«Μουντιάλ. Ιστορίες πίσω από το τρόπαιο» των Χρήστου Σωτηρακόπουλου & Φάνη Τσοκανά (κριτική) – Πάθος, αγωνία και δράμα σε πρώτο πρόσωπο

Τι έχει μείνει στο μυαλό του Όλεγκ Μπλαχίν από το Μουντιάλ του 2006 στη Γερμανία; Τι είχε πει ο Ντιέγκο Μαραντόνα για το περιβόητο «χέρι του θεού» στο Μουντιάλ του 1986; Άραγε, μπορεί να ανακαλέσει κάτι σημαντικό ο Ντούσαν Μπάγεβιτς από το Μουντιάλ του 1974; 

Οι ιστορίες και οι πρωταγωνιστές τους. Οι παίκτες και τα συναισθήματά τους. Τα ματς που έμειναν στο συλλογικό φαντασιακό όχι μόνο για κάποια σπουδαία ποδοσφαιρική ενέργεια, αλλά για το πάθος και το δράμα που εκτυλίχθηκαν στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου.

Κάτι παραπάνω από ποδόσφαιρο

Το Παγκόσμιο πρωτάθλημα είναι κάτι παραπάνω από μια ποδοσφαιρική διοργάνωση. Είναι η σύναξη πολιτισμών, υψηλών προσωπικοτήτων και μεγάλων διεκδικήσεων που μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα πρέπει -με κάποιο τρόπο- να εκπληρωθούν. Τι μένει σε όλους εμάς; Μα, φυσικά οι ιστορίες. Διότι το ποδόσφαιρο δεν είναι μόνο γκολ. Ποτέ δεν ήταν μόνο γκολ. 

Το βιβλίο των Χρήστου Σωτηρακόπουλου και Φάνη Τσοκανά Μουντιάλ. Ιστορίες πίσω από το τρόπαιο, είναι αυτό ακριβώς που δηλώνει και ο τίτλος του. Δεν έχουμε να κάνουμε με μια ακόμη συμβατική ιστορική διαδρομή στα Μουντιάλ του παρελθόντος. Δεν είναι ένας οδηγός με στατιστικά, αριθμούς και αποτελέσματα. Αν κάποιος ζητάει κάτι τέτοιο, καλό είναι να αναζητήσει άλλη έκδοση.

Ανθρωποκεντρική οπτική

Διότι αυτή εδώ είναι αμιγώς ανθρωποκεντρική. Οι ιστορίες που αφηγούνται οι πρωταγωνιστές και μεταφέρουν στο χαρτί οι δύο συγγραφείς θα μπορούσαν κάλλιστα να γίνουν ξεχωριστό βιβλίο, ακόμη και λογοτεχνικό. Η επιλογή των συγγραφέων να δώσουν έμφαση στις ανθρώπινες ιστορίες αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του βιβλίου. Ο αναγνώστης δεν έρχεται απλώς σε επαφή με γεγονότα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία του ποδοσφαίρου, αλλά με τα συναισθήματα που τα συνόδευσαν.

Οι αγωνίες πριν από έναν τελικό, η πίεση της επιτυχίας, η απογοήτευση της ήττας, οι δυσκολίες της προετοιμασίας και οι στιγμές που άλλαξαν τη ζωή των πρωταγωνιστών αναδεικνύονται με τρόπο άμεσο και βιωματικό.

Γκολ του Ντούσαν Μπάγεβιτς εναντίον του Ζαΐρ στο Μουντιάλ της Γερμανίας το 1974. Ο Μπάγιεβιτς συμμετείχε με τα χρώματα της τότε Γιουγκοσλαβίας, ©Fifa+.

Οι δύο συγγραφείς

Ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο του έργου είναι η δημοσιογραφική εμπειρία του Χρήστου Σωτηρακόπουλου. Ως ένας από τους πλέον αναγνωρισμένους Έλληνες αθλητικούς δημοσιογράφους, διαθέτει βαθιά γνώση της ιστορίας του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, αλλά και την ικανότητα να εντοπίζει τις λεπτομέρειες που μετατρέπουν μια αφήγηση σε συναρπαστική ιστορία. Η συμβολή του Φάνη Τσοκανά ενισχύει την ερευνητική διάσταση του βιβλίου, δημιουργώντας ένα αποτέλεσμα που συνδυάζει την εγκυρότητα με την αναγνωστική ευχαρίστηση.

