Νεκταρία Αναστασιάδου: «Για να ηχεί αληθινό ένα μυθιστόρημα πρέπει να γραφτεί στο ιδίωμα του τόπου του»

Το μυθιστόρημά σας εκτυλίσσεται στην ιστορική και σύγχρονη Πόλη και είναι γεμάτο γλαφυρές περιγραφές. Πώς καταφέρατε να ανακαλέσετε μνήμες από μια Πόλη που δεν υπάρχει πια;

Καταρχάς, η Πόλη υπάρχει και θα υπάρχει, απλώς έχει αλλάξει όπως έχουν αλλάξει όλες οι πόλεις. Η Αμερικανίδα συγγραφέας Ada Calhoun έγραψε «Η νοσταλγία, η οποία τρέφει την πίκρα που νιώθουμε προς την αλλαγή, είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη παρόρμηση. Και όμως, για να είμαστε πάντα ευτυχείς με έναν σύζυγο, ή έναν δρόμο, πρέπει να είμαστε ευτυχείς με διαφορετικές παραλλαγές αυτού του ανθρώπου ή αυτής της γειτονιάς». Όταν πραγματικά αγαπάς έναν τόπο, πρέπει να τον αγαπάς ακόμα και όταν αλλάζει. Και εγώ και η αφηγήτριά μου, η Αθηνά, αποθυμούμε την Πόλη του χθες, αλλά την αγαπάμε και σήμερα. Όσον αφορά το πώς έγραψα για την Πόλη όπως τη θυμάται η Αθηνά, πριν γεννηθώ καν, πέρασα πάρα μα πάρα πολύ χρόνο ακούγοντας τους μεγαλυτέρους μου.

Το πρώτο σας βιβλίο, A Recipe for Daphne, είναι γραμμένο στα αγγλικά και υπήρξε υποψήφιο για αρκετά βραβεία. Διαδραματίζεται κι αυτό στην Κωνσταντινούπολη – η αγάπη σας για την Πόλη και την ιστορία της είναι κάτι παραπάνω από προφανής. Νιώθετε την ανάγκη να κρατήσετε ζωντανή τη ρωμιοσύνη της Πόλης και μέσω της συγγραφής;

Όντως, το βιβλίο ήταν στη long list για το Dublin Literary Award και προκρίθηκε στη short list για τo βραβείo Runciman, και έτσι έμαθε ο κόσμος ολόκληρος ότι ακόμα υπάρχει ρωμιοσύνη στην Πόλη. Όμως, ένας άνθρωπος δεν μπορεί να βαστήξει ζωντανή μια κοινότητα. Για να συνεχίσει η ρωμιοσύνη, θα πρέπει κάθε Ρωμιός να δημιουργεί με τον δικό του τρόπο. Αυτό που μπορώ να κάμω εγώ είναι να δώσω καινούρια ζωή στη λαλιά της Πόλης.

Νομίζω ότι υποτιμούμε τον Έλληνα αναγνώστη, ο οποίος έχει ευρύτερο λεξιλόγιο από αυτό που χρησιμοποιείται στον τύπο.

Χρησιμοποιείτε μια ιδιαίτερη γλώσσα με αρκετούς ιδιωματισμούς, καθώς ένας από τους στόχους σας είναι η αναβίωση του πολίτικου ιδιώματος. Φοβηθήκατε ότι αυτή η επιλογή σας ίσως ξενίσει –ή και δυσκολέψει– τους αναγνώστες;

Καθόλου. Γνωρίζω καλά τι καταλαβαίνει ο Έλληνας αναγνώστης και τι όχι, και πάντα βρίσκω τρόπο μέσα στο κείμενο να περάσω το νόημα των πολίτικων λέξεων και εκφράσεων. Νομίζω ότι υποτιμούμε τον Έλληνα αναγνώστη, ο οποίος έχει ευρύτερο λεξιλόγιο από αυτό που χρησιμοποιείται στον τύπο. Αν κάποιος δεν μπορεί να διαβάσει εμένα, δεν μπορεί να διαβάσει ούτε τον Καζαντζάκη.

