Από ποια υλικά είναι φτιαγμένοι οι συγγραφείς και πώς βρίσκουν τον δρόμο τους καθώς έρχονται αντιμέτωποι με τη λευκή σελίδα; Δεν υπάρχουν απόλυτοι κανόνες και αυστηρά σχήματα που οφείλει να ακολουθήσει κανείς γράφοντας λογοτεχνία, αλλά οι συμβουλές από αναγνωρισμένους δημιουργούς και ειδικούς της δημιουργικής γραφής θα φανούν χρήσιμες σε όσους κάνουν τα πρώτα τους βήματα στη γραφή, αλλά και σε κάθε φιλοπερίεργο αναγνώστη.

Η λίστα περιλαμβάνει τίτλους που μπορεί να βρει κανείς σήμερα στα βιβλιοπωλεία και γι' αυτό απουσιάζουν κάποια σημαντικά βιβλία, όπως το Περί συγγραφής του Στίβεν Κινγκ (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Bell) και ο Οδηγός δημιουργικής γραφής του Κέιμπριτζ (μτφρ. Ροζαλί Σινοπούλου, εκδ. ΕΑΠ), που δυστυχώς είναι εξαντλημένα. 

Τζορτζ Σόντερς, Κολυμπώντας στη λιμνούλα υπό βροχήν (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκη) 

Τι κάνει μια αφήγηση ενδιαφέρουσα, ενίοτε και συναρπαστική, αλλά και τι μας λένε κάποια διηγήματα των μεγάλων Ρώσων κλασικών για τον εαυτό μας και για τον κόσμο που μας περιβάλλει;

Στο Κολυμπώντας στη λιμνούλα υπό βροχήν, ο Τζορτζ Σόντερς μοιράζεται μαζί μας κάποια στοιχεία από τα μαθήματα δημιουργικής γραφής που παραδίδει στο Syracuse University, εμπλουτισμένα από επισημάνσεις και σχόλια φοιτητών του. Τα επτά (σχετικά σύντομα) δοκίμια, που συνοδεύουν διηγήματα και νουβέλες των Τσέχοφ, Τουργκένιεφ, Τολστόι και Γκόγκολ, αφορούν, προφανώς, όχι μόνον επίδοξους συγγραφείς, αλλά και οποιονδήποτε ενδιαφέρεται για τη λογοτεχνία, και ειδικότερα για το τι είναι αυτό που κάνει τον αναγνώστη να «μην μπορεί να αφήσει από τα χέρια του» ένα βιβλίο. 

«Θα εμβαθύνουμε σε επτά μικρογραφίες του κόσμου, με μεγάλη φροντίδα χτισμένες, που οι συγγραφείς τους ήθελαν να απαντούν, έστω και έμμεσα, σε κάποια από τα μεγάλα ερωτήματα τα οποία, ακόμα και αν η εποχή μας δεν τα θεωρεί εξίσου σημαντικά, δεν παύουν ωστόσο να αποτελούν τον σκοπό της τέχνης. Πώς πρέπει να ζούμε; Ποιος είναι ο προορισμός μας επί της γης; Τι είναι σημαντικό και τι όχι; Τι είναι αλήθεια και πώς μπορούμε να ξεχωρίζουμε την αλήθεια από το ψέμα; Πώς μπορούμε να μένουμε αδιάφοροι όταν κάποιοι τα έχουν όλα και κάποιοι άλλοι δεν έχουν τίποτα;» σημειώνει ο Σόντερς.

Ενώ ο Διονύσης Μαρίνος διαπιστώνει: «Τούτο το βιβλίο σε οδηγεί αναπόδραστα στην ομορφιά των λέξεων, αντιλαμβάνεσαι τη συνθετική ικανότητα, αλλά και την αναγκαιότητα που υπάρχει πίσω από ένα καλογραμμένο διήγημα και, πάνω από όλα, μαθαίνεις αυτά που διαφοροποιούν ή τυχόν ενώνουν τους τέσσερις σημαντικούς Ρώσους συγγραφείς».

Ούρσουλα Λε Γκεν, Στο πηδάλιο της συγγραφής (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Αίολος) 

Η Ούρσουλα Κ. Λε Γκεν δεν υπήρξε μόνο μία από τις σημαντικότερες αμερικανίδες συγγραφείς του 20ού αιώνα, αλλά και μια εξαιρετική δασκάλα της τέχνης της γραφής. Στον ανά χείρας οδηγό μοιράζεται με ακρίβεια και γενναιοδωρία όσα αποκόμισε σε ολόκληρη την πορεία της. 

