Για τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Μάντη «Τοξική αρρενωπότητα» (εκδ. Καστανιώτη).
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Ο τίτλος του βιβλίου Τοξική αρρενωπότητα του Νίκου Μάντη είναι πλάγια ειρωνικός, γιατί οι άρρενες ήρωες της συλλογής δεν είναι ήρωες, δεν πρόκειται για τα βαριά αρσενικά που δεν σηκώνουν μύγα στο σπαθί τους, οι ματσό χαρακτήρες που επιβάλλουν μια πατριαρχική νοοτροπία, οι μπρουτάλ τύποι που ασκούν βία, οι νταήδες σύζυγοι που έχουν τη γυναίκα σήκω-σήκω και κάτσε-κάτσε, τα alpha males που θεωρούν τον εαυτό τους αρχή και τη γυναίκα υποτελή… Μάλλον το αντίθετο.
Στη μεταπατριαρχική κοινωνία, η ισότητα των δύο φύλων είναι δεδομένο και συνάμα ζητούμενο, αλλά παράλληλα φαίνεται σε μερικές περιπτώσεις ότι η γυναίκα έχει το πάνω χέρι. Ο Νίκος Μάντης στα προκείμενα διηγήματά του παρουσιάζει πτυχές μιας κοινωνίας όπου το αρσενικό δείχνει ευνουχισμένο, ή τουλάχιστον άβουλο, επιφυλακτικό, αμήχανο ή αμυντικό μπροστά στην ειρηνική επέλαση του θηλυκού, καθώς στις καθημερινές σχέσεις τους φαίνεται ότι οι παραδοσιακοί ρόλοι έχουν αντιστραφεί. Έτσι, δεσποτικό ρόλο φαίνεται να παίζει συχνά η γυναίκα, είτε επειδή κυριαρχεί ως μορφή είτε επειδή έχει πλέον περισσότερα προσόντα (μορφωτικά, επαγγελματικά, δημιουργικά), που την κάνουν να θέσει τον εαυτό της πάνω από τον σύντροφο ή σύζυγό της.
Το πιο χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της τάσης είναι δύο διηγήματα που συνυφαίνουν νήματα τα οποία αλλού βρίσκονται σκορπισμένα.
Στο «Body Horror» λ.χ. αντιστρέφονται έμπρακτα οι ρόλοι και η ιεραρχία σε μια παραδοσιακή οικογένεια: η Άρια δεν αποδέχεται τον «μέσο Έλληνα», τον μίζερο και συμβιβασμένο, δεν θέλει να κάνει παιδιά, κάτι που θα την τοποθετούσε στην «εγκλωβιστική» θέση της μητέρας, και μέσω της εργασίας της πλουτίζει και είναι η βασική εισοδηματίας του σπιτιού, ενώ αντίθετα ο άντρας χάνει το γραφείο του ως αρχιτέκτονας, συμβιβάζεται ως δημόσιος υπάλληλος, με πενιχρό μισθό, και εντέλει γίνεται ο υποτελής στη σχέση τους, ένας ασήμαντος, ένας παρακατιανός, ένας απλός επιβήτορας που ικανοποιεί τη γυναίκα-θηλυκό. Κι εκεί παίρνει την εκδίκησή του, ενεργώντας με «θηλυκό» πονηρό μυαλό.
Εξίσου ανατρεπτικό είναι το τελευταίο διήγημα της συλλογής που έδωσε και τον τίτλο στο βιβλίο. Στην «Τοξική αρρενωπότητα», λοιπόν, πλούσιες επιχειρηματίες, οικονομικά ισχυρές γυναίκες, με δυναμισμό και ευδαιμονισμό, διοργανώνουν ένα πάρτι για την επαγγελματική επιτυχία της οικοδέσποινας, ένα πάρτι μόνο για γυναίκες όπου οι άνδρες έχουν απλώς τον ρόλο του υπηρέτη ή του στρίπερ. Και το γνωστό μοτίβο του 1.000.000 δολαρίων από την ταινία Ανήθικη Πρόταση («Indecent Proposal») του 1993 επαναλαμβάνεται εδώ, σε ευρώ, αυτή τη φορά, όμως, προσφερμένα από τη γυναίκα στον άντρα.
Διηγήματα σύγχρονα, σε γραφή και σε περιεχόμενο. Διηγήματα φρέσκα, καθώς συλλαμβάνουν ένα από τα στίγματα των καιρών και το αποδίδουν με κοινωνική ματιά, χιούμορ, ελαφριά ειρωνεία, παλμό.
