alt

Για τη νουβέλα του Ε.Τ.Α. Χόφμαν «Η μνηστή του βασιλιά – Ένα παραμύθι σχεδιασμένο εκ του φυσικού» (μτφρ. Εύη Μαυρομμάτη εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Ένα παραμύθι σχεδιασμένο εκ του φυσικού. Αυτός είναι ο υπότιτλος που επιλέγεται από τον Χόφμαν για την ιστορία του. Μια σύζευξη του κόσμου του παραμυθιού με τον φυσικό κόσμο. Επιχειρεί, έτσι, μια διαφορετική ματιά στη γραφή των παραμυθιών. Το παραμύθι αποτελεί έναν ιδιοφυή τρόπο εισχώρησης στην πραγματικότητα με τη χρήση εξωλογικών στοιχείων που (άλλοτε διάσπαρτα και άλλοτε κυρίαρχα από την αρχή ως το τέλος) προσδίδουν στον ρεαλιστικό κόσμο ένα προσωπείο εν μέρει παραπλανητικό, ωστόσο σαφές ως προς τα όρια που καλούμαστε να υπερβούμε, αν φυσικά βρεθεί η γέφυρα που ενώνει τις δύο εκδοχές της πραγματικότητας – απαραίτητη συνθήκη για να λειτουργήσει η πρόσβαση στον παραμυθιακό κόσμο είναι η υπέρβαση της λογικής σφαίρας και η ανάδειξη της άλλης όχθης του συνειδητού. 

Χαρακτηριστικό, όμως, της γραφής του είναι και η ευρεία ανάμειξη του κωμικού στοιχείου –συχνά ως απρόσμενη εισβολή δίπλα στην τραγικότητα της πλοκής– που συνιστά ίσως την αντίδραση της ανθρώπινης λογικής (με την πεπερασμένη δυνατότητα) απέναντι σ’ αυτό που αντιλαμβάνεται ως παραλογισμό του φυσικού κόσμου.

Στηριγμένος ο Χόφμαν, ως αφετηρία σ’ αυτό ακριβώς, δηλαδή στην πεποίθηση για την ισχύ του υποσυνειδήτου (που όσο αγαπά να κρύβεται τόσο μεγαλώνει η αληθινή του δύναμη) θέλησε να δώσει παράλληλα με αυτό στις ιστορίες του μια ρεαλιστική χροιά, προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση του αναγνώστη στις πιο κρύφιες επιθυμίες, στις πιο καλά κρυμμένες όψεις του εσωτερικού κόσμου. Η μείξη των δύο (συνειδητού και υποσυνειδήτου) προσδίδει στις ιστορίες του ένα ευρύ πεδίο προβληματισμού πάνω στην πραγματική ζωή και έναν φιλοσοφικό στοχασμό που τις διακρίνει από όσες μένουν απλώς στη λειτουργία του φανταστικού στοιχείου. Χαρακτηριστικό, όμως, της γραφής του είναι και η ευρεία ανάμειξη του κωμικού στοιχείου –συχνά ως απρόσμενη εισβολή δίπλα στην τραγικότητα της πλοκής– που συνιστά ίσως την αντίδραση της ανθρώπινης λογικής (με την πεπερασμένη δυνατότητα) απέναντι σ’ αυτό που αντιλαμβάνεται ως παραλογισμό του φυσικού κόσμου· μια αντίδραση που άλλοτε εκδηλώνεται ως άμυνα και άλλοτε ως επίθεση, και στις δύο περιπτώσεις με έκδηλη την αδυναμία εξήγησης των φυσικών δυνάμεων, που αναδεικνύονται ισχυρότερες. Ενδιαφέρουσα η άποψη του Μπωντλαίρ (μεγάλου υποστηρικτή της γραφής του Χόφμαν):

«Όταν ο Χόφμαν κυοφορεί το απόλυτο κωμικό, έχει πλήρη επίγνωση του πράγματος· γνωρίζει όμως επίσης ότι η ουσία αυτού του κωμικού είδους είναι να φαίνεται πως δεν έχει συνείδηση του εαυτού του».