Με πρακτικές ασκήσεις, στοχαστικά σχόλια και συγκεκριμένα παραδείγματα, εξετάζει τον ρυθμό, τη φωνή, την οπτική γωνία, τη δομή και την οικονομία του λόγου – όλα εκείνα τα «αόρατα» εργαλεία που κάνουν ένα κείμενο να αναπνέει και να είναι καλοτάξιδο. Μακριά από συνταγές επιτυχίας και εύκολες φόρμουλες, η Λε Γκεν προτείνει πειθαρχία, προσοχή στη γλώσσα και ακρόαση της αφήγησης.

Patricia Highsmith, Πώς να γράψετε ένα μυθιστόρημα αγωγίας [και δράσης] (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Πατάκη). 

Μια από τις σπουδαιότερες συγγραφείς μυθιστορημάτων μυστηρίου, ίσως η πιο βαθιά κι επιδραστική, συγκεντρώνει σε αυτό το βιβλίο της σκέψεις της για το πώς να διαπρέψει κανείς στο «είδος». Κατάλληλο για επίδοξους συγγραφείς όσο και για αναγνώστες που θέλουν να εξοικειωθούν με έννοια-κλειδιά της τέχνης της γραφής. 

«Οι συγγραφείς αστυνομικών μυθιστορημάτων είναι σε θέση, περισσότερο από όσους γράφουν λογοτεχνία έξω από «είδη», να διδάξουν τις αρχές της μυθοπλασίας. Η Πατρίσια Χάισμιθ - όπως έκανε αργότερα και ο Στίβεν Κινκ - αποκαλύπτει τα μυστικά της τέχνης της: πώς δημιουργείται η «προσδοκία» του αναγνώστη; Πώς πλάθονται οι ήρωες; Τι είναι η πλοκή; Τι είναι η κορύφωση; Το βιβλίο αυτό είναι ένα εγχειρίδιο για ταλαντούχους νέους συγγραφείς - τίποτα δεν γίνεται χωρίς ταλέντο- αλλά και για αναγνώστες που θέλουν να ρίξουν ένα βλέμμα στη μεγάλη περιπέτεια της ζωής».

Νάταλι Γκόλμπεργκ, Το μονοπάτι της γραφής – Ανακαλύπτοντας την ικανότητά σου να γράφεις (μτφρ. Λένα Καλλέργη, εκδ. Οκτώ)

«Είναι πολύ βαθύ να είναι κανείς συγγραφέας. Είναι το βαθύτερο πράγμα που γνωρίζω. Αυτός είναι ο τρόπος μου να υπάρχω στον κόσμο για όλη μου τη ζωή». Η Νάταλι Γκόλντμπεργκ υποστηρίζει πως η συγγραφή είναι ένα μονοπάτι για να γνωρίσουμε σε βάθος τον εαυτό μας και να κατανοήσουμε την αξία της ζωής μας. Όλοι επιθυμούμε να αφηγηθούμε τις ιστορίες μας, να συνειδητοποιήσουμε τι σκεφτόμαστε και πώς αισθανόμαστε.

Η Νάταλι Γκόλντμπεργκ μάς δείχνει τον τρόπο να βρούμε τη συγγραφική μας φωνή, να παραμείνουμε ειλικρινείς, να εμβαθύνουμε πέρα από τη λογική σκέψη, να χειριζόμαστε την αναβλητικότητά μας, να πιστεύουμε στην αξία του εαυτού μας και των λέξεών μας, να διαβάζουμε ως συγγραφείς, να απελευθερωθούμε από τον φόβο της απόρριψης και της αποτυχίας και να χαιρόμαστε την έκφρασή μας.

Τσαρλς Μπουκόβσκι, Για τη γραφή (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Πατάκη) 

«Δεν υπάρχει τίποτα πιο μαγικό και όμορφο από τις αράδες που σχηματίζονται πάνω στο χαρτί. Μόνο αυτό υπάρχει. Μόνο αυτό υπήρχε πάντα». Επιστολές που ο Τσαρλς Μπουκόβσκι γράφει από τη νεαρή του ηλικία το 1945 και έως το 1993, έναν χρόνο πριν από τον θάνατό του, και απευθύνει σε εκδότες, επιμελητές, φίλους και συναδέλφους του. Ασυμβίβαστος απέναντι στους παραλογισμούς της ζωής και της τέχνης, μιλά με ανελέητη ειλικρίνεια για τον μόχθο της γραφής.