Σε μια προσπάθεια να αναδείξετε την ομορφιά του πολίτικου ιδιώματος στον κόσμο, αναρτάτε καθημερινά μία πολίτικη λέξη ή έκφραση στον λογαριασμό σας στο Twitter. Πώς ξεκίνησε αυτό; Αν θέλετε, μοιραστείτε μία έκφραση μαζί με τη σημασία της.

Ξεκίνησα πριν από δυο χρόνια, όταν ένας γνωστός εκδοτικός οίκος ενδιαφέρθηκε να μεταφράσει το πρώτο μου βιβλίο, A Recipe for Daphne, στα ελληνικά από τα αγγλικά. Τους ενημέρωσα ότι θα το μεταφράσω εγώ η ίδια στα πολίτικα ελληνικά, και αν θέλουν μπορώ να τους στείλω τα πρώτα κεφάλαια. Αμέσως με απαντήσανε ότι δεν ενδιαφέρουνται για βιβλία γραμμένα σε «ιδιόλεκτο» (sic). Κρίμα που δεν γυρέψανε πρώτα τη λέξη στο λεξικό για να μην εκτεθούνε. Εν πάση περιπτώσει, πάντα προσπαθώ να δώσω μια δημιουργική απάντηση στα εμπόδια, και αποφάσισα να κάμω μια σειρά στο Twitter για το πολίτικο ιδίωμα, την οποία παρακολουθούν χιλιάδες άνθρωποι σε όλον τον κόσμο. Τώρα το ίδιο κάμνω στο Instagram και στο Facebook στη σελίδα Στα Πόδια της Αιώνιας Άνοιξης.

Μια ανάρτηση που αγαπήθηκε πολύ είναι το «σικτίρ πιλάφι», δηλαδή το κέρασμα που σερβέρνουμε όταν έχουμε βαρεθεί τους καλεσμένους, για να τους πούμε διακριτικά να φύγουνε. Παλιότερα, στους ρωμαίικους γάμους σερβέρνανε ένα γλυκό πιλάφι για να δείξουνε ότι το γλέντι τέλεψε, και το κέρασμα αυτό πήρε το όνομα σικτίρ πιλάφι. Σήμερα δεν είναι κυριολεκτικά πιλάφι, αλλά το τελευταίο κέρασμα για να ξεκουμπιστούνε οι μισαφιραίοι.

Πρέπει να είμαστε πιο δραστήριοι και πιο δημιουργικοί, και να σταματήσουμε να κλαιγόμαστε· αν το καταφέρουμε αυτό, θα αναγκάσουμε τον κόσμο να μας μάθει.

Δεν υπάρχει μεγάλη ορατότητα και πληροφόρηση για τη ρωμαίικη κοινότητα της Πόλης σήμερα. Γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό; Δώστε μας, αν μπορείτε, μια εικόνα της ρωμιοσύνης της Κωνσταντινούπολης.

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι, αλλά ο κυριότερος είναι ότι εμείς οι ίδιοι δεν δίνουμε ένα δυνατό παρόν. Πρέπει να είμαστε πιο δραστήριοι και πιο δημιουργικοί, και να σταματήσουμε να κλαιγόμαστε· αν το καταφέρουμε αυτό, θα αναγκάσουμε τον κόσμο να μας μάθει.

Το 2019, η Νεκταρία Αναστασιάδου κέρδισε το πρώτο βραβείο στον Ζωγράφειο Αγώνα, λογοτεχνικό διαγωνισμό που θεσμοθετήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από τον 19ο αιώνα. Το πρώτο της βιβλίο, Α Recipe for Daphne, γραμμένο στα αγγλικά, εκδόθηκε από τον American University in Cairo Press το 2021 και χαρακτηρίστηκε από την Washington Post ως «λαχταριστό ντεμπούτο, ίσως το πρώτο σύγχρονο αγγλόφωνο μυθιστόρημα που καταπιάνεται με τους Ρωμιούς της Πόλης». Η Elif Shafak, γράφοντας στους NewYork Times, συμπεριέλαβε το A Recipe for Daphne στη λίστα των αγαπημένων βιβλίων της για την Κωνσταντινούπολη. Το 2022, το βιβλίο προκρίθηκε στη Short List για το Runciman Award, έλαβε Εύφημη Μνεία στο Eric Hoffer Award και ήταν επίσης υποψήφιο για το Dublin Literary Award. Διηγήματα της Αναστασιάδου έχουν δημοσιευθεί σε ανθολογίες και στον Τύπο, διεθνώς.