Όλη η συλλογή αναποδογυρίζει τη θεωρούμενη ή υπαρκτή ιεραρχία μέσα στην κοινωνία και παρουσιάζει τη γυναίκα να είναι σε θέση εξουσίας. Σκόπιμα ο Ν. Μάντης προβάλλει πολυάριθμα επεισόδια με τον άνδρα θύμα, αδύναμο, κατώτερο, ταπεινωμένο, ανεπαρκή, καταπτοημένο, αμήχανο, ασταθή, διαλυμένο ψυχολογικά, υποτελή, φοβισμένο, αδρανή κ.λπ., δείγμα μιας γυναικοκρατούμενης νοοτροπίας. Πού στοχεύει με αυτήν την αναστροφή; Θέλει να δείξει ότι η περιβόητη ανδροκρατία στην πράξη έχει προ πολλού αναιρεθεί; Θέλει να δείξει ότι και οι άνδρες είναι συναισθηματικοί και ευάλωτοι; Μήπως προβάλλει μια κοινωνία που αντανακλά τον μικρόκοσμο της οικογένειας, όπου μερικές γυναίκες κυριαρχούν, είτε επειδή έχουν περισσότερα προσόντα από τους άνδρες (μόρφωση, χρήμα, δόξα κ.ά.) είτε επειδή εκ προσωπικής ιδιοσυγκρασίας διατηρούν μια ανώτερη θέση; Ή τέλος, μήπως θέλει να δείξει ότι στις μεταπατριαρχικές κοινωνίες, όπου οι κλασικές ιεραρχίες έχουν καταρρεύσει, αυτή η ανισορροπία αποβαίνει συχνά εις βάρος του άνδρα;
Διηγήματα, πολύ διαφορετικά από το κλίμα στο οποίο κινείται ο συγγραφέας στα πολυσέλιδα μυθιστορήματά του. Διηγήματα σύγχρονα, σε γραφή και σε περιεχόμενο. Διηγήματα φρέσκα, καθώς συλλαμβάνουν ένα από τα στίγματα των καιρών και το αποδίδουν με κοινωνική ματιά, χιούμορ, ελαφριά ειρωνεία, παλμό.
* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε –σε δική του επιμέλεια– ο δεύτερος τόμος της σειράς «Ιστορίες του 21ου αιώνα», μια συλλογή 12 διηγημάτων με τίτλο «Μεταξύ ανθρώπου και μηχανής» (εκδ. Διόπτρα).
Απόσπασμα από το βιβλίο
Στόχος τους και βασική επιχειρηματική ιδέα του project «Toxic Masculinity» είναι να ψυχαγωγούν τις πελάτισσές τους μέσω μιας ανατρεπτικής σάτιρας της ματσό εκδοχής της ανδρικής ταυτότητας, περίπου όπως καθιερώθηκε εδώ και χρόνια μέσα από τη βρετανική ταινία «The full Monty». Όλη η παρουσίαση είναι βασισμένη στο πνεύμα της ειρωνείας, αυτό που οι Αγγλοσάξονες αποκαλούν «tongue in cheek», μαζί μ’ ένα κλείσιμο του ματιού στις καλτ μελωδίες περασμένων δεκαετιών (με τις οποίες όλοι μεγαλώσαμε), καθώς και την κιτς αισθητική μιας απενοχοποιημένης ερωτικής διάθεσης, παράλληλα με την αποδόμηση των κυρίαρχων έμφυλων δυναμικών.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Νίκος Α. Μάντης γεννήθηκε τον Ιούνιο του 1973 στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται. Έχει τιμηθεί με το βραβείο μυθιστορήματος της Ακαδημίας Αθηνών (Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη) για το βιβλίο του Οι τυφλοί, έχει αποσπάσει δύο φορές το βραβείο μυθιστορήματος του ηλεκτρονικού περιοδικού Ο Αναγνώστης, για τα βιβλία Οι τυφλοί και Άγρια Ακρόπολη, ενώ έχει διακριθεί με το The Athens Prize for Literature του περιοδικού (δε)κατα για το μυθιστόρημα Πέτρα Ψαλίδι Χαρτί.
Έχει επίσης ασχοληθεί με την ποίηση και τη μετάφραση. Από τις Εκδόσεις Καστανιώτη κυκλοφορούν τα βιβλία του: Ψευδώνυμο (διηγήματα, 2006), Το χιόνι του καλοκαιριού (μυθιστόρημα, 2010), Άγρια Ακρόπολη (μυθιστόρημα, 2013), Πέτρα Ψαλίδι Χαρτί (σπονδυλωτό μυθιστόρημα, 2014), Οι τυφλοί (μυθιστόρημα, 2017), Σφάλμα Συστήματος (μυθιστόρημα, 2019), Κιθαιρώνας (μυθιστόρημα, 2022), Αδύνατες πόλεις – Τα χρονικά της προσομοίωσης (μυθιστόρημα, 2024).
