george sauders1

Για το βιβλίο του Τζορτζ Σόντερς [George Sauders] «Κολυμπώντας στη λιμνούλα υπό βροχή» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκη). Οι Ρώσοι «μάστορες» της γραφής, τα μαθήματα δημιουργικής γραφής, αλλά και η χαρά της ανάγνωσης. Kεντρική εικόνα: © Syracuse.edu.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Οι θεράποντες της δημιουργικής γραφής έχουν να λένε -δικαίως- πως ακόμη κι αν κάποιος δεν καταφέρει να δημιουργήσει τις δικές του ιστορίες, τέτοιες που να μπορούν να σταθούν ευπρόσωπα σε ένα βιβλίο, σίγουρα θα μάθουν τα ενδότερα της ανάγνωσης. 

Αυτό που συχνά ονομάζουμε συγγραφικό εργαστήρι δεν είναι ένας αστικός μύθος. Εκτός και πιστεύει κανείς πως ένα βιβλίο γράφεται αφ’ εαυτού του, δίχως μια κάποια προθετικότητα ή την αναγκαία οργάνωση που θα δώσει στην αρχική ιδέα σχήμα, μορφή και περιεχόμενο. Ίσως θα πρέπει να το σκεφτούμε λίγο περισσότερο: για να γράψεις καλά οφείλεις πρώτα να μάθεις να διαβάζεις τα βιβλία των άλλων. Ειδικά των «μαστόρων» της λογοτεχνίας.

Οπότε, μπαίνοντας στο προκείμενο: τι έκανε ο Τζορτζ Σόντερς στο βιβλίο του Κολυμπώντας στη λιμνούλα υπό βροχή (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκη); Προσφέρει με περίσσιο κέφι τις αναλύσεις του σε επιλεγμένα (από εκείνον) διηγήματα τεσσάρων σημαντικών Ρώσων συγγραφέων.

Γιατί οι Ρώσοι

Ποιος ο λόγος να επιλέξει ένας σύγχρονος Αμερικανός συγγραφέας να αναλύσει διηγήματα του Τολστόι, του Τσέχοφ, του Τουργκένιεφ και του Γκόγκολ; Για τους μη γνωρίζοντες: σχεδόν όλοι οι σημαντικοί διηγηματογράφοι της Αμερικής ομνύουν στους Ρώσους θεωρώντας τους μάστορες της μικρής φόρμας.

Δεν είναι τυχαίο ότι όλα τα μέλη της λεγόμενης γενιάς του «βρόμικου ρεαλισμού» (βλ. Κάρβερ, Γουλφ, Φορντ κ.ά.) «πάτησαν» πάνω στα χνάρια και τις αφηγηματικές φόρμες των Ρώσων για να μορφοποιήσουν τη δική τους φωνή. Το αυτό κάνει και ο Σόντερς, ο οποίος, έτσι κι αλλιώς, θεωρείται αυτή τη στιγμή ένας από τους σημαντικότερους διηγηματογράφους στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού.

Το βιβλίο είναι απολαυστικό και για ένα λόγο παραπάνω: ο Σόντερς διδάσκει δημιουργική γραφή στο Πανεπιστήμιο Σίρακιους τα τελευταία 20 χρόνια, συμπεριλαμβανομένου ενός μαθήματος για το ρωσικό διήγημα του 19ου αιώνα στη μετάφραση.

Το βιβλίο είναι απολαυστικό και για ένα λόγο παραπάνω: ο Σόντερς διδάσκει δημιουργική γραφή στο Πανεπιστήμιο Σίρακιους τα τελευταία 20 χρόνια, συμπεριλαμβανομένου ενός μαθήματος για το ρωσικό διήγημα του 19ου αιώνα στη μετάφραση. Η συνηθισμένη εικόνα που έχουμε για τους καθηγητές Πανεπιστημίων είναι μάλλον μακριά από αυτή του Σόντερς. Βαριεστημένο βλέμμα, τριμμένο τουίντ σακάκι, κακοπατημένα παπούτσια και ένα πλήθος κουρασμένων λέξεων που σε αναγκάζουν να αποτραβηχτείς από τη χαρά της ανάγνωσης.

