Του Δημήτρη Αργασταρά
Το καινούριο μυθιστόρημα του Andrew Nicoll μας προσκαλεί σε μια μεγάλη περιπέτεια, σ’ ένα σπινθηροβόλο ταξίδι αναπάντεχων ανατροπών, σ’ έναν αναστοχασμό πάνω στην ανθρώπινη μοίρα, τη στιγμή που η Ευρώπη διανύει την πιο ζοφερή της περίοδο.
Τι θα κάνατε αν απρόσμενα μια μέρα ανακαλύπτατε πως μοιάζετε εκπληκτικά σε κάποιο διάσημο, πλούσιο, περιζήτητο πρόσωπο; Ας πούμε ότι ξαφνικά είχατε την δυνατότητα να βγείτε από την καθημερινότητά σας και να επιχειρήσετε ένα μεγάλο ταξίδι, με την ελπίδα να πραγματοποιήσετε ένα απίστευτο όνειρο. Λοιπόν, το σκέφτεστε ακόμη; Τι θα κάνατε τότε;
Ένα τέτοιο δίλλημα ή μάλλον, πιο σωστά, η ανέμελη υπέρβασή του πυροδοτεί την δράση σε αυτό το μυθιστόρημα. Βρισκόμαστε στην περίοδο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, λίγο μετά την απόβαση στην Νορμανδία, όταν οι δυνάμεις των Συμμάχων προελαύνουν στην Ευρώπη και η Γερμανία σφυροκοπείται από τους βομβαρδισμούς. Μια τέτοια νύχτα βομβαρδισμών ο ηλικιωμένος Ότο Βίτε είναι μόνος στο τροχόσπιτό του, χωρίς θέρμανση για να ζεσταθεί και με τις λιγοστές του προμήθειες να τελειώνουν. Ο ορυμαγδός των αεροπορικών επιδρομών, οι διάσπαρτες πυρκαγιές στην πόλη και ένα παράξενο χιόνι από στάχτες και καψαλισμένα χαρτιά χαρακτηρίζουν αυτή την νύχτα. Και ο Ότο Βίτε δεν ξέρει αν θα είναι ζωντανός μέχρι το πρωί. Έτσι, το μόνο που θέλει πλέον, το μόνο στο οποίο βρίσκει νόημα και παρηγοριά, είναι να διηγηθεί την ιστορία του, γιατί λαχταρά «άλλο ένα χειροκρότημα πριν πέσει η αυλαία», γιατί θέλει ο κόσμος να μάθει πως ο Ότο Βίτε, ακροβάτης εξ Αμβούργου, στέφθηκε κάποτε Βασιλιάς της Αλβανίας.
Πολλά χρόνια πριν, γύρω στα 1913, ο νεαρός Ότο Βίτε είναι ακροβάτης σε τσίρκο, με μεγάλα μπράτσα, τσιγκελωτό μουστάκι, και ασκώντας ακαταμάχητη γοητεία στο γυναικείο φύλο. Μαζί με τους συνάδελφούς του, την πανέμορφη χορεύτρια Τίφτι, το φιλαράκι του, τον μασίστα Μαξ Σλέπσιγκ, τον τυφλό καθηγητή Αλμπέρτο φον Μέσμερ, που κάνει το νούμερο της ''Ανθρώπινης Εγκυκλοπαίδειας'', απαντώντας σε όλες τις ερωτήσεις επί παντός επιστητού, και την κόρη του καθηγητή Σάρα, συνεργάζονται υπέροχα και τα περνούν φίνα. Ώσπου μια μέρα, βλέπουν στην εφημερίδα την φωτογραφία του Χαλίμ Εντίν, ενός Τούρκου πρίγκιπα που καλείται να γίνει ο νέος Βασιλιάς της Αλβανίας μετά την απελευθέρωση της χώρας. Ο Χαλίμ Εντίν είναι ολόιδιος ο Ότο Βίτε και η παρέα δεν αργεί να καταστρώσει το σχέδιό της. Αποφασίζουν να κλέψουν το χρηματοκιβώτιο του τσίρκου, μαζί και μία καμήλα, στην οποία θα φορτώνουν τα φανταχτερά τους κουστούμια, και να πάνε στην άγνωστη χώρα των Βαλκανίων για να πιάσουν την καλή. Είναι νέοι, ωραίοι και αισιόδοξοι, γιατί λοιπόν να μην τα καταφέρουν ;
Το ταξίδι της αλλόκοτης παρέας, που θα χρειαστεί να διασχίσει την ήπειρο με τρένο και την θάλασσα με πλοίο, η αινιγματική τους συνάντηση με μια πειρατική αδελφότητα, που αυτοαποκαλείται οι ''Σύντροφοι των Ρόδινων Ωρών'', με αρχηγούς μια σαγηνευτική γυναίκα που ακούει στο όνομα ''Μάτι της Αυγής'' και τον Σκοτσέζο κατάσκοπο Αρμπάθνοτ, με τους οποίους θα αναγκαστούν να ενώσουν τις δυνάμεις τους, η άφιξη στο νεοϊδρυθέν κράτος της Αλβανίας με τους αγαθούς πολέμαρχους, τον πρωθυπουργό Ισμαήλ Κεμάλι και τον έμπιστό του συνεργάτη Ζογκόλι, η επίσημη τελετή στέψης και η προσπάθεια να βάλουν χέρι στο θησαυροφυλάκιο της χώρας, όλα αυτά δίνονται με τρόπο απλό και κεφάτο, με πολύ φαντασία και με χιούμορ, που δημιουργεί μια αβίαστη, πρόσχαρη ατμόσφαιρα, κάνοντας τις σελίδες του βιβλίου να γυρνούν ιδιαίτερα ευχάριστα.