Ένα βιβλίο αιχμηρό, οδυνηρό, αλλά και συχνά ξεκαρδιστικό. Πρόκειται για τον Μπουκόβσκι στα καλύτερά του: είναι ευφυής και πνευματώδης, βαθιά συγκινητικός και ανυποχώρητος στις απόψεις του.

«Δεν ξέρω ακριβώς πώς δουλεύει. Εννοώ πως τώρα δε γράφω και πολύ καλύτερα απ' ό,τι έγραφα πριν από δεκαετίες, τότε που πεινούσα του θανατά σε κάτι μικρά δωμάτια και στα παγκάκια του πάρκου και στα φτηνά μοτέλ, τότε που παραλίγο να χάσω τη ζωή μου στα εργοστάσια ή στο ταχυδρομείο. Η αντοχή παίζει κάποιον ρόλο: έχω επιβιώσει σε αντίθεση με πολλούς από τους εκδότες που με απέρριψαν... Αν υπάρχει κάποια διαφορά στη γραφή μου, είναι ότι τώρα πια διασκεδάζω περισσότερο όταν γράφω».

Άντον Τσέχοφ, Η τέχνη της γραφής – Συμβουλές σε ένα νέο συγγραφέα (μτφρ. Βασίλης Ντινόπουλος, εκδ. Πατάκη) 

«Μια αρνητική κριτική αξίζει περισσότερο από το τίποτε, από το να σε αγνοήσουν… ή μήπως όχι;» έγραφε στο μεγαλύτερο αδερφό του ο Άντον Τσέχoφ, προσπαθώντας να τον βοηθήσει, ελαφρύνοντας τη μοναξιά που συνοδεύει το γράψιμο. Σε επιστολή του στο Μαξίμ Γκόρκι ο Τσέχoφ παρατηρεί: «τους κλείνουν τις πόρτες, όχι επειδή γράφουν, αντιθέτως, γράφουν επειδή τους κλείνουν τις πόρτες και δεν έχουν πού αλλού να πάνε».

Ο Πιέρο Μπρουνέλλο συγκέντρωσε, ψαχουλεύοντας κυρίως μέσα στην αλληλογραφία του Ρώσου συγγραφέα, «συμβουλές», σχόλια, αφορισμούς: χωρίζοντας το υλικό σε θεματικούς κύκλους, προέκυψε μια μικρή διαθήκη, χρήσιμη και απολαυστική για οποιονδήποτε αναγνώστη.  

Συλλογικό, Η τέχνη της γραφής (μτφρ. Μαρίνα Τουλγαρίδου, εκδ. Τόπος) 

Από τον Ουίλιαμ Φόκνερ, που είναι κάθετος στην άποψή του ότι για να γραφτεί ένα αξιόλογο μυθιστόρημα χρειάζεται «ενενήντα εννιά τοις εκατό ταλέντο... ενενήντα εννιά τοις εκατό πειθαρχία... ενενήντα εννιά τοις εκατό δουλειά», μέχρι τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, που παρατηρεί ότι «στην πρώτη παράγραφο λύνεις τα περισσότερα από τα προβλήματα του βιβλίου σου», το Paris Review έχει καταφέρει να εκμαιεύσει αποκαλυπτικές και τολμηρές σκέψεις από τους πιο δεινούς μυθιστοριογράφους, ποιητές και κριτικούς του σύγχρονου κόσμου.

Στην Τέχνη της γραφής περιλαμβάνονται οι εκ βαθέων συνεντεύξεις δέκα σημαντικών συγγραφέων (πέντε νομπελίστες και όλοι πολυβραβευμένοι) που δόθηκαν στο διεθνώς αναγνωρισμένο περιοδικό Paris Review, όπου αποκαλύπτουν με λεπτομέρειες τα μυστικά της τέχνης τους: Τ.Σ. Έλιοτ, Τρούμαν Καπότε, Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Σολ Μπέλοου, Χόρχε Λούις Μπόρχες, Γκρέιαμ Γκριν, Ουίλιαμ Φόκνερ, Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Χάρολντ Μπλουμ.

