alt

Ο Κώστας Κουτσουρέλης εκφράζει ενστάσεις για τη λογοτεχνία του Μοντερνισμού, τον Πάουντ, τον Τζόυς, τον Προύστ κ.ά.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Να πούμε πρώτα ότι κλασσικό δεν σημαίνει επ' ουδενί και αρεστό. Όπως ακριβώς και το ανάποδο: δεν είναι κάθε τι που μας αρέσει, επειδή μας αρέσει, και άξιο να αναρτηθεί στο Hall of Fame της ιστορίας. Το αρεστό είναι έννοια υποκειμενική, ο καθένας αποφασίζει για τον εαυτό του. Το κλασσικό αντιθέτως είναι έννοια αντικειμενική, χαρακτηρίζει το έργο εκείνο του οποίου η ιστορική και αισθητική σπουδαιότητα το έχει καταστήσει σημείο αναφοράς και δείκτη προσανατολισμού για τους μεταγενέστερους – με τη θετική ή την αρνητική έννοια. Για να παραφράσω τον Έλιοτ, ο αναγνώστης εκείνος που ισχυρίζεται ότι του αρέσουν όλοι ή μόνον οι κλασσικοί συγγραφείς, είτε δεν είναι ειλικρινής με τον εαυτό του ή του λείπει εντελώς η ατομικότητα, άρα και η κριτική ματιά.

Ώστε δεν μειώνουμε τους κλασσικούς όταν τους αρνούμαστε. Αντιθέτως μάλιστα, τους επιβεβαιώνουμε στο βάθρο τους, δείχνουμε ότι παραμένουν για μας παραδείγματα, έστω και προς αποφυγήν. Το γεγονός ακριβώς ότι αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να τοποθετηθούμε απέναντί τους απορριπτικά, επαληθεύει τη δύναμη της παρουσίας τους, την ισχυρή ακτινοβολία τους. Τους μη κλασσικούς συγγραφείς, ως γνωστόν, ουδείς επείγεται να τους απορρίψει...

Το στοιχείο που με απωθεί στα κείμενα αυτά είναι αφενός μεν η εκφραστική επιτήδευση, αφετέρου δε ο ενδιάθετος ερμητισμός.

Τώρα, τέτοια αρνητικά για μένα πρότυπα, τέτοια παραδείγματα προς αποφυγήν, στάθηκαν οι κλασσικοί του μοντερνισμού. Τα Κάντος του Πάουντ, λ.χ., ο Οδυσσέας του Τζόυς, το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Προυστ, τα περισσότερα από τα έργα του υπερρεαλισμού, του φουτουρισμού, του ντανταϊσμού κ.ο.κ. Επίσης πολλά από τα έργα του 19ου αιώνα, που θεωρούνται προδρομικά τους, ο Λωτρεαμόν λ.χ., ο Μαλλαρμέ, ακόμη και ο οψιμότερος Φλωμπέρ. Το στοιχείο που με απωθεί στα κείμενα αυτά είναι αφενός μεν η εκφραστική επιτήδευση, αφετέρου δε ο ενδιάθετος ερμητισμός. Σε αντίθεση με τα αριστουργήματα της κλασσικής αρχαιότητας ή του νεώτερου ευρωπαϊκού ρεαλισμού, που ισορροπούν θαυμαστά ανάμεσα στην εκλέπτυνση και τη λαϊκότητα, ανάμεσα στο στοχαστικό βάθος και τον κοινό νου, ανάμεσα στη διδαχή και την τέρψη, οι πρόδρομοι και οι κλασσικοί του μοντερνισμού είναι στα μάτια μου συγγραφείς μονοδιάστατοι. Άλλοτε εμβριθείς έως σχολαστικότητας κι άλλοτε έκλυτοι μέχρις εξαλλοσύνης, από τη μια θεατρικά σκοτεινοί στο περιεχόμενό τους και από την άλλη επιδεικτικά ακραίοι στη φόρμα τους, σχεδόν πάντοτε νάρκισσοι και προκλητικά αδιάφοροι για τις ανάγκες του ακροατηρίου τους, τις περισσότερες δε φορές άχαροι και κουραστικοί.