Η μνηστή του βασιλιά κυκλοφόρησε το 1821, ενταγμένη σε μια συλλογή ιστοριών γραμμένων είτε με σοβαρότητα είτε με κωμική διάθεση, όλες όμως με μικρές ή ισχυρές δόσεις παραλόγου, μοιρασμένες σε τέσσερις τόμους. Στο τέλος του καθενός ο Χόφμαν πρόσθετε ένα παραμύθι ενοποιητικό των διαφορετικών ιστοριών και εξισορροπητικό προς όποια αίσθηση τραγικότητας είχε ίσως δημιουργηθεί. Το συγκεκριμένο παραμύθι ολοκληρώνει όλο το έργο, καθώς κλείνει τον τέταρτο και τελευταίο τόμο, επιτυγχάνοντας την τέλεια ισορροπία ανάμεσα στον πραγματικό και τον φανταστικό κόσμο, στοιχείο που διαφοροποιεί τον συγγραφέα από την κυρίαρχη τάση του κινήματος του ρομαντισμού (στο οποίο εντάσσεται) καθώς επιτρέπει περισσότερα στοιχεία λογικής να παρεισφρήσουν και να αποδώσουν πληρέστερα το μυθοπλαστικό τοπίο που επινοεί.

alt
Ο ΕΤΑ Χόφμαν εκτός από σπουδαίος συγγραφέας υπήρξε
και συνθέτης, μαέστρος, σεναριογράφος, γελοιογράφος,
δικαστής και μουσικός κριτικός, εκτός των άλλων.


Ο Χόφμαν ξεκινά από την αποτύπωση του πραγματικού κόσμου, όπως τον προσλαμβάνουν οι αισθήσεις και κατόπιν αφήνει να διεισδύσουν σ’ αυτόν τα φανταστικά (εξωλογικά και υπερφυσικά) στοιχεία. Η συνύπαρξη των δύο κόσμων ενισχύει την αίσθηση του παραλόγου και γεννά το κωμικό στοιχείο (με στοιχεία σάτιρας και ειρωνείας) που αποβαίνει απολύτως απελευθερωτικό της ταραγμένης συνείδησης ήρωα και αναγνώστη. Το όλο σκηνικό που επινοεί ο Χόφμαν δεν αιφνιδιάζει τον αναγνώστη του, από τη στιγμή που η πλοκή της ιστορίας και οι χαρακτήρες, όπως εξελίσσονται μέσα της, ακολουθούν τον βασικό αξιακό κώδικα των παραμυθιών: περιπέτεια των ηρώων μέσα από εναλλαγές της τύχης, αποκατάσταση της αρμονίας και της τάξης του κόσμου, θρίαμβος των δυνάμεων του Καλού καθώς και εξαφάνιση των δυνάμεων που το αντιστρατεύονται. Οι αναλυτικές επικεφαλίδες των κεφαλαίων (κατά τα ειωθότα της εποχής) όχι μόνο προετοιμάζουν για την εξέλιξη της πλοκής αλλά και εν μέρει σχολιάζουν τα τεκταινόμενα με ψήγματα ηθικού λόγου. Ο τρόπος, ωστόσο, που όλα αυτά τα πραγματεύεται μέσα στην ιστορία του ο συγγραφέας, καθιστά τη Μνηστή του βασιλιά μοναδική στην πρωτοτυπία της, γεγονός που ενισχύει την άποψη πως ο Χόφμαν ήταν μπροστά από την εποχή του – παρακινδυνευμένο ίσως να πούμε πως προαναγγέλλει το κίνημα του Μοντερνισμού, όμως αναγνωρίζονται στοιχεία του μέσα στο έργο του.  

Εικόνες, χρώματα, φιγούρες εξωπραγματικές και τρομερές στη μορφή τους αλλά και στην ιδέα του Κακού που εκπροσωπούν, συνιστούν το νέο περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται οι ήρωες χωρίς τη θέλησή τους.