Συλλογικό, Τα μυστικά της συγγραφής – Απόσταγμα σοφίας 66 κορυφαίων δημιουργών (μτφρ. Σόλωνας Παπαγεωργίου, πρόλογος-επιμ.: Κώστας Κατσουλάρης, εκδ. Key Books) 

Στο βιβλίο αυτό έχει συγκεντρωθεί το απόσταγμα της σκέψης και της σοφίας 66 από τους σημαντικότερους συγγραφείς όλων των εποχών, από τον 19ο αιώνα μέχρι τις μέρες μας. Από τον Χόρχε Λούις Μπόρχες και την Αγκάθα Κρίστι, μέχρι τη Σαρλότ Μπροντέ και τον Χαρούκι Μουρακάμι, μερικοί από τους κορυφαίους τεχνίτες του γραπτού λόγου μάς ξεναγούν στο πνεύμα και στην ψυχή τους και μοιράζονται μαζί μας τις πηγές έμπνευσής τους.

Τα μυστικά της συγγραφής θα τα λατρέψουν οι άνθρωποι της γραφής και της δημιουργικότητας. Ίσως να φανεί εξίσου, αν όχι περισσότερο, απολαυστικό και για κάθε αναγνώστη, που θα αντλήσει λίγη από τη σοφία των Μεγάλων.

«Τα μυστικά της συγγραφής είναι ξεχωριστά για τον καθένα που προσπαθεί να δαμάσει τη λευκή σελίδα, αλλά είναι ωσαύτως και κοινά. Αν διαβάσει κανείς όλο το βιβλίο θα διαπιστώσει -πίσω από τις γραμμές- πως σε κάποιο σημείο οι περισσότερες απόψεις των συγγραφέων συγκλίνουν σε ένα κοινό modus operandi. Σαν να λέμε: οι βασικοί κανόνες είναι εκεί έξω καταγεγραμμένοι. Το μόνο που αλλάζει είναι η προδιάθεση, η ιδιοσυγκρασία και το φλέγμα κάθε συγγραφέα ξεχωριστά» σημειώνει ο Διονύσης Μαρίνος.

Σοφία Νικολαΐδου, Πώς έρχονται οι λέξεις – Τέχνη και τεχνική της δημιουργικής γραφής (εκδ. Μεταίχμιο)

Το βιβλίο αυτό δεν αριθμεί οδηγίες, ούτε δίνει χρησμό. Προσπαθεί, με έναν πιο ελευθεριακό τρόπο, να προσφέρει ιδέες και ερεθίσματα, να προτείνει ασκήσεις και να ανοίξει τη βεντάλια πολλών και διαφορετικών συγγραφικών λύσεων.

Ο επίδοξος συγγραφέας κρατά ό,τι ταιριάζει στο ταμπεραμέντο του και πετά τα υπόλοιπα. Αυτό το καλό έχει η λογοτεχνία: εκεί μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας. Με προσωπεία που αναδεικνύουν τα πρόσωπα. Χωρίς καλολογίες. Μόνο εμείς, οι λέξεις και τα πράγματα.

Λευτέρης Γιαννακουδάκης, Έχεις τις λέξεις, έχεις και τη σκηνή (εκδ. Διόπτρα) 

Με έργο που απλώνεται σε όλες τις μορφές της γραφής, από την ποίηση στο θέατρο και τα ταξιδιωτικά κείμενα, και από το μυθιστόρημα στο φιλοσοφικό δοκίμιο και το κινηματογραφικό σενάριο, ο Νίκος Καζαντζάκης αποτελεί υπόδειγμα δημιουργού ο οποίος δεν φοβόταν να δοκιμάζει και να δοκιμάζεται.

Το παρόν βιβλίο προσεγγίζει το πολύπλοκο έργο του Κρητικού δημιουργού με τις τεχνικές της δημιουργικής γραφής, αλλά και του θεάτρου. Μέσα από παραδείγματα, πρωτότυπες προσεγγίσεις και παιγνιώδεις, σύγχρονες και διαδραστικές ασκήσεις, στόχος του βιβλίου είναι όχι μόνο να καταστήσει γνωστή τη συγγραφική δουλειά του μεγάλου συγγραφέα, αλλά κυρίως να αποτελέσει έναν καμβά πάνω στον οποίο θα μπορέσει να εκφραστεί κάθε άνθρωπος οποιασδήποτε ηλικίας, ο οποίος επιθυμεί να βουτήξει στον μαγικό κόσμο της δημιουργίας με όχημα τα κείμενα του Νίκου Καζαντζάκη. 

