thessaloniki seismos 1978

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το πρώτο βιβλίο ενός συγγραφέα είναι ιδιαίτερα θελκτικό και αγαπητό, τόσο από το κοινό και την κριτική όσο και από τους υπόλοιπους συγγραφείς, που εκτίμησαν το ταλέντο του συναδέλφου τους. Αυτό δεν σημαίνει πως αυτό το πρώτο βιβλίο είναι κατ’ ανάγκην και το καλύτερο, όμως δεν είναι αυτό που έχει σημασία. Σημασία έχει η απήχηση, η πρώτη ζωηρή εντύπωση, το μέλλον του συγγραφέα που προδιαγράφεται λαμπρό μέσα απ’ την πρώτη λογοτεχνική του κατάθεση. Με απασχόλησε το θέμα εδώ και καιρό, και, ψάχνοντας μιαν εξήγηση, μια δικαιολογία γι’ αυτές τις υπαρκτές περιπτώσεις, αναρωτιέμαι γιατί στεκόμαστε τόσο πολύ στο πρώτο βιβλίο των λογοτεχνών; Να παίζουν ρόλο οι αγνές προθέσεις του συγγραφέα που μπαίνει στον λογοτεχνικό στίβο αχάλαστος κι αυθεντικός; Μήπως οι προσδοκίες που δημιουργεί ένα πρώτο καλό βιβλίο λειτουργούν δραστικά στη δημιουργημένη από όλους εικόνα του; Η αναγνωστική έκπληξη που προξενεί το πρώτο καλό βιβλίο μήπως είναι καταλυτική, κι ας πρόκειται για ημιτελή προσπάθεια ή για πρωτόλειο κείμενο; Η έλλειψη συγγραφικών στερεοτύπων και συγγραφικής –ας μου επιτραπεί η λέξη– καπατσοσύνης, που θα αποκτηθούν συν τω χρόνω από τον δημιουργό, παίζουν άραγε κι αυτά τον ρόλο τους; Μήπως όλα τα παραπάνω μαζί συνηγορούν τελικώς ώστε το πρώτο βιβλίο κάποιων συγγραφέων να φαντάζει τόσο σπουδαίο;

(...) γιατί στεκόμαστε τόσο πολύ στο πρώτο βιβλίο των λογοτεχνών;

Όπως και να έχει, το πρώτο βιβλίο του Γιώργου Γκόζη Ο νυχτερινός στο βάθος (Νεφέλη, 2002), που περιλαμβάνει μερικά εξαιρετικά διηγήματα (και κάποια υποδεέστερα), είναι αυτό που λέμε «ο πρώτος ανθός» της διηγηματογραφικής αλλά και της συγγραφικής εν γένει πορείας του. Ακόμη κι αν ο συγγραφέας μετέπειτα ελίχτηκε, εξελίχτηκε κι ωρίμασε συγγραφικά, αυτή η πρώτη του συλλογή θα λάμπει, θα ευωδιάζει και θα συγκινεί τους αναγνώστες του (ελπίζω και τον ίδιο) μ’ έναν ξεχωριστό και μοναδικό τρόπο.

«Ο νυχτερινός στο βάθος» και άλλα διηγήματα

nefeli gozis nyxterinos sto vathosΤο σχετικά σύντομο (μόλις 123 σελίδων) αυτό βιβλίο περιλαμβάνει ένδεκα μικρά (μερικά πιο εκτενή) καλογραμμένα διηγήματα, κάποια ενδεικτικά της διηγηματογραφικής στόφας του συγγραφέα. Τα εννέα απ’ αυτά, προτού ενταχθούν στη συλλογή, είχαν δημοσιευτεί προηγουμένως σε περιοδικά κι εφημερίδες.

Ας δούμε κάπως συνοπτικά το περιεχόμενο αυτών των ιστοριών του Γκόζη. Στο ομότιλο με τη συλλογή διήγημα ένας πυροτεχνουργός του ελληνικού στρατού προσπαθεί ν’ απενεργοποιήσει ένα ύποπτο χαρτόκουτο, και κατά τη διάρκεια της εναγώνιας διαδικασίας της εξουδετέρωσης του ύποπτου στόχου έρχονται στον νου του σημαντικές σκηνές της ζωής του. Ο τίτλος της ιστορίας ειρωνικός, δένει με την αγωνία και το άγχος του πυροτεχνουργού («Ο νυχτερινός στο βάθος»).

