναντήθηκε με τη μυθολογία και την επιστημονική φαντασία. Στο δεύτερο μέρος περιλαμβάνονται κριτικές που έχει δημοσιεύσει κατά καιρούς και στις οποίες 
αναλύει εμβληματικά έργα σημαντικών εκπροσώπων του είδους. Το τέλος, για να μη ξεχάσουμε την τέχνη της, συμπληρώνεται από πέντε δικά της δυστοπικά διηγήματα. Όλο όμως το έργο άνετα διαβάζεται σαν ένα δυστοπικό μυθιστόρημα. Ένα βιβλίο όπου η αυτοβιογραφία συνδυάζεται με τη μυθιστορηματική και τη δοκιμιακή γραφή.

Συλλογικό, Το «Κατηγορώ» του Εμίλ Ζολά και άλλα κείμενα για την υπόθεση Ντρέυφους (πρόλογος: Θανάσης Τριαρίδης, μτφρ. εισαγωγή, ανθ., χρονολόγιο: Μαίρη Καιρίδη, εκδ. Πατάκη)

Το περίφημο «Κατηγορώ» του Ζολά είναι μια φλογερή υπεράσπιση του γαλλοεβραίου αξιωματικού Ντρέυφους, αλλά και του εαυτού του όταν σύρθηκε στο δικαστήριο ως κατηγορούμενος για συκοφαντική δυσφήμηση του Επιτελείου με αφορμή τη δημοσίευση του περιώνυμου αυτού άρθρου του. Το «Κατηγορώ» ήταν όμως και ένας λίβελλος κατά του αντισημιτισμού, αλλά και του κάθε εθνικισμού, στην περίπτωση μας κυρίως του γαλλικού. Ο επικήδειος λόγος που εκφώνησε ο Ανατόλ Φρανς στην κηδεία του Ζολά και το εγκώμιο που έπλεξε προς τον Ζολά ο Ζαν Ζορές στη Βουλή κατά τη συζήτηση για τη μεταφορά της σορού του συγγραφέα στο Πάνθεον, συνθέτουν το πανόραμα της μάχης της ελευθερίας, του φωτός και του δίκαιου κατά της σκλαβιάς, του σκότους και του άδικου.

Μαρτσέλο Γκιγκάντε, Ο έσχατος χιτών (μτφρ. Μαίρη Γιόση, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου)

Μέσα από πέντε σύντομα κείμενα ο εξέχων βυζαντινολόγος, κλασικός φιλόλογος και συγγραφέας προσεγγίσει τη σχέση του σώματος ως του έσχατου χιτώνα της ψυχής. Στο πρώτο κείμενο ο συγγραφέας διαβάζει μια επιγραφή που έβαλε ένας πατέρας στον τάφο του γιού του, σύμφωνα με την οποία εκεί έχει ταφεί το θνητό σώμα του που είναι ο χιτώνας της αιώνιας ψυχής του. Στο δεύτερο κείμενο χρησιμοποιεί τον Φαίδωνα του Πλάτωνα για να αναδείξει τη συμβουλή του Σωκράτη για τον διαχωρισμό του σώματος από τη ψυχή και την προτεραιότητα του έσχατου χιτώνα της αγάπης, της γνώσης και της φαντασίας απέναντι στα αξιώματα. Στο τρίτο καταφεύγει ξανά σ’ ένα επίγραμμα: Του Λεωνίδα από τον Τάραντο στο οποίο τονίζεται η ματαιότητα του ανθρώπινου έργου μπροστά στον αναπόφευκτο του θανάτου του. Στο τέταρτο αναφέρεται στο δόγμα του Ερμόδοτου που καλούσε όποιον ζει σε άθλιες συνθήκες φτώχειας να αφήσει τον χιτώνα του, ν’ αυτοκτονήσει δηλαδή. Και στο πέμπτο στρέφεται στους στίχους από τον Μολπίνο του Ηρώδα που καλούν τον άνθρωπο να μη περιμένει τα γηρατειά, αλλά να αφήσει τον χιτώνα του (το σώμα του) όσο το δυνατόν νωρίτερα.

Ανθολογία, Βουλγαρία: Η χώρα των κατόπτρων – 34 κείμενα για τότε και για τώρα (ανθ.-επιμέλεια: Ηλίας Φραγκάκης, εκδ. Εύμαρος)

34 συγγραφείς, φοιτητές κατά τη διάρκεια του «υπαρκτού σοσιαλισμού» αλλά και μετά, πρώην πολιτικοί πρόσφυγες, μετανάστες, διπλωμάτες τόσο στη Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας όσο και στη σημερινή Βουλγαρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ευρώ συνθέτουν ένα κάτοπτρο ή πιο σωστά ένα καλειδοσκόπιο από τη μια πλευρά του όποιου στέκεται το μάτι όλων αυτών και από την άλλη θεώνται οι άνθρωποι και μια χώρα που φιλοξένησε όλες και όλους αυτούς. Μια χώρα που πρόσφερε άφθονες συγκινήσεις και χαρές, γέννησε μεγάλες προσδοκίες και απογοητεύσεις γι’ αυτό που περίμεναν και αυτό που βρήκαν, αλλά στο τέλος έμεινε μια γλυκιά γεύση πως τα χρόνια διαμονής σ’ αυτή τη φιλόξενη χώρα όχι μόνο χαμένα δεν ήταν, αλλά αντιθέτως άφησαν μια γλυκεία γεύση νοσταλγίας και ελπίδας. Ήταν «τα καλύτερα χρόνια» των συγγραφέων αυτών των κειμένων. Αξίζει συγχαρητήρια ο επιμελητής και ανθολόγος για την πολύ ωραία έκδοση.