Αλέξης Ζήρας, Η τέχνη της γραφής στον 20ό αιώνα (εκδ. Καστανιώτη)

Οι σαράντα τέσσερις συνεντεύξεις της Τέχνης της γραφής -η παλαιότερη του 1966, η πιο πρόσφατη του 1990- δεν συγκεντρώθηκαν εδώ τυχαία. Πρώτα απ' όλα, η επιλογή έγινε αντικειμενικά, αφού - μέσα από τις συνεντεύξεις- παρουσιάζονται ποιητές και πεζογράφοι που το έργο τους συνέβαλε λιγότερο ή περισσότερο στο άθροισμα των λογοτεχνικών πεπραγμένων του 20ού αιώνα.

Έπειτα, υποκειμενικά, γιατί υπογραμμίζουν την αναγνωστική θητεία του Αλέξη Ζήρα στην ευρωπαϊκή και αμερικανική λογοτεχνία, υποδηλώνοντας ταυτόχρονα, χωρίς να εξαντλούν, τις γραφές και τις τεχνικές που τον ενδιέφεραν τα τελευταία τριάντα, σαράντα περίπου χρόνια.

Τέλος, αντικειμενικά και υποκειμενικά, γιατί πάντοτε ο Αλέξης Ζήρας γοητευόταν από την «ηδονοβλεπτική» περιήγηση στο «εργαστήρι του συγγραφέα», την οποία και ανέκαθεν θεωρούσε πολύτιμη ανάμεσα στα άλλα δομικά υλικά που χρησιμοποιεί ο κριτικός, θέλοντας να είναι «ουσιώδης». 

Αλίκη Συμεωνάκη, Δημιουργική γραφή ποιητικού κειμένου (εκδ. Gutenberg)

Μια σημαντική μελέτη του επιστημονικού πεδίου της Δημιουργικής Γραφής και του ιδιαίτερου εκπαιδευτικού της χαρακτήρα. Πέρα από τη θεωρητική παρουσίαση του αντικειμένου, παρουσιάζει αναλυτικά τα βήματα και τις βασικές αρχές, ώστε να καθοδηγηθεί ο κάθε ενδιαφερόμενος είτε στη διδασκαλία είτε στην προσωπική του γραφή.

Ο ποιητικός λόγος αναλύεται στα επιμέρους στοιχεία του και προσεγγίζεται εμπειρικά, μέσα από τεχνικές Δημιουργικής Γραφής, αλλά και μέσα από μια πλούσια ποιητική συγκομιδή που τις συνοδεύει. Πρόκειται για αυθεντικά ποιητικά κείμενα που δημιουργήθηκαν κατά την υλοποίηση της συγκεκριμένης διδασκαλίας στη Δευτεροβάθμια και Τριτοβάθμια εκπαίδευση και φωτίζουν ζητήματα δημιουργίας ποιητικού λόγου και αξιολόγησής του. 

Συλλογικό, Η τέχνη της μυθοπλασίας και της δημιουργικής γραφής (εκδ. Επίκεντρο)

Ένα ενδιαφέρον «εγχειρίδιο» της συγγραφικής τέχνης που συμπεριλαμβάνει ένα σύνολο απόψεων καταξιωμένων δημιουργών. Αφορά και απευθύνεται σε έμπειρους συγγραφείς, αλλά και σε όσους για πρώτη φορά επιχειρήσουν να ασχοληθούν με τη μυθοπλασία.

Επίσης, το βιβλίο είναι ένα «απαντητικό» εγχειρίδιο για κάθε αναγνώστη της λογοτεχνίας, αφού εκθέτει, όπως αναφέρθηκε ήδη, απαντήσεις σε βασικά ερωτήματα που απασχολούν κάθε αναγνώστη. Ο αναγνώστης αντλεί ακόμη τρόπους με τους οποίους μπορεί να ερμηνεύσει λογοτεχνικά έργα, αλλά και μεθόδους που μπορεί να εφαρμόσει για παιδαγωγικούς και άλλους σκοπούς σε εφήβους και παιδιά. Συνομιλούν οι συγγραφείς: Κώστας Ακρίβος, Μάνος Κοντολέων, Φίλιππος Μανδηλαράς, Άρης Μαραγκόπουλος, Πόλυ Μηλιώρη, Σοφία Νικολαΐδου και Αλέξης Σταμάτης. 

Σπύρος Κιοσσές, Εισαγωγή στη δημιουργική ανάγνωση και γραφή του πεζού λόγου (εκδ. Κριτική) 

Το εγχειρίδιο αποτελεί έναν χρήσιμο οδηγό για τη δημιουργική ανάγνωση και γραφή αξιοποιώντας εννοιολογικά σχήματα και μεθοδολογικά εργαλεία που παρέχει ο κλάδος της αφηγηματολογίας.

