55 λογοτέχνες, κριτικοί, πανεπιστημιακοί, βιβλιοπώλες επιλέγουν: Τα καλύτερα ελληνικά λογοτεχνικά έργα των τελευταίων 50 χρόνων (1975-2025)

Τα δεδομένα

Πενήντα χρόνια ελληνικής βιβλιοπαραγωγής συμπυκνώθηκαν σε 1.100 ψήφους. Από τον Νοέμβριο του 2025 μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2026, έπειτα από προσωπικές προσκλήσεις, 55 προσωπικότητες από τον χώρο του βιβλίου, 55 ειδικευμένοι αναγνώστες —λογοτέχνες, κριτικοί, πανεπιστημιακοί φιλολογικών τμημάτων, βιβλιοπώλες, δημοσιογράφοι— κλήθηκαν να επιλέξουν η καθεμιά και ο καθένας 20 τίτλους ελληνικής ποίησης και πεζογραφίας που κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά από το 1975 μέχρι και το 2025.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σώμα 463 μοναδικών τίτλων*, γραμμένων από 241 συγγραφείς και δημοσιευμένων σε 72 εκδότες. Στην κορυφή, στις πρώτες 50 θέσεις, λόγω ισοβαθμιών, φιλοξενούνται τελικά 53 βιβλία.

Μια δεξαμενή βιβλίων που μπορεί να χρησιμεύσει ως σημείο αναφοράς για τους μελετητές του παρόντος και του μέλλοντος, αλλά και ως έγκυρος ενδεικτικός κατάλογος με αναγνωστικές προτάσεις για το ίδιο το κοινό.

Είναι ίσως η πρώτη φορά που μια τόσο ευρεία ομάδα αναγνωστών με διαπιστωμένη εποπτεία της λογοτεχνίας της Μεταπολίτευσης συμμετέχει και συνδιαμορφώνει ένα μεγάλο σώμα τίτλων ελληνικών λογοτεχνικών έργων, που ενσωματώνει, πιστεύουμε, τα σημαντικότερα λογοτεχνικά είδη και τις τάσεις που έχουν καταγραφεί τα τελευταία 50 χρόνια στην ελληνική πεζογραφία και ποίηση. Είναι ταυτόχρονα μια δεξαμενή βιβλίων που μπορεί να χρησιμεύσει ως σημείο αναφοράς για τους μελετητές του παρόντος και του μέλλοντος, αλλά και ως έγκυρος ενδεικτικός κατάλογος με αναγνωστικές προτάσεις για το ίδιο το κοινό.

Σε αυτό το πρώτο άρθρο παρουσιάζουμε σήμερα τα βιβλία που συγκέντρωσαν τις περισσότερες προτιμήσεις. Σε επόμενο άρθρο θα παρουσιάσουμε το σύνολο των 463 λογοτεχνικών έργων που καταγράφηκαν σε αυτήν την έρευνα, έστω και με μία μόνο δήλωση προτίμησης. Παρότι οι σχεδόν πεντακόσιοι τίτλοι ίσως φαντάζουν πολλοί, ακόμη και για ένα τόσο μεγάλο διάστημα, πεποίθησή μας είναι ότι πολλά ακόμη σημαντικά βιβλία θα μπορούσαν να βρίσκονται σε αυτόν τον κατάλογο, με μια διαφορετική σύνθεση των ανθρώπων που επιλέγουν. Η υποκειμενική ματιά, το προσωπικό γούστο, ο πλουραλισμός, παραμένουν οι πλέον ισχυροί παράγοντες που καθορίζουν τον λογοτεχνικό κανόνα στις μέρες μας – αν μας επιτρέπεται, με τόση μεγάλη διασπορά στις προτιμήσεις, να κάνουμε ακόμη χρήση αυτής της έννοιας.

Ποιες/ποιοι συμμετείχαν στην έρευνα

55 άνθρωποι του βιβλίου ψήφισαν από 20 τίτλους ο καθένας. Από 1.100 ψήφους προέκυψαν 463 διαφορετικά βιβλία

Από τους 55 ψηφοφόρους το 61,8% είναι άντρες και το 38,2% γυναίκες.

Τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας

Το βιβλίο που συγκέντρωσε τις περισσότερες προτιμήσεις είναι το «Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ πασά», της Ρέας Γαλανάκη, ενώ τα περισσότερα βιβλία στη λίστα μας αλλά και τις περισσότερες ψήφους συνολικά συγκέντρωσε ο Θανάσης Βαλτινός (θυμίζουμε ότι και στην προηγούμενη μεγάλη έρευνά μας για τα 100 καλύτερα βιβλία πεζογραφίας της περιόδου 1813-2013, ο Θανάσης Βαλτινός είχε και πάλι τα περισσότερα βιβλία στη λίστα, τότε 4 βιβλία).

