Για τη συλλογή ιστοριών της Εύας Μπέη «Οικόσιτα – Δεκατέσσερις ιστορίες με γράμματα και μια με εικόνες» (εκδ. Loggia). Εικόνα: Σχέδιο της συγγραφέα από το βιβλίο.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Ανέκαθεν τα ζώα εμφανίζονταν στις αφηγήσεις του ανθρώπου, από την εποχή του Αισώπου έως τις ημέρες μας. Συχνά προσωποποιούνται, αποκτώντας ανθρώπινη λαλιά και σκέψη, και επίσης αξιοποιούνται ως σύμβολα. Δεν είναι, επίσης, λίγοι οι ποιητές που έχουν εκφράσει τον θαυμασμό τους για κάποιο ζώο μέσω ενός συνθέματος: «Μόνος / απόψε/ στο σπίτι,/ μόνος με/ 6 γάτες/ που μου λένε /χωρίς /κόπο / όλα εκείνα που/ πρέπει/ να ξέρω» λέει ο Μπουκόφσκι.
Στις ευσύνοπτες ιστορίες που συγκεντρώνονται στη συλλογή Οικόσιτα, η Εύα Μπέη σταχυολογεί στιγμές από την πορεία της, από τα τέλη της δεκαετίας του ‘40 μέχρι τα χρόνια μετά την πανδημία του κορωνοϊού. Αφορμή για κάθε αναδρομή στέκεται η συνάντηση με κάποιο ζώο. Μικρές χελώνες που «ανασταίνονται», περιστέρια που κρύβονται σε κάποιο δωμάτιο του σπιτιού για να μην φαγωθούν, κατάμαυροι μολοσσοί που θέλουν πάση θυσία να ζευγαρώσουν, γάτες που αλλάζουν σπίτια, γάτες που συντροφεύουν την Εύα Μπέη καθώς γράφει, γάτες σε διηγήματα που δεν έχουν λέξεις, γάτες και στο εξώφυλλο.
Στο προλογικό της σημείωμα, αναφέρει η συγγραφέας: «Ανακαλώντας όλ’ αυτά, σαν μικρές λάμψεις έρχονταν στην επιφάνεια στιγμές, δεκαετίες λησμονημένες, που ένιωσα πως δεν μπορούσα να αφήσω να χαθούν». Εκφράζεται εδώ η πεποίθηση πως ένα γεγονός μπορεί να συμπυκνώνει κάτι σπουδαιότερο, πως στο επιμέρους συνοψίζονται πολλά περισσότερα από τη μεγάλη εικόνα. Πράγματι, μέσα από τις ιστορίες, ταξιδεύουμε πίσω στην εποχή που οι τσομπάνηδες κατέβαιναν στην Πλατεία Αμερικής με τα κοπάδια τους με τις γαλοπούλες και τα αρνάκια, στις ΗΠΑ των σίξτις που οι Αμερικανοί συμφοιτητές της αφηγήτριας τη ρωτούσαν εάν το ηλεκτρικό ρεύμα είχε φτάσει στην Ελλάδα και παρομοίαζαν τον Εμφύλιο με τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, στην Τήνο του 2017, καθώς η συγγραφέας έβαζε σε τάξη τις σημειώσεις που θα γινόντουσαν αργότερα το πρώτο, και πάλι αυτοβιογραφικό βιβλίο της Με τον Νίκο Καρούζο (εκδ. Loggia).
«Χαϊδέψτε τις λεπτομέρειες, τις θεϊκές λεπτομέρειες» γράφει ο Ναμπόκοφ. Σε αυτές στηρίζεται συχνά η καλή λογοτεχνία. Έτσι, λοιπόν, δεν χρειάζεται πάντα μια ολόκληρη «τοιχογραφία» για να δούμε μια εποχή. Η Εύα Μπέη καταφέρνει να φωτίσει το παρελθόν με τον πυκνό της λόγο. Κάθε φορά, γνωρίζει πού να στρέψει τον φακό της – στη χειρονομία του θείου της που, όταν της δίνει για δώρο δυο περιστέρια, λέει στη διστακτική μητέρα της: «άσε το παιδί να χαρεί λίγες μέρες, και μετά...», κάνοντας «μια ακατανόητη για μένα χειρονομία»· στη μακριά γλώσσα του σκύλου Άμλετ, που «σαν να μπλέδιζε λιγάκι».
Έχοντας υψηλή ικανότητα συμπύκνωσης, η Εύα Μπέη μάς παρουσιάζει μία αυτομυθοπλασία, τρυφερή σε σημεία, μελαγχολική σε άλλα, και πάντοτε ενδιαφέρουσα.
Αξιοποιώντας αυτοβιογραφικά και πραγματολογικά στοιχεία, δημιουργεί ζωντανές λογοτεχνικές αφηγήσεις, που, το πιο αξιοπρόσεκτο, έχουν όλες μια αυτοτέλεια, μα και μαζί, ως σύνολο, λειτουργούν. Καθιστούν τα ζώα σημείο αναφοράς, υποδηλώνοντας πως ο άνθρωπος, θέλοντας και μη, βλέπει τον εαυτό του σε όσα ακριβώς διαχωρίζει από τα στοιχεία του εαυτού του. Αλλά, μάλλον πιο σημαντικό, τα ζώα εδώ γίνονται απόηχοι του χρόνου που χάθηκε -και ξανακερδίζεται, μέσω της αφήγησης-, μορφές του παρελθόντος που έχει σβηστεί. Τα ζώα είναι τα περασμένα, όσα πλέον δεν υπάρχουν – δεν είναι τυχαίο που πολλά διηγήματα τελειώνουν με το τέλος του ίδιου του ζώου που εμφανίζεται σε αυτά.
• Διαβάστε επίσης: «Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)
Έχοντας υψηλή ικανότητα συμπύκνωσης, η Εύα Μπέη μάς παρουσιάζει μία αυτομυθοπλασία, τρυφερή σε σημεία, μελαγχολική σε άλλα, και πάντοτε ενδιαφέρουσα.
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Εύα Μπέη γεννήθηκε στη Λειβαδιά το 1943, σπούδασε στη σχολή Βακαλό Διακοσμητική (με δάσκαλο τον Π. Τέτση), Ζωγραφική τέχνη βιβλίου στο Kendall College of Art and Design (Michigan) και στην ΑΣΚΤ Ζωγραφική με δάσκαλο τον Ι. Μόραλη.
Έχει κάνει ατομικές εκθέσεις σε Ελλάδα και Κύπρο και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές. Εργάστηκε επίσης ως εικονογράφος σε εφημερίδες και περιοδικά (Το Βήμα, Εικόνες, Συλλογή). Κατά διαστήματα δίδαξε ζωγραφική σε μικρούς και μεγάλους.
Το 2021 κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο της, Με τον Νίκο Καρούζο (εκδ. Loggia).