Δίκαιο, δικαιοσύνη, δικαιώματα

Συλλογικό, Για την ιστορία του εγκλήματος και της δικαιοσύνης στην Ελλάδα –19ος και 20ός αιώνας (επιμέλεια: Έφη Αβδελά, Βάσω Σειρηνίδου, εκδ. Θεμέλιο)

Ο τόμος αυτός είναι συλλογικό έργο 13 επιστημόνων υπό την επιμέλεια της Έφης Αβδελά και της της Βάσως Σειρηνίδου. Στο βιβλίο καταγράφεται και μελετάται η ιστορία του εγκλήματος και της δικαιοσύνης στην Ελλάδα κατά τον 19ο και 20ο αιώνα. Εδώ στη βάση πολλών αστυνομικών, σωφρονιστικών και δικαστικών αρχείων οι συγγραφείς αναδεικνύουν πρωτότυπες στιγμές στην ιστορία του εγκλήματος και της ποινικής δικαιοσύνης. Το τηλεσκόπιο αυτής της μελέτης εστιάζει σε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις: στο έγκλημα όπως αυτό καταγράφεται στους θεσμούς, στις πρακτικές και στα πρόσωπα, όπως αυτό του Νίκου Πλουμπίδη.

Αντώνης Ρουπακιώτης, Ανατομία της δικαστικής εξουσίας – Αλήθειες και μύθοι (εκδ. Θεμέλιο)

Ο γνωστός νομικός, διατελέσας και πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών και υπουργός Εργασίας ανατέμνει σ’ αυτό το εξαιρετικό έργο του τη δικαστική εξουσία. Μακριά από κοινοτοπίες περί «τυφλής εξουσίας» και της a priori αμεροληψίας των δικαστικών λειτουργών, λες και αυτοί δεν είναι άνθρωποι με τις δικές τους ιδεολογικές και πολιτικές αποσκευές, περιγράφει τους μηχανισμούς που συνδέουν τη δικαστική εξουσία με τους θεσμούς των πολιτικών αποφάσεων και των οικονομικών κέντρων, αλλά και πώς σε θέματα μείζονος σημασίας για τους απλούς πολίτες αυτή δεν κρίνει πάντα με αμερόληπτο τρόπο. Κριτική αλλά και σεβασμός στην αυταξία της δικαστικής εξουσίας ως έκφραση και αποτύπωση του αιτήματος για δίκαιη κοινωνία είναι η γραμμή που διατρέχει εγκάρσια όλο αυτό το βιβλίο. Απαραίτητο όχι μόνο για νομικούς αλλά και για κάθε σκεπτόμενο και δημοκρατικό πολίτη.

Γιώργος Σταυρόπουλος, Βιώματα και εξουσία – Προσωπικές μνήμες και σκέψεις για θεσμικές αλλαγές (εκδ. Παπαζήση)

Ο γνωστός δικαστικός λειτουργός του Συμβουλίου Επικρατείας και συγγραφέας αυτού του βιβλίου μέσα από τις προσωπικές του μνήμες απ’ όλα αυτά τα χρόνια που υπηρέτησε τη δικαιοσύνη περιγράφει, αναλύει, υποβάλλει σε κριτική, αναθεωρεί και επανεπεξεργάζεται αυτό που ονομάζει «χρόνια της χωλής δημοκρατίας» και της χούντας, τα οποία βίωσε στη νεαρή του ηλικία. Στη συνέχεια ήρθε η Μεταπολίτευση . Ενεργός πλέον δικαστικός και πολίτης θίγει όλα τα μεγάλα γεγονότα της περιόδου που σχετίζονται με τον θεσμό του Προέδρου της Δημοκρατίας, το νέο Σύνταγμα και τις αναθεωρήσεις του, την αρχή της καλής νομοθέτησης και του κοινοβουλευτικού ελέγχου και τις αρμοδιότητες της εκτελεστικής εξουσίας. Οι παρατηρήσεις του για τη δικαιοσύνη και τους δικαστές, αλλά και για το Συμβούλιο της Επικρατείας αξίζουν να διαβαστούν με μεγάλη προσοχή. Ως άνθρωπος όμως του Διαφωτισμού δεν θα μπορούσε στην ανάλυσή του να αμελήσει και το θέμα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όπως το είδε μέσα από την δράση του στο Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ είναι συγγραφέας και δρ. Κοινωνιολογίας. Το νέο του βιβλίο «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; – Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια.