alt

Ο Κώστας Κουτσουρέλης εκφράζει ενστάσεις για τη λογοτεχνία του Μοντερνισμού, τον Πάουντ, τον Τζόυς, τον Προύστ κ.ά.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Να πούμε πρώτα ότι κλασσικό δεν σημαίνει επ' ουδενί και αρεστό. Όπως ακριβώς και το ανάποδο: δεν είναι κάθε τι που μας αρέσει, επειδή μας αρέσει, και άξιο να αναρτηθεί στο Hall of Fame της ιστορίας. Το αρεστό είναι έννοια υποκειμενική, ο καθένας αποφασίζει για τον εαυτό του. Το κλασσικό αντιθέτως είναι έννοια αντικειμενική, χαρακτηρίζει το έργο εκείνο του οποίου η ιστορική και αισθητική σπουδαιότητα το έχει καταστήσει σημείο αναφοράς και δείκτη προσανατολισμού για τους μεταγενέστερους – με τη θετική ή την αρνητική έννοια. Για να παραφράσω τον Έλιοτ, ο αναγνώστης εκείνος που ισχυρίζεται ότι του αρέσουν όλοι ή μόνον οι κλασσικοί συγγραφείς, είτε δεν είναι ειλικρινής με τον εαυτό του ή του λείπει εντελώς η ατομικότητα, άρα και η κριτική ματιά.

Ώστε δεν μειώνουμε τους κλασσικούς όταν τους αρνούμαστε. Αντιθέτως μάλιστα, τους επιβεβαιώνουμε στο βάθρο τους, δείχνουμε ότι παραμένουν για μας παραδείγματα, έστω και προς αποφυγήν. Το γεγονός ακριβώς ότι αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να τοποθετηθούμε απέναντί τους απορριπτικά, επαληθεύει τη δύναμη της παρουσίας τους, την ισχυρή ακτινοβολία τους. Τους μη κλασσικούς συγγραφείς, ως γνωστόν, ουδείς επείγεται να τους απορρίψει...

Το στοιχείο που με απωθεί στα κείμενα αυτά είναι αφενός μεν η εκφραστική επιτήδευση, αφετέρου δε ο ενδιάθετος ερμητισμός.

Τώρα, τέτοια αρνητικά για μένα πρότυπα, τέτοια παραδείγματα προς αποφυγήν, στάθηκαν οι κλασσικοί του μοντερνισμού. Τα Κάντος του Πάουντ, λ.χ., ο Οδυσσέας του Τζόυς, το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Προυστ, τα περισσότερα από τα έργα του υπερρεαλισμού, του φουτουρισμού, του ντανταϊσμού κ.ο.κ. Επίσης πολλά από τα έργα του 19ου αιώνα, που θεωρούνται προδρομικά τους, ο Λωτρεαμόν λ.χ., ο Μαλλαρμέ, ακόμη και ο οψιμότερος Φλωμπέρ. Το στοιχείο που με απωθεί στα κείμενα αυτά είναι αφενός μεν η εκφραστική επιτήδευση, αφετέρου δε ο ενδιάθετος ερμητισμός. Σε αντίθεση με τα αριστουργήματα της κλασσικής αρχαιότητας ή του νεώτερου ευρωπαϊκού ρεαλισμού, που ισορροπούν θαυμαστά ανάμεσα στην εκλέπτυνση και τη λαϊκότητα, ανάμεσα στο στοχαστικό βάθος και τον κοινό νου, ανάμεσα στη διδαχή και την τέρψη, οι πρόδρομοι και οι κλασσικοί του μοντερνισμού είναι στα μάτια μου συγγραφείς μονοδιάστατοι. Άλλοτε εμβριθείς έως σχολαστικότητας κι άλλοτε έκλυτοι μέχρις εξαλλοσύνης, από τη μια θεατρικά σκοτεινοί στο περιεχόμενό τους και από την άλλη επιδεικτικά ακραίοι στη φόρμα τους, σχεδόν πάντοτε νάρκισσοι και προκλητικά αδιάφοροι για τις ανάγκες του ακροατηρίου τους, τις περισσότερες δε φορές άχαροι και κουραστικοί.