Ακολουθεί η λίστα με τα 50 καλύτερα ελληνικά λογοτεχνικά έργα των τελευταίων 50 χρόνων (1975-2025), όπου λόγω ισοβαθμιών προέκυψαν 53 τίτλοι.

Σημαντικό: 

• Με δεδομένη τη μεγάλη διασπορά των προτιμήσεων, απαιτήθηκαν μόλις 5 ψήφοι για την ένταξη ενός βιβλίου στις τελευταίες θέσεις.
• Από τα 463 βιβλία, τα 304 πήραν μόνο μία (1) ψήφο.
• Τα βιβλία στις 20 πρώτες θέσεις έχουν λάβει το 29,9% όλων των προτιμήσεων.
• Τα βιβλία στις 10 πρώτες θέσεις έχουν λάβει το 17% όλων των προτιμήσεων.

Το έμφυλο στίγμα

Οι γυναίκες συγγραφείς υποεκπροσωπούνται ως πλήθος τίτλων, λιγότερο όμως ως βάρος ψήφων

Από τους 463 μοναδικούς τίτλους, 105 είναι βιβλία γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς [23%] και 358 είναι βιβλία γραμμένα από άντρες συγγραφείς [77%]

Παρ’ όλα αυτά, τα 105 βιβλία παίρνουν 301 από τις 1.100 ψήφους [27%], ποσοστό μεγαλύτερο κατά 4% από την αναλογία βιβλίων γυναικών.

Οι γυναίκες ψηφοφόροι δείχνουν μεγαλύτερη προτίμηση σε γυναίκες συγγραφείς από ό,τι οι άντρες ψηφοφόροι.

Ανάλογη εικόνα έχουμε και μεταξύ των 241 συγγραφέων που βρίσκονται στη λίστα: το 78% είναι άντρες συγγραφείς και το 22% γυναίκες συγγραφείς.

Η κορυφή της λίστας βαραίνει στις δεκαετίες του ’70, ’80 και του ’90. Τα νεότερα χρόνια εκπροσωπούνται με κάποιους τίτλους, αλλά δεν κυριαρχούν.

Η κυριαρχία του μυθιστορήματος, η δύναμη της ποίησης

Στη δεξαμενή των 463 βιβλίων υπάρχουν εκ των πραγμάτων όλα τα είδη. Στην κορυφή, όμως, το μυθιστόρημα κυριαρχεί

Το μυθιστόρημα παραμένει η ισχυρότερη φόρμα, καταλαμβάνοντας το 46,7% των τίτλων και η ποίηση αναδεικνύεται σε δεύτερη δύναμη με 30,9%. Το διήγημα κρατάει το 14% των τίτλων, ενώ η νουβέλα μόλις το 5,8%.

Στα 463 βιβλία θα συναντήσουμε και 12 αφηγήματα, αριθμός ο οποίος αντιστοιχεί στο 2,6% του συνόλου. Να σημειώσουμε ότι τα 12 αφηγήματα έχουν πάρει το καθένα από μία ψήφο, κατά συνέπεια δεν ομαδοποιούνται και δεν οδηγούν σε κάποιο συμπέρασμα, παρά μόνο αποτελούν ιδιαίτερες προσωπικές επιλογές των ψηφοφόρων.

Στις 50 πρώτες θέσεις τα μυθιστορήματα αποτελούν καθαρή πλειοψηφία. Καταλαμβάνουν 31 θέσεις (58,5%)

Οι υπόλοιπες θέσεις μοιράζονται ως εξής: 10 συλλογές διηγημάτων (18,9%), 9 ποιητικές συλλογές (17,0%) και 3 νουβέλες (5,7%)

Κάπου εδώ έχουμε και το βιβλίο που ψηφίστηκε από τους περισσότερους συμμετέχοντες καθώς και τον συγγραφέα με τα περισσότερα βιβλία στην λίστα.

Συγγραφείς & βιβλία

Από τα βιβλία στους συγγραφείς

Φτάνεις στην κορυφή είτε με πολλά βιβλία είτε με ένα βιβλίο-αιχμή.

Τους 463 τίτλους της λίστας μας έγραψαν 241 συγγραφείς.

137 συγγραφείς εμφανίζονται με 1 μόνο βιβλίο (56,8%), αλλά παίρνουν συνολικά 258 ψήφους (23,5%).

Αθροίζοντας τις ψήφους όλων των βιβλίων για κάθε συγγραφέα, οι δέκα πρώτοι εξ αυτών συγκεντρώνουν 308 ψήφους ή αλλιώς το 28% των ψήφων.