Οι ήρωες της ιστορίας, η νεαρή Αννούλα, ο πατέρας της Ντάπζουλ φον Τσάμπελταου και ο αρραβωνιαστικός της Αμάνδο φον Νέμπελστερν, θα μεταπηδήσουν αιφνιδίως από τον πραγματικό κόσμο σε έναν κόσμο εξωλογικό μέσα από τη δύναμη ενός μαγικού (αλλά και δαιμονικού) δαχτυλιδιού· θα νιώσουν εγκλωβισμένοι και αδύναμοι να αντιδράσουν μπροστά σε εξελίξεις που ανατρέπουν την ως τότε ευτυχία τους. Εικόνες, χρώματα, φιγούρες εξωπραγματικές και τρομερές στη μορφή τους αλλά και στην ιδέα του Κακού που εκπροσωπούν, συνιστούν το νέο περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται οι ήρωες χωρίς τη θέλησή τους. Όλα όμως, θα αποκατασταθούν (με τον ίδιο μαγικό τρόπο που διασαλεύθηκαν) και οι ήρωες θα βγουν από την περιπέτειά τους με τη συνακόλουθη σοφία ως προς τις αληθινές αξίες της ζωής και τις προτεραιότητές τους. 

«Η αξιοπερίεργη, σχεδόν απίστευτη επίδραση που είχε αυτό το ατύχημα επάνω στο ζευγάρι φάνηκε πολύ σύντομα. Κατά έναν περίεργο τρόπο άλλαξαν και οι δυο τους μυαλά. Η δεσποινίς Αννούλα δεν ήθελε πλέον με τίποτα να πιάνει στα χέρια της το φτυάρι και εξουσίαζε σαν αληθινή βασίλισσα το βασίλειο των λαχανικών, διότι μεριμνούσε μεν με όλη της την αγάπη ώστε οι υπήκόοι της να λαμβάνουν τη φροντίδα και την περιποίηση που τους έπρεπε, αλλά η ίδια δεν κουνούσε ούτε το μικρό της δαχτυλάκι, παρά είχε αναθέσει αυτή τη δουλειά σε έμπιστες υπηρέτριες. Από την άλλη, ο κύριος Αμάνδος φον Νέμπελστερν άρχισε να πιστεύει πως όλα όσα είχε γράψει, όλα τα ποιητικά του εγχειρήματα, ήταν άκρως βλακώδη και εξωφρενικά και εμβάθυνε στα έργα των μεγάλων, αληθινών ποιητών των παλαιότερων και των νεότερων χρόνων, με αποτέλεσμα η ψυχή του να γεμίσει με λυτρωτικό ενθουσιασμό και να μην απομείνει καθόλου χώρος για σκέψεις σχετικά με το εγώ του».

Η μνηστή του βασιλιά κυκλοφορεί από την Κίχλη με τη γνωστή καλαισθησία των εκδόσεων, με εξώφυλλο και ένα σχέδιο φιλοτεχνημένα από την Εύη Τσακνιά, στην καλή μετάφραση της Εύης Μαυρομμάτη, η οποία γράφει και τις διευκρινιστικές σημειώσεις καθώς και το πολύ κατατοπιστικό επίμετρο. 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

 Στην κεντρική εικόνα, πίνακας της Marina Zoege von Manteuffel.


altΗ μνηστή του βασιλιά
Ένα παραμύθι σχεδιασμένο εκ του φυσικού
Ε.Τ.Α. Χόφμαν
Μτφρ. Εύη Μαυρομμάτη
Κίχλη 2019
Σελ. 272, τιμή εκδότη €12,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ E.T.A. HOFFMANN

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

Για το μυθιστόρημα του Μ. Αγκέεφ [Μ. Αgueev] «Μια ιστορία με κοκαΐνη» (μτφρ. Σοφία Κορνάρου, εκδ. Ροές). Kεντρική εικόνα: πίνακας του Ηans Βaluschek (1870-1935).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Κάποιους συγγραφείς τους καλύπτει ο...

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

Για το μυθιστόρημα του Τούρβαλντ Στεν [Thorvald Steen] «Η λευκή καλύβα» (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Tusk». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Ζούμε μονάχα λίγο. Ξέρουμε μόνο κάτ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