Για το «Φιόρδ» του Ρουμάνου σκηνοθέτη Κριστιάν Μουντζίου, ένα αιχμηρό κοινωνικό φιλμ για την πολιτισμική διαφορά Βόρειας Ευρώπης και Βαλκανίων.
Γράφει ο Θόδωρος Σούμας
Είδα το «Φιόρδ», το ρουμανικο-νορβηγικό φιλμ του προικισμένου και στοχαζόμενου, δυνατού Ρουμάνου σκηνοθέτη Κρίστιαν Μουντζίου, που κέρδισε δίκαια τον Χρυσό Φοίνικα των Καννών το 2026.
Το φιλμ περιγράφει την αντίθεση μιας αυστηρής, πουριτανικής ρουμάνικης οικογένειας ευαγγελικού χριστιανικού δόγματος, που μετανάστευσε στη Νορβηγία, με το άκαμπτο σύστημα πρόνοιας το οποίο επικρατεί εκεί για την προστασία των ανηλίκων από τις κακοποιήσεις. Οι δυο θρησκευόμενοι γονείς που απαγορεύουν στα παιδιά τους το ίντερνετ και το κινητό, κατηγορούνται για το λίγο, «σωφρονιστικό» ξύλο που δίνουν στα παιδιά στα πλαίσια της οπισθοδρομικής ανατροφής που τους έχουν επιβάλλει, ενώ το κράτος πρόνοιας της Νορβηγίας εξαντλεί την αυστηρότητα, την τυπικότητα και την πολιτική του ορθότητα στους παράταιρους θρήσκους Ρουμάνους μετανάστες… Όταν η έφηβη κόρη εμφανιστεί στο σχολείο με δύο ύποπτες μελανιές, ο αυστηρός νορβηγικός μηχανισμός προστασίας ανηλίκων ενεργοποιείται αμέσως: Τα παιδιά απομακρύνονται από τους γονείς και φιλοξενούνται προσωρινά σε ανάδοχες οικογένειες, ενώ αρχίζει δικαστική διερεύνηση για πιθανή κακοποίηση. Από το κράτος πρόνοιας της Νορβηγία ακόμη και ένα χαστούκι ή μια «ξυλιά στον ποπό» αντιμετωπίζεται με μηδενική ανοχή. Οι γονείς συμμορφώνονται με το ζόρι, ώσπου ο Ρουμάνος πατέρας, θεωρώντας την επέμβαση υπερβολική και άδικη, αποφασίζει να κινητοποιήσει συμπατριώτες και ομοϊδεάτες του για να διεκδικήσει την επιστροφή των παιδιών του. Το οικογενειακό ζήτημα της ρουμάνικης οικογένειας και της συντηρητικής, καθυστερημένης διαπαιδαγώγησής της φτάνει έως τα δικαστήρια…
Η σκηνοθεσία του Μουντζίου είναι υποδειγματική. Ρεαλιστική, αδρή, λιτή κι αμερόληπτη.
Ποια πλευρά έχει δίκιο, η κοσμική κρατική ή η θρησκευτική-συντηρητική; Ο Μουντζίου μοιάζει να μας υποδεικνύει υπαινικτικά πως και οι δύο πλευρές έχουν ως ένα βαθμό άδικο εξαιτίας της έλλειψης ευπλαστότητας, επιείκειας κι ελαστικότητας στις ιδέες και στις πράξεις τους. Συνήθως η αλήθεια βρίσκεται στη χρυσή τομή και όχι στα ιδεολογικά άκρα.
Η σκηνοθεσία του Μουντζίου είναι υποδειγματική. Ρεαλιστική, αδρή, λιτή κι αμερόληπτη. Με στέρεα, διακριτικά, στιβαρά κι εκφραστικά πλάνα που ισορροπούν ανάμεσα στην ψύχραιμη ματιά και το συναίσθημα με θαυμαστή αρμονία. Ένας δυνατός, ευφυής και μοντέρνος σκηνοθέτης με σύγχρονες, προβληματισμένες και έξυπνες απόψεις και διερευνήσεις της κοινωνικής πραγματικότητας που μας περιβάλλει και τις αντιφάσεις της… Το σενάριο είναι πολύ δουλεμένο έως την τελευταία λεπτομέρεια.
Ο Μουντζίου έχει ασχοληθεί ξανά με τη θρησκεία, την άσκηση της εξουσίας και τις σύγχρονες κοινωνικές σχέσεις. Έχει γυρίσει άλλες έξι μεγάλου μήκους ταινίες. Η πρώτη του, Occident (2002), είναι μια πικρή κωμωδία που παρακολουθεί τις διασταυρούμενες ιστορίες τριών διαφορετικών ανθρώπων στη μετακομμουνιστική Ρουμανία. Όλοι τους προσπαθούν να βρουν μια καλύτερη τύχη, ονειρευόμενοι να μεταναστεύσουν προς τη δυτική Ευρώπη. Το 4 μήνες, 3 εβδομάδες και 2 μέρες (2007) κέρδισε κι αυτό τον Χρυσό Φοίνικα. Στη Ρουμανία του Τσαουσέσκου, δύο φοιτήτριες προσπαθούν να οργανώσουν μια παράνομη έκτρωση σε ένα φτηνό ξενοδοχείο. Η ταινία αποτυπώνει με συγκλονιστικό ρεαλισμό τον τρόμο και τη διαφθορά ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος. Γύρισε τις Ιστορίες από τη χρυσή εποχή το 2009, μια σπονδυλωτή ταινία που αποτελείται από ιστορίες της ύστερης κομμουνιστικής περιόδου στη Ρουμανία. Μέσα από το χιούμορ και τον παραλογισμό, αναδεικνύονται οι καθημερινές στρατηγικές επιβίωσης των απλών πολιτών. Σκηνοθέτησε το 2012 το Πίσω από τους λόφους, στο οποίο μια νεαρή γυναίκα επισκέπτεται την παιδική της φίλη σε ένα απομονωμένο ορθόδοξο μοναστήρι για να την πείσει να φύγουν μαζί για τη Γερμανία. Η παρουσία της όμως προκαλεί την καχυποψία της οπισθοδρομικής θρησκευτικής κοινότητας και οδηγεί σε μια απαίσια και μοιραία προσπάθεια εξορκισμού. Στην Αποφοίτηση (Bacalaureat, 2016), ένας γιατρός σε μια μικρή επαρχιακή πόλη κάνει τα πάντα για να εξασφαλίσει ότι η κόρη του θα περάσει τις τελικές εξετάσεις ώστε να σπουδάσει στο εξωτερικό. Για να το πετύχει, αναγκάζεται να συμβιβαστεί ηθικά και να χρησιμοποιήσει το σύστημα της διαπλοκής που ο ίδιος σιχαινόταν. Στο R.M.N. (2022), ένας Ρουμάνος εργάτης επιστρέφει στο χωριό του, όπου η πρόσληψη ξένων υπαλλήλων σε ένα τοπικό αρτοποιείο πυροδοτεί ρατσιστικές αντιδράσεις. Η ταινία αποτελεί μια ανατομία της ξενοφοβίας, του κοινωνικού, ρατσιστικού φόβου και της κοινωνικής πόλωσης.
* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, «Ο έρωτας στο σινεμά» (εκδ. Αιγόκερως).
«Φιόρδ»
Σκηνοθεσία: Cristian Mungiu
Σενάριο: Cristian Mungiu
Ηθοποιοί: Sebastian Stan, Renate Reinsve
Διάρκεια: 146'
Έτος παραγωγής: 2026
