Για την ταινία του Γιώργου Λάνθιμου «Βουγονία», η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.
Γράφει η Εύα Στάμου
Στο λανθιμικό σύμπαν, οι περισσότεροι ήρωες βρίσκονται σε διαρκή ρήξη με την πραγματικότητα, αλλά και με τον ορθό λόγο. Στην εποχή των fake news και της παραπληροφόρησης όπου ο κάθε παραπλανημένος διαδίδει θεωρίες συνωμοσίας με στόχο την υποτιθέμενη αντίσταση στα διαφορετικά συστήματα εξουσίας, οι πρωταγωνιστές της «Βουγονίας» κινούνται σε ένα περιβάλλον υπερρεαλιστικό, απόλυτα χαοτικό, επιχειρώντας να βρουν τη λύση στα προσωπικά τους αδιέξοδα -που έχουν φροντίσει να ντύσουν με τον μανδύα της κοινωνικής ευαισθησίας-, μέσω της σφοδρής σύγκρουσης με το «Άλλο» μα και με τον ίδιο τους τον εαυτό.
Πρόκειται για προσωπικότητες και συστήματα σε κρίση, ψυχικές κατασκευές και κοινωνικά οικοδομήματα που αποσυντίθενται και σταδιακά καταρρέουν, χάρη -ή εξαιτίας- στη βίαιη και ανορθόδοξη συμπεριφοράς των πρωταγωνιστών. Στο «Poor Things», για παράδειγμα, η ηρωίδα, με τις ανατρεπτικές για την εποχή και το φύλο της επιλογές, διαταράσσει τις επικρατούσες αντιλήψεις για τη γλώσσα, την επιστήμη, την οικογένεια, τη σεξουαλικότητα, τον ρομαντικό έρωτα και τον παραδοσιακό ρόλο της γυναίκας.
Στη «Βουγονία» η ένταση μεταξύ της επιστημονικής μεθοδολογίας και της τυφλής πίστης σε αβάσιμες ιδεοληψίες και μυθεύματα, καθρεφτίζεται στη μέχρι τέλους σύγκρουση των δύο κεντρικών πρωταγωνιστών. Aπό τη μία έχουμε την Μισέλ Φούλερ, μια πανίσχυρη νέα γυναίκα στην κορυφή της ιεραρχίας που με τρόπο ψυχρό, αποστασιοποιημένο, σχεδόν ρομποτικό, διευθύνει μια γνωστή φαρμακευτική εταιρία. Από την άλλη, έχουμε τον Τέντι, έναν αντικοινωνικό άντρα, με τραυματικό παρελθόν, αυτοδίδακτο μελισσοκόμο χωρίς ιδιαίτερη μόρφωση, γεμάτο φοβίες και συμπλέγματα, που έχει στηρίξει την επιβίωσή του στην ιδέα ότι η τύχη της ανθρωπότητας βρίσκεται στα χέρια εξωγήινων όντων και πράττει κινούμενος από την πεποίθηση ότι η Φούλερ είναι μία από τις εκπροσώπους της Ανδρομέδας επί της Γης.
Εκείνη ζει μόνη, υποθέτουμε από επιλογή, και περνά τον ελεύθερο χρόνο της ικανοποιώντας αποκλειστικά τις δικές της ανάγκες και επιθυμίες. Εκείνος συγκατοικεί με τον ξάδερφό του, έναν άντρα περιορισμένων πνευματικών ικανοτήτων τον οποίο έχει μετατρέψει σε υποχείριό του, γεγονός που του προσφέρει μιαν αίσθηση υπεροχής.
Καταστροφή αντί για λύτρωση
Η αντιπαράθεσή τους θα φέρει στην επιφάνεια ανασφάλειες και τραύματα που πηγαίνουν πολύ πίσω, στην εποχή που η μητέρα του Τέντι είχε υποβληθεί σε θεραπεία για την ψυχική της διαταραχή με οπιοειδή φάρμακα παρασκευασμένα στα εργαστήρια της εταιρίας που διευθύνει η Φούλερ. Ο αγώνας του Τέντι για την κατάκτηση της άδολης γνώσης και της ατομικής ελευθερίας οδηγεί σταθερά, όχι στη λύτρωση, αλλά στην καταστροφή, κάτι που για τον Λάνθιμο μοιάζει προτιμότερο από την υποταγή στα συστήματα που καταδυναστεύουν τους πολίτες.
Το σενάριο διατρέχουν ζητήματα ηθικής με πολιτικές προεκτάσεις, η διαφορά των κοινωνικών τάξεων, τα κενά του αμερικανικού συστήματος Υγείας, ο χειρισμός της ανθρώπινης συνείδησης και συμπεριφοράς μέσω της ψευδοεπιστήμης που παρασύρει σε νοητικούς λαβύρινθους όσους δεν έτυχαν καλής εκπαίδευσης – και στο φόντο της ιστορίας η αποικία των μελισσών (ένα οπτικά ευφυέστατο σκηνοθετικό εύρημα), όπου όλα λειτουργούν εύρυθμα, απόλυτα οργανωμένα και με ιεραρχία που κανείς δεν θέτει υπό αμφισβήτηση.
Όπως και σε άλλες ταινίες του Λάνθιμου, η οργανωμένη αντίσταση και η τελική ανατροπή επιτυγχάνεται μέσα από το πάσχον σώμα, που στην εποχή μας έχει εκτοπίσει το πνεύμα από την πρωτοκαθεδρία του.
Καθώς η πλοκή εξελίσσεται, το ανθρώπινο πνεύμα παρουσιάζεται αδύναμο, τρωτό, ανίκανο να αντιληφθεί τους κανόνες του παιχνιδιού ή να αλλάξει τα κακώς κείμενα, με αποτέλεσμα η δράση να μεταφέρεται στο σώμα που μετατρέπεται σταδιακά σε πεδίο μάχης, απειλώντας και διεκδικώντας όσα του οφείλουν. Όπως και σε άλλες ταινίες του Λάνθιμου, η οργανωμένη αντίσταση και η τελική ανατροπή επιτυγχάνονται μέσα από το πάσχον σώμα, που στην εποχή μας έχει εκτοπίσει το πνεύμα από την πρωτοκαθεδρία του. Πρόκειται για ένα σώμα που έχει συνηθίσει να αντέχει την κακοποίηση από νεαρή ηλικία, καταναλώνοντας διαρκώς επεξεργασμένες τροφές, αναπνέοντας μολυσμένο αέρα, δρώντας σε ένα αφιλόξενο, τεχνητό περιβάλλον.
Τι είναι όμως τελικά η «Βουγονία»; Πρόκειται για θρίλερ, κοινωνική ταινία, μαύρη κωμωδία, έργο δράσης ή φιλμ επιστημονικής φαντασίας; Νομίζω πως ισχύουν όλα τα παραπάνω. Ο Λάνθιμος και οι συνεργάτες του δημιουργούν ένα μείγμα εκρηκτικό, διασκεδαστικό, για κάποιους σίγουρα προκλητικό – μια αναστοχαστική και γλυκόπικρη ταινία.
* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας, Δρ Ψυχολογίας και Ψυχοθεραπεύτρια. Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Σωματογραφία» (εκδ. Αρμός).
