«Κιτ επιβίωσης» της Κατερίνας Σερίφη (κριτική) – Ιστορίες μακριά από ειδυλλιακά τοπία

Υπάρχουν πρωτοεμφανιζόμενοι συγγραφείς που φαίνεται πως έχουν γράψει πολύ προτού δημοσιεύσουν. Το ντεμπούτο τους συχνά έχει αξιοπρόσεκτες αρετές και αποτελεί έργο ωριμότητας. Μια τέτοια περίπτωση είναι η Κατερίνα Σερίφη, που εμφανίστηκε στα γράμματα με τη συλλογή διηγημάτων της Κιτ επιβίωσης (εκδ. Καστανιώτη), που τιμήθηκε πριν από λίγους μήνες με το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενης πεζογράφου της Εταιρίας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης.

Η Σερίφη έχει την ικανότητα να συμπυκνώνει ολόκληρους κόσμους μέσα σε λιγοστές σελίδες. Οι ήρωές της είναι ζωντανοί άνθρωποι, παρότι παρελαύνουν σε μια έκταση πολύ μικρή, και αυτό επειδή η συγγραφέας γνωρίζει πώς να χωρέσει μέσα σε μια μικρο-αφήγηση το παρελθόν τους, με το οποίο συχνά έρχονται αντιμέτωποι. Η μνήμη, το τραύμα και η απώλεια, αλλά και ο σκληρός κόσμος της υπαίθρου και η κανονικοποίηση της βίας: αυτά είναι κάποια από τα θέματα που εξετάζει και είναι αλήθεια πως εντοπίζουμε πολύ σκοτάδι μέσα στο Κιτ επιβίωσης.

Όμως, καθώς σημασία δεν έχει μονάχα το τι λες, αλλά κυρίως το πώς το λες, ο αναγνώστης δεν αποθαρρύνεται καθόλου, το αντίθετο, απορροφάται, καθώς οι αφηγήσεις έχουν πάντοτε κάτι ευρηματικό, κάποιο σύμβολο που επανέρχεται με έξυπνο τρόπο, κάποια «σωστή» λεπτομέρεια, όπως μια παραξενιά των χαρακτήρων που τους κάνει να φαντάζουν αμέσως ρεαλιστικοί. Πάντοτε κάτι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια των λίγων λέξεων – για παράδειγμα, η ιστορία που ένας κυνηγός αγοράζει έναν σκύλο από «κάτι Αλβανούς των Σκοπίων», τον οποίο ονομάζει Αράπη, εμπνευσμένος από «τις μούρες των Αλβανών που του τον πούλησαν», και στη συνέχεια, όταν ο σκύλος το σκάει, στήνεται ολόκληρη παγάνα για να βρεθεί, ως θήραμα πια, και να σκοτωθεί, ο αναγνώστης καταλαβαίνει πως αυτή η ιστορία έχει να κάνει, πέραν όλων των άλλων, με τα πρόσωπα του ρατσισμού.

Αποκαλύψεις και κορυφώσεις 

Στις ιστορίες πολύ συχνά φτάνουμε στην καταληκτική παράγραφο όπου ένα γεγονός, μια αποκάλυψη ή μια κορύφωση, προκαλεί ένα μικρό, συναισθηματικό σφίξιμο. Εάν ξαναδιαβάσουμε το διήγημα από την αρχή, όμως, συνειδητοποιούμε πως υπάρχουν διάσπαρτα στοιχεία που οδηγούν οργανικά στην κατάληξη που μας περιμένει στις τελευταίες αράδες. Για παράδειγμα, στο ομότιτλο διήγημα, «Κιτ επιβίωσης», η ανάδειξη της σεξουαλικότητας του πατέρα, φανερώνει τον λόγο που ο γιος του, ο αφηγητής, δεν επιθυμούσε εξαρχής οι εργάτες του δήμου να επιδιορθώσουν τον κεντρικό στύλο της ΔΕΗ έξω από το σπίτι τους.

Μια γιαγιά προετοιμάζεται συχνά για τον θάνατό της μπροστά στην εγγονή της, σαν παιχνίδι. «Ξαπλώνει, σφαλίζει τα μάτια της και μισανοίγει το στόμα της. Κάθεται σ’ αυτή τη στάση μέχρι εγώ και η μικρή μου αδερφή να πέσουν πάνω της και να την παρακαλέσουμε να ξυπνήσει».

Αντίστοιχα, στην ιστορία «Οι γάτες», η τελική παράγραφος προβάλει απροκάλυπτα τη βία που αντιμετωπίζουν τα ζώα, η οποία όμως είναι ήδη θέμα της αφήγησης μέσω σκόρπιων αναφορών (π.χ. «δεν έχουν συναντηθεί ποτέ με τη γάτα που νοικιάζει, μόνο όταν έχει καλεσμένους, ο ένοικος του ρετιρέ», «στο χαλάκι από δέρμα ταράνδου»).

• Διαβάστε επίσης: Κατερίνα Σερίφη: «Έγραψα για γυναίκες που κινούνται ανάμεσα στον έρωτα, τον θάνατο, τη σιωπή και τη βία»

Σε μία άλλη ιστορία, με τίτλο «Πρόβα», το φινάλε μένει μετέωρο. Μια γιαγιά προετοιμάζεται συχνά για τον θάνατό της μπροστά στην εγγονή της, σαν παιχνίδι. «Ξαπλώνει, σφαλίζει τα μάτια της και μισανοίγει το στόμα της. Κάθεται σ’ αυτή τη στάση μέχρι εγώ και η μικρή μου αδερφή να πέσουμε πάνω της και να την παρακαλέσουμε να ξυπνήσει». Το μοναδικό πράγμα που σκέπτεται είναι ο επερχόμενος θάνατός της, ο οποίος μοιάζει μακρινός, ώσπου μια ημέρα λέει στην εγγονή της πως έχει τη διαίσθηση πως εκείνο το βράδυ θα είναι το τελευταίο της. Οι εγγονές και η κόρη της αντιμετωπίζουν με αμηχανία αυτό το μαντάτο – η γιαγιά τρώει, σηκώνεται από το τραπέζι και αποχωρεί, με τα δυο μικρά παιδιά να την παρακολουθούν από απόσταση για να δουν πότε θα πεθάνει. Και σε αυτό το σημείο, η Κατερίνα Σερίφη επιλέγει να κλείσει την ιστορία, δεξιοτεχνικά, παγιδεύοντας τις ηρωίδες της σε μια κατάσταση συνεχούς αναμονής. Περιμένουν, περιμένουν, περιμένουν και χωρίς να το ξέρουν, από την παιδική τους ηλικία, έχουν ήδη αρχίσει να μαθαίνουν για τον θάνατο και τους πολλούς τρόπους που αυτός μπορεί να φθείρει τον άνθρωπο. 

Διαβάζοντας, λοιπόν, τη συλλογή, συνειδητοποιούμε πως έχουμε να κάνουμε με μια συγγραφέα που έχει ήδη ασκηθεί στη λογοτεχνική παλαίστρα και έχει πολλά ακόμη να δώσει.

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Κατερίνα Σερίφη γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μορφάτι Θεσπρωτίας. Σπούδασε χημικός μηχανικός στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Είναι κάτοχος διδακτορικού στην Υπολογιστική Ρευστοδυναμική. Ζει και εργάζεται στις Βρυξέλλες.