Για την ταινία του Γιώργου Λάνθιμου «Βουγονία», η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.
Γράφει ο Θόδωρος Σούμας
Η Βουγονία, τελευταίο φιλμ του Γιώργου Λάνθιμου, είναι μια μαύρη κωμωδία και πικρή σάτιρα επιστημονικής φαντασίας που αναθεματίζει τη ροπή του ανθρώπου προς την καταστροφή της Γης και του είδους.
Η παραγωγή είναι βρετανική, αμερικάνικη, νοτιοκορεάτικη κι ελληνική. Πρόκειται για διασκεδαστικό, παιχνιδιάρικο και ταυτόχρονα φρικιαστικό φιλμ –εν είδη ψυχολογικού θρίλερ και δυστοπίας– βιτριολικού χιούμορ που κουβαλάει οικολογικά μηνύματα και τη δηλητηριώδη διακωμώδηση και κριτική αρκετών προβληματικών ανθρώπινων, κοινωνικών συμπεριφορών, τη συνωμοσιολογία, την αλλοίωση των φυσικών γήινων συνθηκών και του κλίματος, την αυτοκαταστροφική τάση του ανθρώπου, την κερδοσκοπία των μεγάλων εταιρειών, τη συζητήσιμη παραγωγή ορισμένων φαρμάκων, όπως τα οπιούχα, από τους φαρμακευτικούς, αμερικάνικους κολοσσούς κ.τ.λ.
To έργο του Γιώργου Λάνθιμου μπορεί να διαιρεθεί σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη περιλαμβάνει τις τρεις ελληνικές ταινίες του «αλλόκοτου ελληνικού ρεύματος», την Κινέτα (2005), τον σπουδαίο Κυνόδοντα (2009) και τις Άλπεις (2011).
Η δεύτερη κατηγορία μπορούμε να πούμε πως περιλαμβάνει ξένες, weird ταινίες, καλλιτεχνικές, διεθνείς παραγωγές όπως τον Αστακό (2015), το πολύ καλό Ο θάνατος του ιερού ελαφιού (2017) και το προτελευταίο του φιλμ Ιστορίες καλοσύνης (2024).
Μια τρίτη κατηγορία συναπαρτίζουν οι ποιοτικές, καλλιτεχνικές και συνάμα εμπορικές κι εκκεντρικές, σημαντικές ταινίες του, Η ευνοούμενη (2018), το Poor Things (2023) και η Bugonia (2025). Φυσικά, λίγο πολύ όλα τα φιλμ του Λάνθιμου είναι έξυπνα, παράδοξα κι εκκεντρικά με σουρεαλιστικές τάσεις, φιλμ, ενώ παράλληλα θέτουν επίκαιρα κοινωνικά και ιδεολογικά προβλήματα της εποχής. Επίσης αναζητούν τον εντυπωσιασμό, τα σοκ και τη γοήτευση του θεατή…
O Λάνθιμος έχει βρει μια δική του φιλμική φόρμουλα που συνδυάζει την πρωτοτυπία και τη λοξή ματιά στις καταστάσεις και τους χαρακτήρες, την ιντριγκαδόρικη πλοκή και τις ιντριγκαδόρικες αφηγηματικές ιδέες...
O Λάνθιμος έχει βρει μια δική του φιλμική φόρμουλα που συνδυάζει την πρωτοτυπία και τη λοξή ματιά στις καταστάσεις και τους χαρακτήρες, την ιντριγκαδόρικη πλοκή και τις ιντριγκαδόρικες αφηγηματικές ιδέες, το μαύρο χιούμορ, τη μαεστρική, δεξιοτεχνική, αποτελεσματική σκηνοθεσία και πλανοθεσία, τη λεπτή ισορροπία του δραματικού με το κωμικό, τον εντυπωσιασμό και το παράξενο, τις ανατροπές, τον συνδυασμό ποιοτικού, καλλιτεχνικού σινεμά με την ελκυστικότητα και εμπορικότητα, και τον σουρεαλισμό με τον κοινωνικό και υπαρξιακό προβληματισμό. Η φόρμουλα αυτή εφαρμόζεται κυρίως στα φιλμ της τρίτης προαναφερθείσης κατηγορίας και στον Κυνόδοντα.
Η Βουγονία είναι απαισιόδοξη, σαρκαστική, απελπισμένη, σχεδόν μηδενιστική μα και τρυφερή, καθώς και κωμικοτραγική. Παρόλο που για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα μοιάζει με σάτιρα της συνωμοσιολογίας που δεν περιορίζεται στα όρια της επιστημονικής φαντασίας, τελικά επιβεβαιώνεται στα πλαίσια του sci-fi είδους. Το παράξενο και το τρελό επαληθεύονται από τον φανταστικό κινηματογράφο, την επιστημονική φαντασία. Το λογικό διαπλέκεται με το παράλογο και γελοίο, η (άσχημη) πραγματικότητα με το φανταστικό και σουρεαλιστικό. Το σασπένς καραδοκεί συνεχώς. Το σπλάτερ ραντίζει με αίμα ορισμένες σκηνές.