Ένα ακόμη θετικό στοιχείο είναι ότι το βιβλίο δεν περιορίζεται αποκλειστικά στους μεγάλους αστέρες του αθλήματος. Αν και οι διάσημοι ποδοσφαιριστές και προπονητές έχουν φυσικά τη θέση τους στις σελίδες του, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αφηγήσεις που φωτίζουν λιγότερο γνωστές πτυχές της διοργάνωσης. Έτσι, το Μουντιάλ εμφανίζεται όχι μόνο ως αθλητικό γεγονός αλλά και ως κοινωνικό και πολιτισμικό φαινόμενο που επηρεάζει ανθρώπους διαφορετικών χωρών, γενεών και εμπειριών.

Η δομή

Η δομή του βιβλίου διευκολύνει την ανάγνωση. Οι ιστορίες είναι οργανωμένες με τρόπο που επιτρέπει στον αναγνώστη να διαβάσει είτε συνεχόμενα είτε αποσπασματικά, επιλέγοντας τις αφηγήσεις που τον ενδιαφέρουν περισσότερο. Αυτή η μορφή το καθιστά προσιτό τόσο στους φανατικούς φίλους του ποδοσφαίρου όσο και σε αναγνώστες που ενδιαφέρονται γενικότερα για βιογραφικές αφηγήσεις και ιστορικές μαρτυρίες.

Το Μουντιάλ – Ιστορίες πίσω από το τρόπαιο είναι κάτι παραπάνω από ένα βιβλίο για το ποδόσφαιρο. Είναι ένα βιβλίο για τη μνήμη, τη φιλοδοξία, την επιτυχία, την αποτυχία και τη δύναμη των προσωπικών αφηγήσεων.

Η δύναμη αυτού του βιβλίου είναι η αυθεντικότητα των αφηγήσεων και η αμεσότητα της γραφής. Το ύφος είναι δημοσιογραφικό, κατανοητό και ζωντανό, χωρίς περιττές λεκτικές υπερβολές. Αυτή η επιλογή υπηρετεί αποτελεσματικά τον σκοπό του βιβλίου, καθώς επιτρέπει στις ίδιες τις ιστορίες να πρωταγωνιστήσουν. Ακόμη κι έτσι, όμως, οι ιστορίες δεν είναι γραμμένες με τη λογική της εφημερίδας ή ενός long read σε κάποια ιστοσελίδα. Εξακολουθούν να διατηρούν ένα ύφος που ταιριάζει σε βιβλίο υψηλών απαιτήσεων.

Ο Λιονέλ Μέσι στον τελικό του 2022 στο Κατάρ, όπου η Αργεντινή νίκησε στα πέναλτι τη Γαλλία Πηγή: Wikipedia

Το Μουντιάλ – Ιστορίες πίσω από το τρόπαιο είναι κάτι παραπάνω από ένα βιβλίο για το ποδόσφαιρο. Είναι ένα βιβλίο για τη μνήμη, τη φιλοδοξία, την επιτυχία, την αποτυχία και τη δύναμη των προσωπικών αφηγήσεων. Μέσα από τις σελίδες του, ο αναγνώστης ταξιδεύει σε διαφορετικές εποχές του παγκόσμιου ποδοσφαίρου και γνωρίζει ανθρώπους που βίωσαν από κοντά στιγμές οι οποίες έμειναν στην ιστορία. Οι σαράντα και πλέον άνθρωποι (όλοι τους ένας κι ένας, από τους σημαντικότερους των παγκόσμιων γηπέδων), οι έγχρωμες φωτογραφίες από το πολύτιμο αρχείο του Χρήστου Σωτηρακόπουλου, οι άγνωστες πτυχές που υπό άλλες συνθήκες θα έμεναν στο σκοτάδι, καθώς και κάμποσα άλλα στοιχεία είναι αυτά που αναδεικνύουν την αξία αυτού του βιβλίου.

Άξια προσπάθεια

Φευ, στη χώρα μας το αθλητικό βιβλίο σπάνια κατάφερε να ξεφύγει από το προφανές και να μας δώσει μια άλλη διάσταση του επαγγελματικού αθλητισμού – εν προκειμένω του ποδοσφαίρου. Το συγκεκριμένο βιβλίο έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό και να καταδείξει πως οι Έλληνες αθλητικοί συντάκτες μπορούν να σταθούν στο ύψος των αντίστοιχων Αμερικανών, Άγγλων ή Ιταλών που φημίζονται για τα βιβλία που γράφουν.

Τίποτα δεν συγκρίνεται με το να διαβάζεις τι λέει ο Μπέκαμ, ο Πλατινί, ο Λίπι, ο Ρόσι, ο Γκμοχ, όχι μέσω τρίτων, αλλά σε πρώτο πρόσωπο, έτσι όπως τα διηγήθηκαν στους συγγραφείς του βιβλίου.