Τούτο το βιβλίο είναι το ακριβώς το αντίθετο: σε οδηγεί αναπόδραστα στην ομορφιά των λέξεων, αντιλαμβάνεσαι τη συνθετική ικανότητα, αλλά και την αναγκαιότητα που υπάρχει πίσω από ένα καλογραμμένο διήγημα και, πάνω από όλα, μαθαίνεις αυτά που διαφοροποιούν ή τυχόν ενώνουν τους τέσσερις σημαντικούς Ρώσους συγγραφείς.

Το πολύ σημαντικό στη συγκεκριμένη έκδοση είναι ότι τα υπό διερεύνηση διηγήματα παρατίθενται αυτούσια, κάτι που βοηθάει τον αναγνώστη να κατανοήσει στη συνέχεια την ουσιαστική (και όχι διανοουμενίστικη) ανάλυση που κάνει ο Σόντερς.

Το πολύ σημαντικό στη συγκεκριμένη έκδοση είναι ότι τα υπό διερεύνηση διηγήματα παρατίθενται αυτούσια, κάτι που βοηθάει τον αναγνώστη να κατανοήσει στη συνέχεια την ουσιαστική (και όχι διανοουμενίστικη) ανάλυση που κάνει ο Σόντερς. Σαν να λέμε: πρώτα χαίρεσαι την ανάγνωση κι ύστερα την πράξη της γραφής που προηγείται της ανάγνωσης. Προφανώς και ο λόγος του Σόντερς φέρει ένα δοκιμιακό «ντύμα», δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, καθώς στο συγκεκριμένο βιβλίο έβαλε ένα σημαντικό μέρος από τις παραδόσεις του προς τους φοιτητές του.

Ωστόσο, πρέπει με κάθε τρόπο να τονιστεί πως δεν είναι «βουτηγμένος» στον στείρο ακαδημαϊσμό. Όπως συμβαίνει και στα δικά του βιβλία, ο λόγος του είναι αρκετές φορές παιγνιώδης και πρωτότυπος.Πέραν του πρωτοεπίπεδου «τι θέλει να μας πει ο συγγραφέας;» που έχουμε συνηθίσει να ακούμε ως ανάλυση, ο Σόντερς θέτει με τη σειρά του ερωτήματα προσπαθώντας να διακρίνει κάτω από τις λέξεις, τις πρωταρχικές ιδέες του εκάστοτε συγγραφέα που αναλύει.

george sauders

Ο Τζορτζ Σόντερς γεννήθηκε το 1958 στο Αμαρίλλο του Τέξας και μεγάλωσε στο Σικάγο. Σπούδασε γεωφυσική μηχανική στο Colorado School of Mines του Κολοράντο και παρακολούθησε το μεταπτυχιακό πρόγραμμα δημιουργικής γραφής (ΜΑ) του πανεπιστημίου Syracuse. Μεταξύ 1989-1997 εργάστηκε ως γεωφυσικός μηχανικός στην εταιρεία Radian International, με έδρα τη Ν. Υόρκη, και έλαβε μέρος σε έρευνες για την ανεύρεση πετρελαίου στη Σουμάτρα. Με τις πρώτες του πεζογραφικές εμφανίσεις κέρδισε τέσσερις φορές το βραβείο National Magazine Award for Fiction, με τα διηγήματά του "The 400-Pound CEO" (1994, Harper's Magazine), "Bounty" (1996, Harper's Magazine), "The Barber's Unhappiness" (The New Yorker, 2000) και "The Red Bow" (Esquire, 2004). To πρώτο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων "Civil War Land in Bad Decline" (1996), ήταν υποψήφιο για το βραβείο PEN/Hemingway Award. Ακολούθησαν επτά βιβλία πεζογραφίας και τρία βιβλία με δοκίμια, ανάμεσα στα οποία οι συλλογές διηγημάτων "Pastoralia" (2000), "In Persuasion Nation" (2006), "Tenth of December" (2013, βραβείο Folio και τελικές υποψηφιότητες για το National Book Award, ελλ. έκδ. "Δεκάτη Δεκεμβρίου", Ίκαρος 2015), οι νουβέλες φαντασίας για παιδιά "The Very Persistent Grappers of Frip" (2000) και "The Brief and Frightening Reign of Phil" (2005), που παραλληλίστηκε με τη "Φάρμα των ζώων" του Όργουελ, και το μυθιστόρημα "Lincol in the Bardo" (2017), που τιμήθηκε με το βραβείο Man Booker (ελλ. έκδ. "Λίνκολν και λήθη", μτφρ. Γ.-Ι. Μπαμπασάκης, Ίκαρος 2017). Έχει υπάρξει υπότροφος του Ιδρύματος Lannan, της Αμερικανικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών (και μέλος της από το 2014), και του Ιδρύματος Guggenheim. Το 2006 τιμήθηκε με την Υποτροφία MacArthur. Το 2013 του απονεμήθηκε το Βραβείο PEN/Malamoud για τις εξαιρετικές επιδόσεις του στο διήγημα. Διδάσκει στο Πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής του πανεπιστημίου Syracuse.

