Για το βιβλίο «Τα μυστικά της συγγραφής» (επιλογή-μτφρ. Σόλωνας Παπαγεωργίου, επιμ.-πρόλογος. Κ.Β. Κατσουλάρης, εκδ. Key Books). Κεντρική εικόνα: O Γουίλιαμ Φόκνερ γράφοντας στη γραφομηχανή του.
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Ο γενικός κανόνας λέει πως τους συγγραφείς πρέπει να τους γνωρίζεις μόνο από τα γραπτά τους. Οποιαδήποτε άλλη συνάφεια μαζί τους ενδέχεται να αποβεί ολότελα αποκαρδιωτική. Ποιος θα ήθελε να δει να γκρεμίζονται ή να αποδομούνται μέσα του οι τιτάνες του πνεύματος;
Οι γενικοί κανόνες υπάρχουν για να ξεπερνιούνται. Ναι, σαφώς, υπάρχουν συγγραφείς που θυμίζουν άπαρτα κάστρα. Μισάνθρωποι, εγωκεντρικοί, επηρμένοι, ενώ άλλοι τρέμουν στην ιδέα να σου χαρίσουν έστω ένα βλέμμα ή να εκστομίσουν μια ατάκα, καθώς είναι τόσο βαθιά χωμένοι στο τραύμα της ανθρωποφοβίας τους.
Ποιος μπορεί, όμως, να αρνηθεί ότι οι περισσότεροι γραφιάδες θαυμάζονται για το λαμπρό τους πνεύμα, τις σπινθηροβόλες (ενίοτε και ιοβόλες) δηλώσεις τους, για τα συγγραφικά αξιώματα που θεσπίζουν γνωρίζοντας πως, ενώ είναι προσωπικά, εκείνοι επιθυμούν να αποκτήσουν τη δύναμη ενός γενικευμένου θέσφατου.
Αβόλευτα πνεύματα
Οι συγγραφείς είναι τα βιβλία τους, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ως κλασικά αβόλευτα πνεύματα σκορπίζουν (ωσάν χρυσόσκονη στο θαμπό φως) κάμποσα ψήγματα της ευφυίας τους άλλοτε σε συνεντεύξεις κι άλλοτε σε εισηγήσεις. Το βιβλίο Τα μυστικά της συγγραφής που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Key Books σε επιλογή κειμένων και μετάφραση του Σόλωνα Παπαγεωργίου θα μπορούσε κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί και ως εγκόλπιο σπουδαιότητας σπάνιων πνευμάτων.
Στην ουσία είναι ένα εξαιρετικό απόσταγμα από δηλώσεις, προτροπές ή οιονεί μαθήματα που προσέφεραν σπουδαίοι συγγραφείς κατά τη διάρκεια του βίου τους. Για να αποδειχθεί πως δεν φτάνει μόνο το «προφανές» έργο τους για να σχηματοποιήσει την προσωπικότητά τους.
Ας μην κρυβόμαστε πίσω από προφάσεις, δεν υπάρχει αναγνώστης ανά τη γη που να μην θέλησε να γνωρίσει από κοντά τον αγαπημένο του συγγραφέα, να του καταθέσει την αφοσίωσή του, αλλά και να τον κατακερευνώσει με δεκάδες ερωτήσεις για το πώς γράφει, πώς βρίσκει το υλικό του και τι από όσα έχει γράψει τα έζησε πραγματικά. Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο και βιβλιοφιλικό (sic).
Από τον Τζακ Κέρουακ και την Άγκαθα Κρίστι έως τον Κερτ Βόνεγκατ και τον Στίβεν Κινγκ, από το βιβλίο παρελαύνουν συνολικά 66 συγγραφείς (άντρες και γυναίκες), όλοι τους ονομαστοί και σπουδαίοι.
Από τον Τζακ Κέρουακ και την Άγκαθα Κρίστι έως τον Κερτ Βόνεγκατ και τον Στίβεν Κινγκ, από το βιβλίο παρελαύνουν συνολικά 66 συγγραφείς (άντρες και γυναίκες), όλοι τους ονομαστοί και σπουδαίοι. Διαβάζουμε δηλώσεις τους από συνεντεύξεις που έδωσαν κατά καιρούς, από επιστολές που απέστειλαν, από σημειώσεις που κράτησαν ή από βιβλία που έγραψαν και είχαν αντικείμενο το metier τους (ήτοι: το γράψιμο). Μπορεί το βιβλίο εκ πρώτης όψεως να απευθύνεται στους θεράποντες της γραφής ή ακόμη και σε μαθητές των λογής σχολών δημιουργικής γραφής, ωστόσο το ενδιαφέρον του δεν περιορίζεται μόνο σ’ αυτούς.
Φτάνει, άραγε, η μουσική του Μπαχ για να τον ορίσει; Δεν θα θέλαμε να είχαμε τη δυνατότητα να τον ακούσουμε να μιλάει; Θα χρειαζόταν κάτι άλλο να σκεφτούμε για τον Τζιμ Μόρισον πέραν των τραγουδιών του; Η απάντηση είναι καταφανώς «ναι».