Οι δύο λίστες των συγγραφέων

Αθροίζοντας για την/τον κάθε συγγραφέα όλα τα βιβλία του που υπάρχουν στη λίστα μας έχουμε στις πρώτες θέσεις την εξής κατάταξη: Θανάσης Βαλτινός (11), Γιάννης Ρίτσος (9), Δημήτρης Νόλλας (9) Μάρω Δούκα (9)

Αθροίζοντας για τον κάθε συγγραφέα όλες τις ψήφους που έλαβαν τα βιβλία του έχουμε στις πρώτες θέσεις την εξής κατάταξη: Θανάσης Βαλτινός (48), Ρέα Γαλανάκη (36), Μάρω Δούκα (35)

Πολλά βιβλία vs βιβλίο-αιχμή

Περίπτωση «αιχμής»: Άρης Αλεξάνδρου → 21 ψήφοι για 1 βιβλίο (όλο το βάρος σε έναν τίτλο).

Η νεότερη γενιά δίνει το παρών

Αξίζει να σημειώσουμε τη σημαντική παρουσία της νεότερης γενιάς πεζογράφων στις 50 πρώτες θέσεις. Ο Δημοσθένης Παπαμάρκος ξεχωρίζει, καθώς με το Γκιακ μοιράζεται την 4η θέση (!) στις προτιμήσεις των συμμετεχόντων, ενώ ακολουθούν σε χαμηλότερες θέσεις οι Ιωάννα Μπουραζοπούλου (15), Χρήστος Οικονόμου (31) και Νίκος Μάντης (34), για να παραμείνουμε στους συγγραφείς κάτω των 60 χρόνων που έδωσαν το πρώτο έργο τους κάποια στιγμή στη δεκαετία του 2000. Η απουσία ποιητή της νεότερης γενιάς στους 53 τίτλους που ξεχώρισαν αξίζει έναν ξεχωριστό προβληματισμό.

Εκδότες και βιβλία

72 εκδοτικοί οίκοι τύπωσαν κάθε μια από τις πρώτες εκδόσεις των 463 βιβλίων, που περιλαμβάνονται στην έρευνά μας.

Η πρώτη πρόδηλη διαπίστωση που προκύπτει είναι η έντονη συγκέντρωση βιβλίων σε κάποιους εκδοτικούς οίκους: λίγοι εκδότες κουβαλάνε μεγάλο κομμάτι του corpus.


Τις πρώτες θέσεις καταλαμβάνουν οι: Εκδ. ΚΕΔΡΟΣ 116 βιβλία, εκδ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ 64 βιβλία και ακολουθούν με σημαντική απόσταση: εκδ. ΕΣΤΙΑ 25 βιβλία και εκδ. ΆΓΡΑ 24 βιβλία.

Οι 2 πρώτοι εκδότες έχουν μια αναλογία τίτλων στο σύνολο 180/463, δηλαδή το 38,9% των βιβλίων.

Ενώ αν δούμε τον αριθμό των βιβλίων των 5 πρώτων εκδοτών, αυτοί συγκεντρώνουν 249 από τα 463 βιβλία, δηλαδή το 53,8% των τίτλων.

Η χρονιά με τα περισσότερα βιβλία

Η κατανομή της εκδοτικής παραγωγής 1975-2025

Ο κανόνας κοιτάζει πίσω

Σε μια εποπτική θεώρηση όλων των βιβλίων που επιλέχθηκαν για την περίοδο 1975-2025, υπολογίζοντας τη μέση χρονολογία πρώτης έκδοσης όλων των τίτλων, θα λέγαμε ότι το κέντρο βάρους της έρευνάς μας βρίσκεται στο 1998. Όμως:

• Η κορυφή της λίστας, το μυθιστόρημα που πήρε τις περισσότερες ψήφους, βρίσκεται στο 1989.
• Τα βιβλία που βρίσκονται στις πενήντα πρώτες θέσεις, με αντίστοιχους υπολογισμούς, έχουν μέση χρονολογία το 1990, ενώ αν εστιάσουμε στις είκοσι πρώτες θέσεις, η μέση χρονολογία μεταφέρεται στο 1987.
• Στις πενήντα πρώτες θέσεις, από τη δεκαετία του 2010 μπαίνουν μόλις 4 βιβλία, ενώ από το 2020–2025 κανένα.

Πόσο «μέσα» έπεσαν οι συμμετέχοντες

Προφανώς και δεν ήταν το ζητούμενο με τις επιλογές τους οι συμμετέχοντες να προβλέψουν αλλά να διαμορφώσουν την τελική κατάταξη των βιβλίων. Σε δεύτερο χρόνο όμως έχει ενδιαφέρον να μελετήσουμε τις επιλογές τους και να φωτίσουμε καλύτερα τα αποτελέσματα της έρευνάς μας.