Οι ερωτήσεις 

Κάπως έτσι, συχνά διαβάζουμε να γράφει (απευθυνόμενος προς τους φοιτητές του και τελικά προς εμάς): «Γιατί το έκανε αυτό;», «Πού πιστεύετε ότι οδηγεί η ιστορία;» και άλλες πολλές -παρόμοιες διερωτήσεις που δείχνουν πως κι ο ίδιος δεν έχει μια εμπεδωμένη άποψη (αυτή που λέμε από καθέδρας), αλλά αναζητεί στοιχεία της γραφής πέραν του προφανούς.

Είναι σαν να ψάχνεις τα σημάδια της γραφής λέξη-λέξη, πρόταση-πρόταση κι έτσι να ξεκλειδώνεις το κείμενο προς μεγάλη ευχαρίστησή σου.

Ο Σόντερς, παίρνοντας αφορμές από τα συγκεκριμένα διηγήματα, συγκεντρώνει τους βασικούς κανόνες της γραφής και τους προτείνει στους επίδοξους συγγραφείς έτσι ώστε να μην χαθούν στον ωκεανό των λέξεων και των μηνυμάτων.

Από την μεριά του, ο Σόντερς, παίρνοντας αφορμές από τα συγκεκριμένα διηγήματα, συγκεντρώνει τους βασικούς κανόνες της γραφής και τους προτείνει στους επίδοξους συγγραφείς έτσι ώστε να μην χαθούν στον ωκεανό των λέξεων και των μηνυμάτων.

Οι προτροπές του «γίνε συγκεκριμένος», «να είσαι αποτελεσματικός» ή «να έχετε πάντα κλιμάκωση» μοιάζουν -και είναι- οδοδείκτες για κάθε καλό διήγημα. 

Σύμφωνα με τον Σόντερς κάθε ιστορία κουβαλάει ένα φορτίο, μια μορφή ενέργειας η οποία οφείλει θα διαχέεται από την αρχή έως το τέλος δίχως να σπαταλιέται χωρίς λόγο. Εστιάζει πολλές φορές στη δυναμική των ιστοριών, την αιτιώδη σχέση των ενεργειών των ηρώων, την αλληλουχία των πράξεων, αλλά και το οργανωμένο σύστημα που οφείλει να διέπει ένα κείμενο, δείχνοντας έτσι πως ο συγγραφέας καθώς έγραφε βρισκόταν μπροστά σε μια σειρά από αποφάσεων που έπρεπε να λάβει.

Ενδιαφέρον έχει και η επιλογή των συγγραφέων, καθώς κι από αυτό συνάγεις διάφορα συμπεράσματα. Αν και διαφορετικοί μεταξύ τους, οι τέσσερις Ρώσοι συγγραφείς που παραθέτει μετατρέπονται σε γόνιμες αφορμές ώστε να μιλήσει για τη διαδικασία της γραφής.