Είναι δεδομένο πως από το 1930 έως σήμερα, τα Μουντιάλ μάς έχουν προσφέρει ουκ ολίγες συγκινήσεις, αλλά και ιστορίες. Είναι επίσης δεδομένο πως υπάρχουν πολλές ακόμη που δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας. Εντούτοις, αυτό το βιβλίο καλύπτει εν πολλοίς κι αυτό το κενό φέρνοντας στην επιφάνεια τα έργα και τις ημέρες των πρωταγωνιστών μέσω των αφηγήσεων των ιδίων. Τι καλύτερο και πληρέστερο από αυτό; Τίποτα δεν συγκρίνεται με το να διαβάζεις τι λέει ο Μπέκαμ, ο Πλατινί, ο Λίπι, ο Ρόσι, ο Γκμοχ, όχι μέσω τρίτων, αλλά σε πρώτο πρόσωπο, έτσι όπως τα διηγήθηκαν στους συγγραφείς του βιβλίου. Διότι, όπως σημειώσαμε προλογικά, το ποδόσφαιρο θα είναι πάντα οι άνθρωποι του κι εμείς που τους κρατάμε στο μυαλό και την καρδιά μας.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. 

Λίγα λόγια για τους συγγραφείς

Ο Χρήστος Σωτηρακόπουλος άρχισε να ασχολείται με τη δημοσιογραφία το 1979, την ίδια περίοδο που δοκίμαζε να σπουδάσει Πολιτικές Επιστήμες στην Ιταλία. Άρχισε να εργάζεται στην Απογευματινή, ενώ ταυτόχρονα συνεργαζόταν με την Αθλητική Ηχώ. Συνέχισε στα βαθιά, όταν ο Νίκος Κατσαρός του έδωσε τη μεγάλη ευκαιρία στην ΕΡΤ και το 1984 ανέλαβε τη συμπαρουσίαση της Αθλητικής Κυριακής, μετά την αποχώρηση του Γιάννη Διακογιάννη. Το 1990 μετακινήθηκε στο Mega, όπου έμεινε για είκοσι τρία χρόνια, διάστημα στο οποίο η φωνή του συνδέθηκε με τις μεταδόσεις του Champions League, ενώ παράλληλα, από το 2003 έως το 2014, συνεργάστηκε με τη Nova.

Από τον Ιανουάριο του 2015 έως το 2022 η τηλεοπτική στέγη του ήταν τα κανάλια Cosmote Sport, ενώ από το 2022-2023 είναι η φωνή της Premier League στα κανάλια NovaSports. Κατά καιρούς αρθρογράφησε σε πολλές εφημερίδες (Βήμα, Επικαιρότητα, 24 Ώρες, Sportime, Goal News, SportDAY) και κείμενά του έχουν δημοσιευτεί σε μεγάλα έντυπα του εξωτερικού (World Soccer, Fourfourtwo, Independent, Telegraph). Τα πρώτα χρόνια της καριέρας του υπήρξε ανταποκριτής της μεγάλης ιταλικής εφημερίδας Tuttosport, με την οποία συνεργάζεται έως και σήμερα ψηφίζοντας ως εκπρόσωπος της Ελλάδας στον ετήσιο θεσμό του «Golden Boy», του καλύτερου νέου παίκτη της Ευρώπης.

Το 1994 δημιούργησε το «Κέντρο Αθλητικού Ρεπορτάζ», την πρώτη εξειδικευμένη σχολή αθλητικής δημοσιογραφίας, και αργότερα, το 1996, τον ΣΠΟΡ FM, του οποίου υπήρξε γενικός διευθυντής έως το 2014. Το 2011 δημιούργησε την ιστοσελίδα England365.gr.

Έχει γράψει τα βιβλία 50 χρόνια Κύπελλο Πρωταθλητριών (ΟΜΜΕ, 2006), Παιχνίδι χωρίς όρια (εκδ. Τόπος, 2008), Της Κυριακής τα είδωλα (εκδ. Τόπος, 2011), Στιγμές Μουντιάλ (εκδ. Τόπος, 2014) και #FootballTalk (εκδ. Τόπος, 2019). Η πρώτη έκδοση του βιβλίου του Ταξίδι στ’ αστέρια (εκδ. Τόπος, 2016) τιμήθηκε με το Βραβείο Κοινού στα Public Book Awards 2017, στην κατηγορία Ευ ζην.