Στο «Κατάφωτη σύναξις» ένα πανηγύρι στο τουριστικό νησί της Θήρας, σε ναό του Προφήτη Ηλία, μεταρσιώνει το εκκλησίασμα. Εδώ ο συγγραφέας χρησιμοποιώντας εκκλησιαστική-μοναστική ορολογία μάς φανερώνει τους άρρηκτους δεσμούς του με την πίστη και την παράδοση.Ακολουθεί «Η κόντρα», το μεγαλύτερο σε έκταση διήγημα της συλλογής. Ο Χάρης το πουλί, ένας μηχανόβιος από την Άνω Πόλη, κατηφορίζει ένα πρωί με τη μηχανή του στην παραλία. Λίγο πριν τη Νέα Παραλία συναντά έναν παλιό του φίλο, μηχανόβιο, που είχε γίνει αστυνομικός. Τον αναγνώρισε από την ουλή-παράσημο στο πρόσωπο από ένα παλιό του ατύχημα με μηχανή. Ο αστυνομικός προκαλεί τον Χάρη για μία κόντρα μέχρι το Μεγάλο Καραμπουρνάκι, όπου νικά ο Χάρης. Η κόντρα αυτή θαρρείς ξανανιώνει τους δύο άντρες, οδηγώντας τους σε κάποιου βαθμού αυτογνωσία. Ωραίο διήγημα, ίσως μαζί με το πρώτο τα καλύτερα της συλλογής, με αδρή απεικόνιση της Άνω Πόλης, λογοτεχνική αποτύπωση της εγκάρσιας γραμμής Δικαστήρια-Μεγάλο Καραμπουρνάκι, διανθισμένη συχνά με ιστορικές αναφορές για δρόμους και κτήρια της πόλης, και πειστική αναφορικά με το πάθος των μηχανόβιων για κόντρες, πάθος, που, κατά τα φαινόμενα, είναι γνώριμο στον συγγραφέα.

Το «Ο σεισμός, η αλάνα και το καλοκαίρι» είναι ένα έντονα αυτοβιογραφικό κείμενο –παραπέμπει στον Γιώργο Ιωάννου– που περιγράφει τον μεγάλο σεισμό της Θεσσαλονίκης το 1978 και τις επιπτώσεις που είχε αυτός στις συνήθειες των ανθρώπων της. Παράλληλα, όμως, είναι και ένα κείμενο ενηλικίωσης του ήρωα-αφηγητή.

Στο «Ευχαριστώ και ανταποδίδω» έχουμε την αγαπητική αντιπαροχή, ως ελάχιστο αντίδωρο φιλαδελφίας, από τον συγγραφέα σ’ έναν ραδιοπειρατή της πόλης.

Το «Έλα με την καλή, κουμπάρε» είναι ένα διήγημα για τον Τσουκάνταλη, «μια φυσιογνωμία χωρίς παρελθόν», που εμφανίστηκε σε γειτονιά της Θεσσαλονίκης μετά τον σεισμό του ’78, κι ο οποίος δεχόταν επί πληρωμή φάπες στον σβέρκο.

Ακολουθεί ένα σκαμπαρδώνειου ύφους διήγημα, το «Η Δόξα στη διαλογή», για ν’ ακολουθήσει «Ο ντουζλαμάς», στο οποίο δύο φίλοι Μικρασιάτες, ένας δάσκαλος κι ένας τσαγκάρης, τρώνε κάθε Κυριακή, μετά τον αγώνα του ΠΑΟΚ, ντουζλαμά (χοντροκομμένο πατσά) σε μαγαζί της πόλης, σχολιάζοντας και συζητώντας για τα κατορθώματα της αγαπημένης τους ομάδας.

Το «Η Πύλη 14» είναι ένα διήγημα αφιερωμένο στον πατέρα του συγγραφέα που ήταν εκτελωνιστής, και στο «Εικοσιοχτώ η τσιπούρα» ένας ιχθυοπώλης λαϊκής αγοράς, που ισχυρίζεται πως σπούδασε Πολιτικές επιστήμες στο Βέλγιο, κλέβει στο ζύγι τον αφηγητή, που αγοράζει τσιπούρες.