Οι διαφορές των τεσσάρων 

patakis sauders kolymbontas sth limnoula ypo vroxiΑπό τον παντογνώστη Τολστόι στον πιο ανθρώπινο Τσέχοφ κι από τον παραδοσιακό Τουργκένιεφ στον νεωτεριστή Γκόγκολ, ο Σόντερς μάς δείχνει τέσσερις χαρακτηριστικές εκδοχές σπουδαίων λογοτεχνικών επιτευγμάτων που επιτελέστηκαν με διαφορετικούς τρόπους, αλλά και με κοινή οπτική πάνω στο πώς διαρθρώνεται μια καλή ιστορία.

Οι αναγνώστες που δεν τρέφουν μέσα στα φυλλοκάρδια τους την απαντοχή ενός δικού τους πονήματος (κάποια στιγμή), ενδέχεται να προσπεράσουν αυτό το βιβλίο θεωρώντας το πολύ ειδικό για τα γούστα τους.

Κι όμως, η ουσία των συμπερασμάτων του Σόντερς καταλήγουν στο εξής: η λογοτεχνία είναι σε θέση να σου αλλάξει τη ζωή. Έχει τη δύναμη να σε κάνει να σκεφτείς κάπως διαφορετικά την καθημερινότητά σου, εμπνευόμενος από τα παραδείγματα και τις πράξεις των ηρώων της που έχουν μείνει στην ιστορία.

Ως εκ τούτου, θα είναι λάθος θα διαβάσει κανείς αυτό το βιβλίο ως ασφαλές και ευάγωγο εγχειρίδιο για το πώς θα γράψεις μια ιστορία που θα προσελκύσει το ενδιαφέρον και θα έχει λογοτεχνικά εχέγγυα, αλλά ως μια πράξη αγάπης του συγγραφέα προς εκείνους που τους αρέσει το διάβασμα. Ανεξάρτητα από το αν έχουν πρόθεση κάποια στιγμή να διαβούν τον Ρουβίκωνα κι από αναγνώστες να γίνουν δημιουργοί.


Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Σαν Νορμάλ» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άγρια σιωπή» της Ρέινορ Γουίν (κριτική) – Η δύναμη της φύσης και της ανθρώπινης αντοχής

«Άγρια σιωπή» της Ρέινορ Γουίν (κριτική) – Η δύναμη της φύσης και της ανθρώπινης αντοχής

Για το νέο βιβλίο της συγγραφέα του πολυδιαβασμένου «Το μονοπάτι του αλατιού,   Ρέινορ Γουίν [Raynor Winn] «Άγρια σιωπή» (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Κλειδάριθμος). Κεντρική εικόνα: H Ρέινορ Γουίν και ο σύζυγός της, Μοθ © BBC Radio 4. 

Γράφει ο ...

«Βασανιστήρια στην ΕΣΑ» του Δημήτρη Σερεμέτη (κριτική) – Το αναγκαίο «σκούντημα στη μνήμη»

«Βασανιστήρια στην ΕΣΑ» του Δημήτρη Σερεμέτη (κριτική) – Το αναγκαίο «σκούντημα στη μνήμη»

Για το βιβλίο του Δημήτρη Σερεμέτη «Βασανιστήρια στην ΕΣΑ. Ένα σενάριο (χωρίς πλατεϊτσα στην Κοκκινιά)» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: © Ert News/Nάσος Μπράτσος. 

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης 

Ο συγγραφέας, σ...

«Άθλημα ή αθλιότης» του Δημήτρη Κόκορη (κριτική) – Αρχίζει το ματς, στη λογοτεχνία

«Άθλημα ή αθλιότης» του Δημήτρη Κόκορη (κριτική) – Αρχίζει το ματς, στη λογοτεχνία

Για το βιβλίο του Δημήτρη Κόκορη «Άθλημα ή αθλιότης;» (εκδ. Πεδίο). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Φανέλα με το εννιά» που βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Μένη Κουμανταρέα.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