Οι τραγελαφικές καταστάσεις και τα ''ταχυδακτυλουργικά κόλπα'' της διήγησης είναι το βασικό χαρακτηριστικό, δημιουργώντας μια αμφιβολία στο κατά πόσο όσα περιγράφονται συνέβησαν στ’ αλήθεια ή αποτελούν το αφηγηματικό παιχνίδι ενός φοβισμένου γέρου που προσπαθεί να ξεχαστεί για να περάσει την νύχτα, αλλά ταυτόχρονα, αντί να πληγώνουν τον ρεαλισμό της ιστορίας, καταφέρνουν να κρατούν ενεργό τον αναγνώστη και τελικά να κερδίσουν την προσοχή και την συμπάθειά του. Άλλωστε, το μεγάλο προσόν του βιβλίου είναι η ίδια η αφηγηματική φωνή του Ότο Βίτε, η πειστικότητα και η αμεσότητά της, η αλήθεια του χαρακτήρα που εκφράζεται μέσα από τα γραφόμενά του, είτε πρόκειται για την τωρινή του κατάσταση, είτε για τις τρελές περιπέτειες της νιότης.
Έτσι, σε ολόκληρο το βιβλίο έχουμε μια αμφίδρομη παλινδρόμηση ανάμεσα στην σκληρή πραγματικότητα του πολέμου και στα ανθρώπινα γηρατειά, με ορισμένους πολύ ωραίους και ενδιαφέροντες στοχασμούς πάνω στην ανθρώπινη φύση, στο πέρασμα του χρόνου, σε όσα γνωρίζουμε και σε όσα αγνοούμε, στην συνήθη τάση μας να μένουμε αδρανείς και παθητικοί, και από την άλλη στην αλλόκοτη αποκοτιά μιας σφριγηλής παρέας να διεκδικήσει το όνειρο και τον θρόνο μιας μακρινής, άγνωστης χώρας.
Και όπως μαθαίνουμε από ένα μικρό σημείωμα του συγγραφέα στο τέλος, η ιστορία του Ότο Βίτε δεν είναι και τόσο φανταστική. Σχεδόν τα μισά από τα πρόσωπα του βιβλίου είναι αληθινά. Το ''Μάτι της Αυγής'' δεν είναι άλλη από την θρυλική Μάτα Χάρι, ο συνταγματάρχης Αρμάθνοτ υπήρξε επίσης, σταδιοδρομώντας στο διπλωματικό σώμα, ο μεταβατικός πρωθυπουργός Ισμαήλ Κεμάλι διέφυγε από την Αλβανία και πέρασε στο Παρίσι κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ ο έμπιστός του, Ζογκόλι, έγινε αργότερα Πρωθυπουργός και Πρόεδρος της χώρας. Όμως, ίσως το πιο εκπληκτικό που ανακαλύψαμε είναι πως και ο ίδιος ο Ότο Βίτε είναι πρόσωπο υπαρκτό (με την δική του σελίδα στην wikipedia), ένας ακροβάτης τσίρκου που όντως ισχυριζόταν πως είχε στεφθεί Βασιλιάς της Αλβανίας, αλλά η ιστορία του δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ, όπως ποτέ δεν υπήρξε και ο Τούρκος πρίγκιπας Χαλίμ Εντίν, στον οποίο υποτίθεται πως έμοιαζε.
Όπως και να ’χει, παρόλο που μπορεί να υπάρχουν κοινά σημεία με την ιστορική πραγματικότητα, ο μυθιστορηματικός Ότο Βίτε διηγείται την δική του εκδοχή αυτής της ιστορίας, με τον Andrew Nicoll να δημιουργεί ένα ευχάριστο, στοχαστικό, χιουμοριστικό, ενδιαφέρον ανάγνωσμα.
