koutsourelis lagios 700

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Το «Προτελευταίο ποίημα» του Ηλία Λάγιου γράφτηκε 25 χρόνια πριν, στις 21.7.1992, όπως υποσημειώνει ο ποιητής. Παρότι «προτελευταίο», είναι το επιλογικό της συλλογής του Το βιβλίο της Μαριάννας που δημοσιεύθηκε έναν χρόνο αργότερα. Πρόκειται για ποίημα ελλειπτικό, αφού ο Λάγιος αφήνει τους μισούς στίχους άγραφους ή ημιτελείς, δίνοντας στη φαντασία του αναγνώστη το ελεύθερο να συμπληρώσει το πιθανό τους περιεχόμενο. Με την ευκαιρία της 25ετίας, αλλά και ένα ανάλογο πείραμα που έγινε πρόσφατα, είπα εδώ να το αποπειραθώ, να δοκιμάσω δηλαδή να το ολοκληρώσω στο πνεύμα του αρχικού ποιήματος.

Ο δεκατρισύλλαβός του είναι ισοζυγισμένος απόλυτα, ακόμα κι όπου ηθελημένα παραπατάει. Γλωσσικά τίποτα δεν αφήνει στην τύχη.

Οι δυσκολίες του εγχειρήματος πολλές. Ο Λάγιος, όπως έγραψε ο ίδιος για τον Παλαμά, είναι «μέγας Μετρικός». Ο δεκατρισύλλαβός του είναι ισοζυγισμένος απόλυτα, ακόμα κι όπου ηθελημένα παραπατάει. Γλωσσικά τίποτα δεν αφήνει στην τύχη. Ένα παράδειγμα: στη φράση «Κι εκείνος είχεν σκύψει στα χαρτιά του…», το παραπανίσιο –ν του βοηθητικού ρήματος μοιάζει να περιττεύει, δεν ακολουθεί φωνήεν εδώ ώστε να απαιτείται η ευφωνική δράση του. Όμως στην απαγγελία, το «σκύψει» διά της συνεκφοράς γίνεται «ενσκήψει», και η απλή μελέτη παίρνει περιωπή υπαρξιακής απειλής – πράγμα που συνάδει προς τη θανατική ατμόσφαιρα του ποιήματος.

Μορφικά το ποίημα είναι παράδοξο. Ξεκινάει ως σονέτο πετραρχικό με την τυπική ομοιοκαταληξία του είδους ΑΒΒΑ-ΑΒΒΑ, μετά την οκτάβα όμως γίνεται σονέτο ελισαβετιανό, με τρία τετράστιχα και καταληκτικό κουπλέ αντί για την αναμενόμενη διπλή τερτσίνα. Η επιλογή αυτή σπανίζει αλλά σκηνοθετικά εδώ είναι ιδιοφυής. Καθώς στο τελικό εξάστιχο ο λόγος μεταφέρεται από τον ποιητή που περιγράφει τα δρώμενα, στον ίδιο τον πρωταγωνιστή τους, η αλλαγή του μορφικού σχήματος τονίζει το πέρασμα στην πρωτοπρόσωπη ομιλία.

Ο ποιητής παραλαμβάνει τη δομή, αλλά και άλλα στοιχεία του ποιήματος, από το εναρκτήριο σονέτο του Βιβλίου της Μαριάννας που ξεκινά με τον στίχο: «Νύχτα. Η Μαριάννα ένα σονέτο του ζητούσε». Σε κάθε περίπτωση, τα δύο αυτά ποιήματα πρέπει να διαβαστούν αντιπαραβολικά.

Ο Λάγιος σημειώνει παντού επακριβώς τη θέση των ελλειπουσών μετρικά συλλαβών, άτονων και τονούμενων· έτσι ο επίδοξος «συμπληρωτής» του δεν έχει το ελεύθερο να μεταθέσει τις υπάρχουσες λέξεις στο εσωτερικό των ημιτελών στίχων.

Ο Λάγιος σημειώνει παντού επακριβώς τη θέση των ελλειπουσών μετρικά συλλαβών, άτονων και τονούμενων· έτσι ο επίδοξος «συμπληρωτής» του δεν έχει το ελεύθερο να μεταθέσει τις υπάρχουσες λέξεις στο εσωτερικό των ημιτελών στίχων. Ο τονισμός του Λάγιου είναι επίσης δεσμευτικός. Η βαρεία στη λέξη «χαρά» του έβδομου στίχου αποκλείει τη συμπλήρωσή της με ένα εγκλιτικό «μου» ή «μας», λ.χ. Κυρίως όμως η στίξη του δημουργεί προσκόμματα. Πριν από το ακροτελεύτιο δίστιχο σημειώνει άνω τελεία και συνεχίζει μετά με εξαρτημένη πρόταση. Ένα τέτοιο συντακτικό σχήμα είναι πολύ δύσκολο να ολοκληρωθεί χωρίς νοηματικούς ακροβατισμούς.

Εννοείται πως κατά την προσπάθειά μου δεν αφαίρεσα ούτε κεραία από το αρχικό κείμενο. Αυτό αναπαράγεται εδώ πιστά με μαύρα στοιχεία. Οι δικές μου προσθήκες δηλώνονται με τα κόκκινα στοιχεία. Εκτός από τους ημιτελείς ή άγραφους στίχους που συμπλήρωσα, σε δύο περιπτώσεις πλούτισα τη στίξη. Σωστό μου φάνηκε να μεταλλάξω τον τίτλο: «Το τελευταίο ποίημα», λοιπόν. Αν θεματικά η απόπειρά μου συνάδει με το ύφος και το λεκτικό του ποιητή ή απομακρύνεται απ’ αυτό, ας το κρίνει ο αναγνώστης.

layios to proteleftaio poiima

 

 

koutsourelis to teleftaio poiima2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Documenta εν Αθήναις: Εικόνες από μια φάρσα

Documenta εν Αθήναις: Εικόνες από μια φάρσα

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Ο παλιός ρομαντικός φανταζόταν ότι είναι ποιητής επειδή ξεχείλιζε από «συναισθήματα». Ο τωρινός κονσεπτουαλιστής οπτασιάζεται ότι είναι καλλιτέχνης επειδή έχει «ι...

Κώστας Κουτσουρέλης: «Πάουντ, Τζόυς, Προυστ, είναι για μένα αρνητικά πρότυπα»

Κώστας Κουτσουρέλης: «Πάουντ, Τζόυς, Προυστ, είναι για μένα αρνητικά πρότυπα»

Ο Κώστας Κουτσουρέλης εκφράζει ενστάσεις για τη λογοτεχνία του Μοντερνισμού, τον Πάουντ, τον Τζόυς, τον Προύστ κ.ά.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Να πούμε πρώτα ότι κλασσικό δεν σημαίνει επ' ουδενί και αρεστό. Όπως ακριβώς και το ανάποδο: δεν είναι κάθε τι που μας αρέσει, επειδή μας...

Μιχάλης Γκανάς, Ποιήματα 1978-2012

Μιχάλης Γκανάς, Ποιήματα 1978-2012

Τους σημερινούς ποιητές, και δικαίως, το ευρύ κοινό τους έχει πάρει από στραβό μάτι. Τους θεωρεί στριφνούς, δύσκολους, ακατάδεκτους. Δύσκολα τους πιάνει στο χέρι του. Αλλά και οι ποιητές από τη μεριά τους, δεν σκοτίζονται και πολύ για αναγνώστες κι απήχηση, μόνη ευγενική φιλοδοξί...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