5 λεπτά με μία ποιήτρια. Σήμερα, η Ασημίνα Ξηρογιάννη, για τη συλλογή της «Η καρδιά της γινόταν ποτάμι» (εκδ. Βακχικόν).
Επιμέλεια: Book Press
Υπάρχει μια στιγμή στον χρόνο που θεωρείτε την αρχή της συγγραφής της νέας σας συλλογής; Μπορείτε να βρείτε τον μίτο;
Nαι, υπάρχει. Πριν από δύο καλοκαίρια στην Αίγινα, καθώς δούλευα στο εργαστήρι νέα κολάζ. Μέσα από αυτή την υπέροχη, αλλά και βασανιστική ζύμωση (με ποικίλα υλικά και τεχνικές) είχαν γεννηθεί κάποιοι σκόρπιοι στίχοι, που τους επεξεργάστηκα σε δεύτερο χρόνο.
Είχαν τότε γεννηθεί και κάποια ολοκληρωμένα ποιήματα που ήξερα πως θα μπουν στο επόμενο βιβλίο μου, όπως, για παράδειγμα το ποίημα «Άνθη βουκαμβίλιας μέσα στη θάλασσα».
Πώς μας βοηθάει ο τίτλος να πλησιάσουμε τη συγκεκριμένη ποιητική συλλογή;
Ωραία, ευφάνταστη ερώτηση. Θα προτείνω το παρακάτω. Μπορείτε να διαβάσετε τον τίτλο σαν ένα στοιχείο ποιητικής: η ποιήτρια που ξεχειλίζει από συναισθήματα, λέξεις, στίχους και έχει τη διαρκή ανάγκη για κίνηση και έκφραση και επικοινωνία.
Να πω εδώ πως ο τίτλος της συλλογής αποτελεί μέρος του εκτενούς ποιήματος «Η ποιήτρια» ̶ που δεν υποτάσσεται στις επιταγές της κοινωνίας ούτε ανέχεται εξευτελιστικούς όρους. Έχει κάθε δικαίωμα να ασκεί την τέχνη της και να εκφράζεται ελεύθερα. Θα πρότεινα το ποίημα αυτό να το συνδέσετε με το ποίημα Επειδή αγαπώ γράφω ποιήματα, αλλά και με το παιγνιώδες και σατιρικό ποίημα Ποιήτριας Εξομολόγηση. Και τα τρία ποιήματα εμπεριέχουν στοιχεία ποιητικής που φωτίζουν το έργο της δημιουργού και την ίδια. Είναι μια αρχή για να πλησιάσετε τη συλλογή.
Με ποιο τρόπο η ιδέα του αναγνώστη υπάρχει στην ποίησή σας;
Είμαι μοιραία ο πρώτος αναγνώστης (και ο πρώτος μεταφραστής) του συγγραφικού μου εαυτού. Τουλάχιστον δύο ποιήματα είναι αυτά που ως υλικό, ως πρώτη ύλη, έχουν τον βίο και την πολιτεία της ποιήτριας Ασημίνας Ξηρογιάννη: «Aνεπίδεκτη μαθήσεως», «Ποιήτριας Εξομολόγηση», βασικά κυρίως τα σατιρικά και αυτοσαρκαστικά του πρώτου μέρους του βιβλίου.
Ένα σύντομο credo, στην ουσία: τελικά η αγάπη είναι ο λόγος για την ποίηση αυτή. Είναι ο μοχλός, η κινητήριος δύναμη, αλλά και η τρομερή ανάγκη για αιώνια επιστροφή στην τρυφερότητα, ειδικά μέσα σε ανισόρροπους και ευάλωτους καιρούς.
Γράφω γιατί θέλω να συναντηθώ με αναγνώστες έστω και σιωπηλά. Η ποίηση ολοκληρώνεται όταν βρει τους αποδέκτες της. Τότε αρχίζει να ζει. Η ανάγνωση είναι μια δημιουργική διαδικασία και με ενδιαφέρει πολύ. Ο κάθε αναγνώστης προσλαμβάνει αυτό που διαβάζει ανάλογα με τις σκέψεις, τις εμπειρίες, τα βιώματα, τα διαβάσματά του.
Άρα, ναι, θα έλεγα πως επιχειρώ να δώσω τη δυνατότητα στον αναγνώστη να βρει τον χώρο του μέσα στο ποίημα ̶ σε εικόνες, λέξεις, στίχους, διαλόγους, παύσεις. Στόχος να του μιλήσω, να τον κάνω να αισθανθεί.