Ριμέικ της νοτιοκορεάτικης ταινίας φαντασίας Save the Green Planet (2003) του Τζανγκ Τζουν-γουάν
Το φιλμ αποτελεί διασκευή, ριμέικ της παλαβής, b-movie, νοτιοκορεάτικης κωμωδίας φαντασίας Save the Green Planet (2003) του Τζανγκ Τζουν-γουάν.
Στη Βουγονία, ο Τέντι, ένας φτωχός, σαραντάρης φουκαράς, παλαβιάρης, δογματικός συνωμοσιολόγος και εξτρεμιστής, ψυχοτραυματισμένος οικογενειακά, είναι μελισσοκόμος και υπάλληλος σε μεγάλη φαρμακευτική εταιρεία. Μια εταιρεία που κατασκευάζει μεταξύ άλλων τα φυτοφάρμακα που καταστρέφουν τις μέλισσες της εισαγωγής της ταινίας. Μαζί με τον αργόστροφο, κουτό ξάδελφό του, απαγάγει τη διευθύνουσα σύμβουλο της εταιρείας, Φούλερ. Η μητέρα του που πήρε φάρμακο της εταιρείας για να απεξαρτηθεί από το οπιούχο παυσίπονο που έπαιρνε, βίωσε οδυνηρά τις παρενέργειές του. Ο Τέντι πιστεύει πως η Φούλερ είναι εξωγήινη πράκτορας από την Ανδρομέδα που, μαζί με τους εξωγήινους συμπατριώτες της στη Γη, επιβουλεύεται το ανθρώπινο γένος και επιδιώκει την καθυπόταξη και τον αφανισμό του.
Η Φούλερ –έξοχα, πειστικά παιγμένη από τη μούσα του Λάνθιμου, Έμα Στόουν– είναι πετυχημένη, ανενδοίαστη, σκληρή, φιλόδοξη, ψυχρή, υπεροπτική...
Η Φούλερ –έξοχα, πειστικά παιγμένη από τη μούσα του Λάνθιμου, Έμα Στόουν– είναι πετυχημένη, ανενδοίαστη, σκληρή, φιλόδοξη, ψυχρή, υπεροπτική, αυτοπειθαρχημένη κι αυταρχική CEO που πατρονάρει, χειραγωγεί επιδέξια τους υπαλλήλους της, με την επίκληση πολιτικά ορθών ιδεών υπέρ της συμπερίληψης και της διαφορετικότητας.
Ο Τέντι είναι αλαφροϊσκιωτος, αφελής και ταυτόχρονα συγκροτημένος ως προς το θέμα του, την προστασία του πλανήτη και του ανθρώπινου είδους, σκληρός ακτιβίστας μα και πληγωμένος, ρομαντικός και γλυκός. Ο Τζέσε Πλέμονς δίνει στον εξαίσιο ρόλο τα ρέστα του σε μια πολύ πλούσια, έντονη και καθηλωτική ερμηνεία, άξια για βράβευση. Η μυθοπλασία αναπτύσσει τη σύγκρουση του αλλοπαρμένου, κρυψίνοος «οικολόγου» με την κυνική, άκαρδη κι υποκρίτρια διευθύνουσα σύμβουλο.
Το διακύβευμα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ματαιόδοξη, αυτοκαταστροφική έφεση του ανθρώπινου γένους ως προς τον πλανήτη του.
Η σύγκρουση περνά μέσα από δυνατούς, παρανοϊκούς διαλόγους, δηλαδή από τη λεκτική αντιπαράθεση, μα και τη βία. Μεταξύ των δύο αντιπάλων γίνεται ένα ψυχολογικό και σωματικό bras de fer, μια αδυσώπητη αναμέτρηση για το ποιος έχει δίκιο και ποιος θα το επιβάλλει στον άλλο. Το διακύβευμα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ματαιόδοξη, αυτοκαταστροφική έφεση του ανθρώπινου γένους ως προς τον πλανήτη του. Το τέλος που προτείνει ο Γιώργος Λάνθιμος κι ο σεναριογράφος του Γουίλ Τρέισι, είναι τρελά απροσδόκητο, απαισιόδοξο, δυστοπικό και απειλητικό…
* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, «Ο έρωτας στο σινεμά» (εκδ. Αιγόκερως).