altΓνώμη μου γενική για τον μοντερνισμό, όχι μόνο στη λογοτεχνία αλλά και στις λοιπές τέχνες, είναι ότι δεν σηματοδοτεί την απαρχή, όπως νομίζουμε, αλλά το τέλος μιας εποχής. Όπως οι Λατίνοι Νεώτεροι, οι poetae novi της όψιμης αρχαιότητας, παρά το όνομά τους σηματοδοτούν την εκπνοή, την απόληξη της μεγάλης παράδοσης που έχει τις καταβολές της στον Όμηρο και τον αρχαϊκό λυρισμό, έτσι και με τους νεωτερικούς του 20ού αιώνα κλείνει ένας κύκλος: αυτός της μεγάλης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας που έχει την αφετηρία της στους τροβαδούρους του Μεσαίωνα, τον Βοκκάκιο και τον Δάντη. Η λογοτεχνία του 21ου αιώνα, αντιμέτωπη με σκληρά και πρωτόγνωρα προβλήματα όπως η ραγδαία καθίζηση της ανάγνωσης και του εντύπου και η ανάδυση μιας νέας προφορικής και εικονοκεντρικής κουλτούρας, πολύ λίγη βοήθεια μπορεί να αντλήσει πια από τα φθαρμένα μανιφέστα τους ή τα υπερφίαλα αιτήματά τους.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θοδωρής Ρακόπουλος: «Δεν με ενδιαφέρει ο Γκίνσμπεργκ (πια)»

Θοδωρής Ρακόπουλος: «Δεν με ενδιαφέρει ο Γκίνσμπεργκ (πια)»

Ο ποιητής Θοδωρής Ρακόπουλος, για τον αδίκως μνημονευόμενο και υπερεκτιμημένο Άλλεν Γκίνσμπεργκ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Καλβίνο είχε δίκιο όταν έλεγε πως τους κλασσικούς δεν τους διαβάζουμε αλλά τους ξαναδιαβάζουμε. Ενίοτε, βέβαια ορισμένους δεν...

Μένης Κουμανταρέας: «Ζούμε μέσα σε αντιθέσεις και μέσα απ’ αυτές ολοκληρωνόμαστε»

Μένης Κουμανταρέας: «Ζούμε μέσα σε αντιθέσεις και μέσα απ’ αυτές ολοκληρωνόμαστε»

Περί σπουδαιότητας και αρεσκείας γράφει ο Μένης Κουμανταρέας ισορροπώντας ανάμεσα στην εξομολογητική διάθεση και το παιχνίδι με τα βιβλία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι ψέμα πως έχω διαβάσει κάποιο σπου...

Χρήστος Αστερίου: «Ερωτογράφημα γεμάτο λεκτικές πιρουέτες»

Χρήστος Αστερίου: «Ερωτογράφημα γεμάτο λεκτικές πιρουέτες»

Ο Χρήστος Αστερίου για το μυθιστόρημα "Laura" του Cristóbal Garrido, με αφορμή την όψιμη ανακάλυψή του από την ισπανική κριτική.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σ’ ένα από τα πρώτα μου ταξίδια στη Σαλαμάνκα, πριν ακριβώς είκοσι τρία χρόνια, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καρφιά των αγγέλων (διήγημα)

Τα καρφιά των αγγέλων (διήγημα)

«Μια φορά με είδε που μιλούσα με μια κοπέλα και μ' έσπασε στο ξύλο... Ήτανε σκληρή γυναίκα η μάνα. Αλλά, πέντε αγόρια, πώς να μας κάνει καλά; Ήτανε και η φτώχεια. Πάντως, και μεγάλοι που ήμασταν, της είχαμε σεβασμό.«

Της Φωτεινής Τέντη

»Δεν μ...

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Για το μυθιστόρημα της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη «Ο κλήρος του αίματος» (εκδ. Πατάκη). 

Της Τέσυς Μπάιλα

Ένα από τα μεγάλα συλλογικά τραύματα της χώρας, ο εμφύλιος, είναι το θέμα του συγκεκριμένου βιβλίου. Η Σωτηρία Μαραγκοζάκη συνεχίζει σε μια άτ...

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Για το βιβλίο του Johannes Krause  σε συνεργασία με τον Thomas Trappe «Το ταξίδι των γονιδίων μας. Πώς η μετανάστευση διαμόρφωσε τις σύγχρονες κοινωνίες» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Διόπτρα).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30+1 βιβλία Ιστορίας, ιδεών και φιλοσοφικού στοχασμού

30+1 βιβλία Ιστορίας, ιδεών και φιλοσοφικού στοχασμού

Τριανταμία επιλογές από την τρέχουσα βιβλιοπαραγωγή για αναγνώσεις κατά μόνας ή τηρώντας τις ενδεδειγμένες αποστάσεις. Δοκίμια για την ελληνική και παγκόσμια Ιστορία, τη φιλοσοφία, τη διακίνηση των ιδεών, την ελληνική κοινωνία, τρία πολιτικά μυθιστορήματα και για κλείσιμο μια μυθιστορηματική ιστορία που πλουτίζουν μ...

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

28 Μαΐου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Νίκος Αργύρης & Μαριλένα Πανουργιά: «Δεν μπορεί να υπάρξει κορεσμός καλών βιβλίων»

Ο Νίκος Αργύρης και η Μαριλένα Πανουργιά μας μιλούν για τα χρόνια που βρίσκονται στο τιμόνι των εκδόσεων Ίκαρος, τις νέες σειρές που καθιέρωσαν, καθώς και για τα μελλον

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