Τέλος το «Κορέα», ένα διήγημα γραμμένο με πρωτόπυπο αφηγηματικό τρόπο, αναφέρεται σε έναν νέο της πόλης που σκοτώθηκε στον πόλεμο της Κορέας – σαρκασμός, πίκρα και σύσταση, εκ μέρους του συγγραφέα, για συναδέλφωση των μονίμως διχασμένων Ελλήνων.

giorgos gozis

Αιχμή του δόρατος της γραφής, η μικρή φόρμα

Ο Γιώργος Γκόζης πριν από περίπου είκοσι χρόνια, μ’ αυτό του το βιβλίο, έκανε εντυπωσιακή είσοδο στα Γράμματα, αποσπώντας πλείστα θετικά σχόλια από την κριτική και τον Τύπο. Η συλλογή Ο νυχτερινός στο βάθος έλαβε πέντε προτιμήσεις από τα μέλη της κριτικής επιτροπής στη μικρή λίστα του περιοδικού «Διαβάζω» για βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα το 2002. Η στρωτή γραφή του Γκόζη έκανε τον Περικλή Σφυρίδη να τον κατατάξει στους νεότερους πεζογράφους που καλλιεργούν τη νεορεαλισιτκή πρόζα που λάνσαραν οι πεζογράφοι της «Διαγωνίου» και την Ελισάβετ Κοτζιά να τον συμπεριλάβει ενδεικτικά στους εκφραστές του γεωγραφικού στίγματος της Θεσσαλονίκης, σ’ ένα κείμενό της που ωστόσο έχει αρκετές παραλείψεις.

Η πορεία του φανερώνει εξέλιξη, ευελιξία, συγγραφικό ψάξιμο, ακόμη και συγγραφική ωρίμανση.

Ο Γκόζης στη γραφή του συγγενεύει τόσο με τον Ιωάννου και τον Σκαμπαρδώνη, αλλά και με άλλους βιωματικούς (έως και αυτοβιογραφικούς) πεζογράφους της Θεσσαλονίκης. Μπορεί και περιγράφει δυνατά και με συναίσθημα τόσο τις γραφικότητες της Άνω Πόλης κι ένα πανηγύρι αγίου στη Σαντορίνη, όσο και το πάθος ενός μηχανόβιου για κόντρες. Σε αρκετά σημεία του βιβλίου αναγνώρισα, ως πεζογραφική μεταφορά, το ποίημα του Χριστιανόπουλου «Κατατρέχουν τη γραφικότητα», που φαίνεται πως –όπως και το ζήτημα της αντιπαροχής που ισοπέδωσε αισθητικά την πόλη– απασχόλησαν τον συγγραφέα, κυρίως αναφορικά με την αλλοτρίωση και το χάλασμα «διά της προόδου» των ανθρώπων της. Επίσης συχνά θα συναντήσουμε θεολογικού τύπου διδάγματα κι αγαπητικού τύπου προσεγγίσεις της πραγματικότητας – απόρροια προφανώς των θεολογικών σπουδών του συγγραφέα.

Ο Γκόζης, μετά από αυτήν την έκδοση, έκανε δώδεκα ολόκληρα χρόνια να ξαναβγάλει βιβλίο (πάλι με διηγήματα), δίνοντάς μου την αφορμή να τον χαρακτηρίσω σε παλιότερο κείμενό μου ως «λογοτέχνη-κομήτη της δεκαετίας». Στη συνέχεια, ακολουθώντας τη συγγραφική πεπατημένη, οδηγήθηκε στη νουβέλα (Γκουανό, Πόλις, 2016) και εσχάτως στο μυθιστόρημα (Θραύση κρυστάλλων, Ποταμός, 2020).

Η πορεία του φανερώνει εξέλιξη, ευελιξία, συγγραφικό ψάξιμο, ακόμη και συγγραφική ωρίμανση. Πιστεύω όμως πως η αιχμή του δόρατος της γραφής του εξακολουθεί να παραμένει η μικρή φόρμα και πως το Ο νυχτερινός στο βάθος εξακολουθεί να χαράσσει και να προσδιορίζει το πεζογραφικό του στίγμα, δίχως αυτό να είναι μειωτικό της μετέπειτα αξιόλογης λογοτεχνικής πορείας του.


* Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή με διηγήματα «Η εγγύτητα των πραγμάτων» (εκδ. Νησίδες).

1. Περικλής Σφυρίδης, ΠΑΡΑΦΥΑΔΕΣ ΙΙ, κείμενα λογοτεχνίας και βιβλιοκρισίες 1999-2008, Καστανιώτης, 2008, (σελ.. 251)
2. Eφ. Καθημερινή, στήλη ΔΙΑΚΡΙΝΟΝΤΑΣ, «Εντοπιότητα και λογοτεχνία», τχ. 22/5/2011
3. Παναγιώτης Γούτας, Διεισδύσεις στα βιβλία των άλλων, Μελέτες και βιβλιοκρισίες (2003-2011), Νησίδες, 2011, (σελ. 29)

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