altΓνώμη μου γενική για τον μοντερνισμό, όχι μόνο στη λογοτεχνία αλλά και στις λοιπές τέχνες, είναι ότι δεν σηματοδοτεί την απαρχή, όπως νομίζουμε, αλλά το τέλος μιας εποχής. Όπως οι Λατίνοι Νεώτεροι, οι poetae novi της όψιμης αρχαιότητας, παρά το όνομά τους σηματοδοτούν την εκπνοή, την απόληξη της μεγάλης παράδοσης που έχει τις καταβολές της στον Όμηρο και τον αρχαϊκό λυρισμό, έτσι και με τους νεωτερικούς του 20ού αιώνα κλείνει ένας κύκλος: αυτός της μεγάλης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας που έχει την αφετηρία της στους τροβαδούρους του Μεσαίωνα, τον Βοκκάκιο και τον Δάντη. Η λογοτεχνία του 21ου αιώνα, αντιμέτωπη με σκληρά και πρωτόγνωρα προβλήματα όπως η ραγδαία καθίζηση της ανάγνωσης και του εντύπου και η ανάδυση μιας νέας προφορικής και εικονοκεντρικής κουλτούρας, πολύ λίγη βοήθεια μπορεί να αντλήσει πια από τα φθαρμένα μανιφέστα τους ή τα υπερφίαλα αιτήματά τους.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δεν με ενδιαφέρει ο Γκίνσμπεργκ (πια)»

«Δεν με ενδιαφέρει ο Γκίνσμπεργκ (πια)»

Ο ποιητής Θοδωρής Ρακόπουλος, για τον αδίκως μνημονευόμενο και υπερεκτιμημένο Άλλεν Γκίνσμπεργκ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Καλβίνο είχε δίκιο ...

«Ζούμε μέσα σε αντιθέσεις και μέσα απ’ αυτές ολοκληρωνόμαστε»

«Ζούμε μέσα σε αντιθέσεις και μέσα απ’ αυτές ολοκληρωνόμαστε»

Περί σπουδαιότητας και αρεσκείας γράφει ο Μένης Κουμανταρέας ισορροπώντας ανάμεσα στην εξομολογητική διάθεση και το παιχνίδι με τα βιβλία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ερωτογράφημα γεμάτο λεκτικές πιρουέτες»

«Ερωτογράφημα γεμάτο λεκτικές πιρουέτες»

Ο Χρήστος Αστερίου για το μυθιστόρημα Laura του Cristóbal Garrido, με αφορμή την όψιμη ανακάλυψή του από την ισπανική κριτική.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Για το μυθιστόρημα του José Saramago «Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ο Chico Díaz από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, σε σκηνοθεσία του João Botelho, η οποία παρουσιάστηκε στο 43ο φεστιβάλ ταινιών του Σαν Πάολο, τον Οκτώβριο του 2020.

...
Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Πέθανε, σαν σήμερα, στις 21 Ιανουαρίου 1950 ο Τζορτζ Όργουελ. Ο Βρετανός συγγραφέας, κριτικός και δημοσιογράφος Έρικ Άρθουρ Μπλερ γεννήθηκε το 1903. Έμεινε στην ιστορία για την αιχμηρή κριτική που άσκησε σε κάθε είδους ολοκληρωτισμό με τα έργα του «Η φάρμα των ζώων» και «1984».

Επιμέλεια: Book P...

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Για το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη «Έντεκα συναντήσεις – Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ένα υβριδικό βιβλίο, που δεν είναι δοκίμιο, δεν είναι αυτοβιογραφία, δεν είναι συλλογή συνεντεύξεων, δεν ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