Μελετώντας λίγο ακόμα το σύνολο των συμμετεχόντων και το τι ψήφισαν μετρήσαμε για καθεμιά και καθέναν τους πόσα από τα 20 βιβλία που επέλεξαν υπάρχουν στις 20 πρώτες θέσεις της λίστας μας.

Ας θυμηθούμε ποια είναι τα 20 πρώτα βιβλία της λίστας μας

Ο μέσος ψηφοφόρος έχει μόνο 6/20 βιβλία μέσα στις είκοσι πρώτες θέσεις της λίστας μας.

Από τις 55 συμμετοχές, 5 ψηφοφόροι είχαν 2 κοινά βιβλία με τα πρώτα 20, ενώ μόλις 2 συμμετέχοντες είδαν 12 επιλογές τους στην τελική εικοσάδα.

Ανακεφαλαίωση

Με 55 συμμετέχοντες και 1.100 ψήφους, δεν προκύπτει μια «λίστα-κανόνας», αλλά ένας χάρτης όπου συνυπάρχουν μικρή συναίνεση και τεράστια διασπορά.

Από τις 1.100 ψήφους προκύπτουν 463 διαφορετικοί τίτλοι: πρακτικά, η λίστα «ανοίγει» τόσο πολύ ώστε 304 τίτλοι να εμφανίζονται μονάχα μία φορά. Κι όμως, μέσα σ’ αυτή την ουρά, σχηματίζεται πυρήνας: τα 10 πρώτα βιβλία συγκεντρώνουν 187 ψήφους (17,0%), ενώ τα 22 πρώτα (20 + ισοψηφίες) φτάνουν τις 329 ψήφους (29,9%). Και πάλι όμως: σχεδόν το 70% των ψήφων απλώνεται εκτός των 53 της κορυφής.

Η δυναμική αλλάζει όταν περνάμε από βιβλία σε συγγραφείς: οι 241 συγγραφείς δείχνουν ότι η παρουσία δεν σημαίνει πάντα βάρος.

Οι 137 από τους 241 συγγραφείς (56,8%) εμφανίζονται με ένα (1) μόνο βιβλίο, αλλά παίρνουν 258 από τις 1100 ψήφους (23,5%). Παράλληλα, υπάρχουν συγγραφείς που φαίνονται λόγω «αιχμής» (ένα βιβλίο με πολλές ψήφους) και άλλοι λόγω διασποράς πολλών τίτλων με χαμηλές ψήφους.

Η κορυφή είναι και πάλι διακριτή: οι 10 πρώτοι συγγραφείς συγκεντρώνουν 308 από τις 1100 ψήφους (28,0%).

Στο επίπεδο εκπροσώπησης, το φύλο είναι αριθμητικά καθαρό: στους 463 τίτλους, 105 είναι γυναικών συγγραφέων (22,7%), αλλά οι ψήφοι προς γυναίκες συγγραφείς είναι 301 από τις 1100 (27,4%). Οι άντρες ψηφοφόροι δίνουν 23,8% των ψήφων τους σε γυναίκες συγγραφείς, οι γυναίκες 33,1%.

Τέλος, ο αριθμός των βιβλίων και η διασπορά τους τη χρονική περίοδο 1975-2025 αποτυπώνεται σε σχέση με τους εκδοτικούς οίκους: σε πλήθος τίτλων, ΚΕΔΡΟΣ 116 και ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 64 συγκεντρώνουν τους 180 από τους 463, δηλ. το 38,9%, ενώ σε ψήφους ο ΚΕΔΡΟΣ μόνος του συγκεντρώνει 340 από τους 1100 τίτλους, δηλ. το 30,9%. Όσο όμως πλησιάζουν προς το σήμερα, οι αναλογίες αλλάζουν σημαντικά.

* Το σύνολο των 463 τίτλων και των 241 συγγραφέων που επελέγησαν από τους 55 συμμετέχοντες στην έρευνα μπορείτε να το δείτε εδώ.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: Η έρευνα αυτή, τόσο τα αποτελέσματά της όσο και οι πίνακες και τα γραφήματα που τη συνοδεύουν, αποτελεί πνευματική περιουσία του bookpress.gr και του Βιβλιοπωλείου της Πολιτείας. Απαγορεύεται ρητά κάθε αναδημοσίευση, πλήρης ή μερική, τόσο των αποτελεσμάτων όσο και των πινάκων ή γραφημάτων. Κάθε αναφορά στην έρευνα αυτή πρέπει να συνοδεύεται από ενεργό σύνδεσμο παραπομπής σε αυτήν τη σελίδα. Επιφυλασσόμαστε για την άσκηση κάθε νόμιμου δικαιώματος.