«Συνάντηση» της Νατάσα Μπράουν (κριτική) – «Αφομοιώσου, αφομοιώσου… διαλύσου μέσα στο χωνευτήρι»

«Δεν υπάρχει επιτυχία, μόνο προσωρινή αποτροπή της αποτυχίας». Η αφηγήτρια/πρωταγωνίστρια του βιβλίου Συνάντηση (μτφρ. Bαγγέλης Τσίρμπας, εκδ. Gutenberg) είναι Βρετανίδα. Είναι νέα και όμορφη. Είναι ανώτερο στέλεχος τραπεζικού οργανισμού. Βγάζει πολλά λεφτά. Αλλά έχει καταγωγή από την Αφρική, και είναι μαύρη.

Προσπαθεί να βρει μια θέση στην κοινωνία των λευκών και να γίνει αποδεκτή. Να αφομοιωθεί. Όμως η καταγωγή και το χρώμα της θα την κατατάσσουν πάντα σε μια κατώτερη βαθμίδα. Θα πρέπει διαρκώς να αποδεικνύει ότι είναι άξια για τη θέση που κατέχει, και να το αποδεικνύει διπλά.

Ανεπιθύμητη 

Ζει σε μια χώρα όπου πάντα ένιωθε ανεπιθύμητη. Κι έπρεπε να επιβιώσει. Μεγάλωσε έχοντας στο μυαλό της στόχους, υπαγορευμένους από προστακτικές: «Σπούδασε. Κάνε καριέρα. Να είσαι ευγενική ακόμα και σε εχθρικό περιβάλλον. Αγόρασε έργα τέχνης. Πες ό,τι σου πουν να πεις ή να μην πεις. Προσπάθησε να επιζήσεις. Κόπιασε διπλά. Γίνε διπλά καλύτερη. Αφομοιώσου. Ξεπέρνα κάθε προσδοκία. Μην ενοχλείς. Πέρνα απαρατήρητη». Συνταγές για επιτυχία.

Εκείνη, το μόνο που έχει να κάνει, είναι να υπακούει. Χωρίς δεύτερη σκέψη και χωρίς να υπολογίζει τις πραγματικές ανάγκες και τα θέλω της. Υπακούει ακόμα και στις εντολές του προϊσταμένου της, από τον οποίο συστηματικά υφίσταται σεξουαλική παρενόχληση.

Η αναρρίχηση της γίνεται δεύτερη φύση. «Δεν μπορεί να απελευθερωθεί από το αδιάκοπο, εξοντωτικό κυνήγι της επιτυχίας». Δεν αφήνει τίποτα στην τύχη. Δεν φέρεται απερίσκεπτα. Δεν κλείνει πόρτες. Αποταμιεύει χρήματα. Αγοράζει ακίνητα. Μαθαίνει πώς πρέπει να ζει. Τι πρέπει να απολαμβάνει. Λειτουργεί σαν μια κουρδισμένη μηχανή. Κανείς δεν καταλαβαίνει πόσο τρομαγμένη είναι. Ανταλλάσσει τη ζωή της για ένα θρύμμα μεσοαστικής άνεσης. Για ένα μέλλον. Το μέλλον αυτό που οι γονείς και οι παππούδες της δεν είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν.

Η Νατάσα Μπράουν [Natasha Brown] είναι Βρετανίδα μυθιστοριογράφος. Γεννήθηκε το 1990, και βραβεύτηκε με το London Writers (2019). Το μυθιστόρημά της Συνάντηση (Assembly) «εντυπωσιακό συγγραφικό ντεμπούτο, τολμηρό, σαγηνευτικό» (Μπερναρντίν Εβαρίστο), προκρίθηκε για πολλά βραβεία, όπως το Folio Prize, το Goldsmiths Prize και το Orwell Prize for Fiction. Έχει μεταφραστεί σε 17 γλώσσες. Η Νατάσα ανακηρύχθηκε μία από τις καλύτερες νεαρές Βρετανίδες μυθιστοριογράφους του Granta το 2023 και μία από τις καλύτερες πρωτοεμφανιζόμενες μυθιστοριογράφους του Observer το 2021. Είναι επίσης φιναλίστ στο Γυναικείο Βραβείο Futures.

Όμως δεν μπορεί και να διαγράψει το παρελθόν. Εκείνο το παρελθόν που έχει διαγράψει η επίσημη ιστορία και το οποίο αφορά τους ανθρώπους με τους οποίους έχει κοινή καταγωγή. Ένα παρελθόν που σχετίζεται με την αποικιοκρατία και τις απάνθρωπες πρακτικές που εφαρμόστηκαν.