Το μυστήριο των συγγραφέων
Τα παραδείγματα είναι τυχαία, αλλά και ενδεικτικά. Η τέχνη παράγει πάντα ερωτήματα, οι δημιουργοί ακόμη περισσότερα. Μπορούμε να φανταστούμε πως οι συγγραφείς, ως οι πιο σκοτεινοί και κρυπτικοί από όλους τους ακρίτες των τεχνών, γίνονται ακόμη πιο «δικοί» μας όταν διαβάζουμε κάποιες από τις «εξωκειμενικές» σκέψεις τους. Αυτές, δηλαδή, που δεν χώρεσαν σε ένα βιβλίο ή δεν εντάχθηκαν σε κάποια πλοκή, εντούτοις είναι η βάση των πάντων.
Διότι τούτο το βιβλίο επιτελεί και έναν άλλο σημαντικό σκοπό: μέσω των επιλεγμένων δηλώσεων των συγγραφέων μαθαίνουμε πραγματικά, σχεδόν απροσχεδίαστα και με ευθύτητα, πώς δουλεύουν, τι πρεσβεύουν για τη λογοτεχνία, τι σημαίνει γι’ αυτούς δημιουργία, ενώ εμπρόθετα ή μη μας προσφέρουν και ένα «δωρεάν» μάθημα γύρω από τη συγγραφή.
Τα μυστικά της συγγραφής είναι ξεχωριστά για τον καθένα που προσπαθεί να δαμάσει τη λευκή σελίδα, αλλά είναι ωσαύτως και κοινά. Αν διαβάσει κανείς όλο το βιβλίο θα διαπιστώσει -πίσω από τις γραμμές- πως σε κάποιο σημείο οι περισσότερες απόψεις των συγγραφέων συγκλίνουν σε ένα κοινό modus operandi.
Σαν να λέμε: οι βασικοί κανόνες είναι εκεί έξω καταγεγραμμένοι. Το μόνο που αλλάζει είναι η προδιάθεση, η ιδιοσυγκρασία και το φλέγμα κάθε συγγραφέα ξεχωριστά. Στο βιβλίο δεν υπάρχει ελληνική εκπροσώπηση, αλλά όπως αναφέρει στο ευσύνοπτο προλογικό του σημείωμα και ο συγγραφέας Κ.Β. Κατσουλάρης, αυτό θα μπορούσε να είναι αντικείμενο ενός άλλου –αντίστοιχου– βιβλίου. Οψόμεθα.
＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο)
Αποσπάσματα από το βιβλίο
«Οι ιστορίες δεν είναι αναμνηστικά μπλουζάκια ή game boys. Οι ιστορίες είναι λείψανα, κομμάτια ενός ανεξερεύνητου προϋπάρχοντος κόσμου. Η δουλειά ενός συγγραφέα είναι να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία στην εργαλειοθήκη του, ώστε να ανακτήσει όσο το δυνατόν περισσότερα ανέπαφα λείψανα…»
Στίβεν Κινγκ
«Μη μιμείστε το ύφος των άλλων, μη μιμείστε το ύφος του Μπάρθελμ. Δεν θα καταφέρετε κάτι. Υπάρχει μόνο ένας Μπάρθελμ, και οποιαδήποτε άλλος συγγραφέας που προσπαθεί να οικειοποιηθεί την περίεργη ευαισθησία του ή τον τρόπο με τον οποίο στήνει τις σκηνές του μπλέκει με το χάος και την καταστροφή και, ακόμα χειρότερα, με την αυταπάτη».
Ρέιμοντ Κάρβερ
«Αν θες να γράψεις για την καλή κοινωνία, θα πρέπει να τη γνωρίσεις και να τη μάθεις εις βάθος, όπως έκαναν ο Προυστ, ο Ραντιγκέ και ο Φιτζέραλντ: δεν έχει σημασία αν την αγαπάς ή αν τη μισείς, σημασία έχει να εκφράσεις με σαφήνεια τα συναισθήματά σου».
Ίταλο Καλβίνο
«Όταν οι άνθρωποι με ρωτούν αν ήθελα από μικρή να γίνω συγγραφέας, είμαι υποχρεωμένη να τους απαντήσω αρνητικά! Πάντα ήμουν συγγραφέας. Δεν ήθελα να γίνω συγγραφέας, να κάνω τη ζωή μου, να είμαι εντυπωσιακή και να μετακομίσω στη Νέα Υόρκη. Ήθελα μόνο να κάνω τη δουλειά μου, και να την κάνω καλά».
Ούρσουλα Λε Γκεν
«Είναι απόλυτα υγιές να είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου, αλλά και να έχεις το δικαίωμα να μιλήσεις γι’ αυτά που βλέπεις, γι’ αυτά που αισθάνεσαι και γι’ αυτά που σκέφτεσαι. Να είστε θαραλλέοι».
Άλις Γουόκερ