Η αφήγηση εναλλάσσεται από το πρώτο στο δεύτερο ενικό. Σε τι εξυπηρετεί αυτό;

Η αφήγηση είναι η σκέψη της Αθηνάς, όχι η γραφή της. Αν παρατηρήσετε τις σκέψεις σας, θα διείτε ότι συχνά μιλάτε μέσα στο κεφάλι σας με κάποιο σημαντικό άτομο – με έναν γονιό, τον σύζυγο, τα παιδιά, έναν καλό φίλο, τον δημόσιο υπάλληλο που μόλις σας θύμωσε. Άλλες φορές μιλάτε με τον εαυτό σας. Δηλαδή, η σκέψη έχει άλλοτε μορφή μονολόγου, άλλοτε μορφή διαλόγου. Έτσι είναι ο φυσικός εσωτερικός διάλογος-μονόλογος που γένεται μέσα σε κάθε άνθρωπο.

Υπάρχουν πολλά βιβλία των οποίων οι ιστορίες διαδραματίζονται στην Κωνσταντινούπολη. Σας προβλημάτισε αυτή η συνθήκη κατά τη συγγραφή; Είχατε στο μυαλό σας την ενδεχόμενη σύγκριση με συναδέλφους σας ή δεν σας απασχόλησε;

Όχι. Δεν προβληματίστηκα, ούτε και έπρεπε. Κάθε ιστορία είναι διαφορετική. Άλλωστε, ποτέ πριν δεν γράφτηκε βιβλίο τελείως στα πολίτικα. Μόνο βιβλία που πασπαλίζουνται με κάποια πολίτικα. Για να ηχεί αληθινό ένα μυθιστόρημα πρέπει να γραφτεί στο ιδίωμα του τόπου του.

Η πολίτικη μαγειρική και κουζίνα είναι ένα απ’ τα συστατικά της ιστορίας σας. Αν μπορούσατε να δώσετε τη «συνταγή» μιας καλής ιστορίας με μαγειρικούς όρους, ποια θα ήταν αυτή;

Δεν μπορώ να σας δώσω συνταγή για μια καλή ιστορία, επειδή η κάθε ιστορία έχει δική της πορεία. Όμως μπορώ να σας δώσω μια συνταγή για γραφή:

Συνταγή Γραφής

1. Αποβραδίς μάθετε αγγλικά, επειδή τα καλύτερα βιβλία τεχνικής είναι γραμμένα στα αγγλικά. Πάρτε πρώτα το Stein on Writing του Sol Stein, κάμτε ένα προζύμι, και βάλτε το σε ζεστό μέρος να φουσκώσει.
2. Το πρωί, ψήστε έναν καφέ για τη γιαγιά, τον παππού ή κάποιον ηλικιωμένο γείτονα που έχει πολλές ιστορίες. Συνοδέψτε τον καφέ με κανέναν κουραμπιέ ή καμιά μπουγάτσα, επειδή πρέπει να κάθεστε πολλές ώρες με τους ηλικιωμένους, για να βγει το σερμπέτι τους.
3. Όταν θα έχετε πιάσει μια ιδιαίτερη φωνή ή κάποια εικόνα που σας εμπνέει, πάρτε το προζύμι της τεχνικής και προσθέστε τα υλικά που δανειστήκατε από τις μούσες σας, για να κάμετε μια καλή ζύμη.
4. Βάλτε τη ζύμη στη φόρμα που δημιουργήσατε εσείς, επειδή οι καλές ιστορίες έχουνε τις δικές τους μορφές. Μπορεί να είναι διήγημα, άρθρο, μυθιστόρημα, ό,τι θέλετε· αλλά πρέπει να φτάσετε την ιστορία μέχρι το τέλος.
5. Δουλέψτε ξανά και ξανά τη ζύμη με την τεχνική που μάθατε από τον Stein και τους άλλους.
6. Αν χαλάσει δεν πειράζει. Μην το σερβίρετε. Οι πρώτες δοκιμές είναι συνήθως για πρακτική, όχι για έκδοση.
7. Ξεκινήστε ξανά από το #1 μέχρι να σας βγει.