Μετά από μια ευσύνοπτη παρουσίαση θεμάτων που συνδέονται με την έννοια της δημιουργικότητας και της «παιδαγωγικής της δημιουργικής γραφής», παρουσιάζονται ζητήματα που αφορούν τα παρακειμενικά στοιχεία ενός έργου (συγγραφέας, τίτλος, αφηγηματική πλαισίωση κ.ά.). Στη συνέχεια εξετάζεται αναλυτικά η αφηγηματική διαδικασία καθαυτή, με ειδικότερη αναφορά στην πλοκή, τη διαγραφή των χαρακτήρων, την εστίαση, τον χρόνο, την απόδοση του λόγου και της σκέψης των μυθοπλαστικών προσώπων.

Τα παραπάνω στοιχεία παρουσιάζονται με τρόπο σαφή, με στόχο να γίνουν κατανοητοί από τον αναγνώστη οι μηχανισμοί λειτουργίας των αφηγηματικών κειμένων και οι ποικίλες τεχνικές κατασκευής του λογοτεχνικού νοήματος και σύνθεσης των ερμηνειών. Προτείνεται, τέλος, ένα πλήθος από πρωτότυπες δραστηριότητες που συμβάλλουν στην εμπέδωση των θεωρητικών εννοιών, προσφέροντας παράλληλα αφορμές για δημιουργική ανάγνωση και γραφή. 

Θωμάς Συμεωνίδης, Σχεδιάζοντας το σώμα της γραφής (εκδ. Στερέωμα)

Με αφετηρία τη θέση ότι κάθε σχεδίαση είναι μια άσκηση επανασχεδίασης, το παρόν δοκίμιο συστήνεται ως μια απόπειρα να σχεδιαστεί το σώμα της γραφής μέσα από συγκεκριμένες εκπληρώσεις του.

Ξεκινώντας από τους Σταντάλ, Μπαλζάκ, Μέλβιλ και Φλωμπέρ στον 19o αιώνα και συνεχίζοντας στον 20ό μέσω του Κόνραντ, του Προυστ και της Γουλφ, σε κάθε μία από τις ενότητες του βιβλίου αναλύεται ένα πρόβλημα σχεδίασης. Με αναφορά στην πλατωνική θεωρία της γραφής και την αριστοτελική ποιητική και κυρίως στη σύγχρονη γαλλική φιλοσοφία και τον τόπο συνάντησης της θεωρίας και της κριτικής της τέχνης και της λογοτεχνίας, το σώμα της γραφής δοκιμάζει τις νέες υποστάσεις του μέσα από τις ανασχεδιάσεις της πολιτικής και της αισθητικής λειτουργίας της γραφής, των αρχιτεκτονικών της περιγραφής και του πραγματικού, της φιλοσοφικής ερμηνείας, της έντασης ανάμεσα σε μυθοπλασία και μυθοποιία, δυνατό και αδύνατο.

Αλέξης Πανσέληνος, Σεμινάρια δημιουργικής γραφής (εκδ. Κίχλη) 

Τα «Σεμινάρια» που περιέχει αυτός ο μικρός τόμος είναι 48 πνευματώδη παίγνια – με μια γερή δόση υπερβολής, αλλά και με αρκετή σοβαρότητα κατά βάθος. Ασχολούνται κυρίως με τη γραφή και την ανάγνωση, άρα απευθύνονται σε επίδοξους συγγραφείς αλλά και στους αναγνώστες της λογοτεχνίας. Τα περισσότερα από αυτά αναρτήθηκαν στο facebook, την περίοδο 2016-2017, με αφορμή τις διαστάσεις που έλαβε το φαινόμενο των σεμιναρίων, που τείνει να γίνει θεσμός. 

«Κάθε "σεμινάριο" είναι το κοσκίνισμα πολλών περί λογοτεχνίας σκέψεων και πολλών διαβασμάτων, αλλά ταυτόχρονα είναι και η ανακεφαλαίωση της προσωπικής σου ενασχόλησης με τα βάσανα της γραφής. Η συγγραφική σου σκέψη συνάντησε σε πολλά τη δική μου κριτική ματιά και ταυτίστηκαν απόλυτα» σημειώνει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης στην ανοιχτή επιστολή του προς τον Αλέξη Πανσέληνο.