Ποιο ποίημα ή απόσπασμα από κάποιο ποίημα θα λέγατε ότι συστήνει με τον καλύτερο τρόπο το ύφος και τους τρόπους αυτής της συλλογής;
Τα «Ανέγγιχτο», «Επειδή αγαπώ γράφω ποιήματα», «Ποιήτριας εξομολόγηση». Είναι τρία ποιήματα με διαφορετικό ύφος. Το πρώτο είναι κάπως μελαγχολικό ποίημα, μιλάει για τη ματαίωση της ποιήτριας, καθώς δεν έχει βρει ακόμα αυτό που αναζητά. Γράφτηκε με αφορμή μια φωτογραφία, αλλά πορεύεται έχοντας πια τη δική του αυτόνομη ζωή. Το δεύτερο ποίημα που προανέφερα, αναφέρεται στο γιατί της γραφής. Ένα σύντομο credo, στην ουσία: τελικά η αγάπη είναι ο λόγος για την ποίηση αυτή. Είναι ο μοχλός, η κινητήριος δύναμη, αλλά και η τρομερή ανάγκη για αιώνια επιστροφή στην τρυφερότητα, ειδικά μέσα σε ανισόρροπους και ευάλωτους καιρούς.
Η ιστορία πίσω από το τρίτο ποίημα είναι η εξής: αρχικά θέλησα να δώσω εξηγήσεις στα κορίτσια, την Αριάδνη και τη Γαλήνη, να τις βοηθήσω να με κατανοήσουν καλύτερα. Η μία μου 'πε μια φορά την ατάκα: «Γιατί δεν είσαι μια κανονική μαμά, μαμά;» και σκέφτηκα: «Τι θέλει να πει η μικρή ποιήτρια;» Η άλλη μου 'πε: «Όσα χρόνια κι αν περάσουν, δεν θα σε καταλάβω ποτέ». Συγκλονίστηκα κι από τα δύο, οπότε απεγνωσμένη έγραψα το «Ποιήτριας εξομολόγηση» σε έναν τόνο πιο προσωπικό και το χάρισα στα κορίτσια. Έπειτα το ποίημα πήρε τη μορφή που έχει τώρα στο βιβλίο.
Αν σας ζητούσαν να επιλέξετε ένα από τα δύο, με τι θα λέγατε ότι προσομοιάζουν περισσότερο τα ποιήματά σας: με μουσικά κομμάτια ή με εικαστικά έργα;
Δεν μπορώ να είμαι απόλυτη και δεν πρέπει. Αισθάνομαι πως κατά περίπτωση στο παρόν βιβλίο ισχύουν και διαφορετικά πράγματα. Πάντως, γενικότερα, σαν παρατήρηση, τα εικαστικά παίζουν ρόλο στη συγγραφική ζωή μου, καθώς από χρόνια ασχολούμαι συστηματικά με το κολάζ, το οποίο, ως γνωστόν, βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με τα γραπτά μου. Να, για παράδειγμα, έχω γράψει τα «Ποίημα κολάζ I» και «Ποίημα κολάζ ΙI», που όντως προσομοιάζουν με... κολάζ και είναι φτιαγμένα με την τεχνική του κολάζ.
Λίγα λόγια για την ποιήτρια
Η Ασημίνα Ξηρογιάννη είναι ποιήτρια, κριτικός λογοτεχνίας, θεατρολόγος και φιλόλογος. Σπούδασε φιλολογία και θεατρολογία στο ΕΚΠΑ, και υποκριτική στο Θέατρο–Εργαστήριο «Εμπρός», ενώ έχει ολοκληρώσει το μεταπτυχιακό της στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ. Για δεκαεννέα χρόνια εργάστηκε στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση ως θεατρολόγος και εμψυχώτρια θεατρικού παιχνιδιού, ανεβάζοντας παραστάσεις με τους μαθητές της και εκπονώντας πολυάριθμα εκπαιδευτικά προγράμματα (κυρίως για τον Σαίξπηρ, τον Αριστοφάνη και τη δημιουργική γραφή). Tα τελευταία χρόνια διδάσκει Ελληνική Λογοτεχνία, Ιστορία και Φιλοσοφία στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
Έχει γράψει ποίηση, πεζογραφία και θέατρο. Δοκίμια, άρθρα, μεταφράσεις και κριτικές της δημοσιεύονται σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά και ιστολόγια. Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ιταλικά, γαλλικά, ισπανικά και ρουμάνικα. Η καρδιά της γινόταν ποτάμι είναι η δέκατη ποιητική συλλογή της.
Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, του Κύκλου Ποιητών, και του Πανελλήνιου επιστημονικού συλλόγου θεατρολόγων, και ασχολείται συστηματικά με το κολάζ σε γόνιμο διάλογο με τον ποιητικό λόγο. Το 2009 ίδρυσε το λογοτεχνικό ιστολόγιο Varelaki και το 2021 το blog θεατρική αγωγή.