Υποτίθεται ότι ζει σε μια χώρα φιλελεύθερη και προοδευτική, όμως ο ρατσισμός και η βία, αν και δεν εκφράζονται ανοιχτά, υποβόσκουν σε κάθε συμπεριφορά, αιωρούνται στην ατμόσφαιρα. Ακόμα κι αν οι άλλοι κάνουν ότι δεν το βλέπουν, εκείνη το νιώθει στο βλέμμα τους, το αντιλαμβάνεται στον τρόπο που της μιλούν, στα λόγια που της λένε.

Η διαφορετικότητά της γίνεται αιτία ρατσιστικών συμπεριφορών από αγνώστους. Αυτή η διαφορετικότητα, στην οποία, κατά την άποψη των συναδέλφων της, οφείλει την επαγγελματική της επιτυχία.

Δεν ξέρουμε το όνομα της ηρωίδας. Δεν μας λέει ούτε την ηλικία της. Εκείνο που τονίζει, είναι ότι δεν ανήκει πουθενά.

Δεν είναι ότι δεν έχει συναισθήματα. Κυρίαρχο συναίσθημα που επισκιάζει όλα τα άλλα, ο τρόμος. Κοιμάται και ξυπνάει μαζί του. Δεν θυμάται τον εαυτό της χωρίς τη συνοδεία του τρόμου. Όμως φροντίζει να τον κρύβει καλά. Μαθαίνει να σιωπά. Αποσυνδέεται από το περιβάλλον και παρακολουθεί τον εαυτό της εξ αποστάσεως. Σαν να συμβαίνουν όλα αυτά σε κάποια άλλη. Μόνο έτσι μπορεί να προστατευτεί.

Αφομοίωση, το μεγάλο ζητούμενο

Δεν ξέρουμε το όνομα της ηρωίδας. Δεν μας λέει ούτε την ηλικία της. Εκείνο που τονίζει, είναι ότι δεν ανήκει πουθενά. Είναι ξένη, διαφορετική, αταξινόμητη. Είναι όμως καθώς πρέπει διαφορετική. Τώρα ετοιμάζεται να παντρευτεί έναν γόνο καλής οικογένειας, έναν λευκό, ο οποίος με την πρόταση γάμου που της κάνει, επιβεβαιώνει τον φιλελεύθερο προσανατολισμό του. Κι εκείνη εξασφαλίζει την κοινωνική της άνοδο και την αποδοχή. Την άμβλυνση της ανισότητας.

Όμως, μια κακοήθεια που παρουσιάζεται στο στήθος της, έρχεται να ταράξει την ανοδική της πορεία. Η γιατρός της προσπαθεί να την πείσει να χειρουργηθεί, να κάνει ίσως κάποιες ακτινοβολίες, να λείψει καιρό από τη δουλειά.

Εκείνη σκέφτεται ότι αν ασχοληθεί με επεμβάσεις και θεραπείες, θα πάρουν άλλοι τη θέση για την οποία πάλεψε σκληρά. Τι αξία έχουν όλα αυτά, τώρα που κινδυνεύει η ζωή της; Είναι τόσο εξαντλημένη από την προσπάθεια, που είναι έτοιμη να τα παρατήσει, να δώσει ένα τέλος, ένα τέλος που θα είναι καθαρά δική της επιλογή.

Η συγγραφέας, παρά το νεαρόν της ηλικίας της, έχει κατακτήσει την ωριμότητα της γραφής και το μυθιστόρημά της καθηλώνει. Ο ταχύτατος ρυθμός του, κόβει την ανάσα. Ο λόγος του είναι κοφτός, λιτός, ελλειπτικός, αγχώδης, τρομακτικά ακριβής. Λόγος που ταιριάζει με την ψυχοσύνθεση της αφηγήτριας.

Η συγγραφέας μετράει και το επιπλέον και που θα γράψει. Όσο φειδωλή όμως είναι στην εκφορά λέξεων, τόσο πιο έντονο είναι το αποτύπωμα των λόγων της, τόσο πιο έντονη και η συγκίνηση που προκαλούν.

Ένα κείμενο συναρπαστικό και πρωτότυπο. Ένα κείμενο που διαβάζεις λίγο και το αφήνεις, γιατί δεν θέλεις να τελειώσει. Αλλά και το λίγο που θα διαβάσεις, σου φτάνει, σε γεμίζει, νιώθεις πλήρης. Είναι τόσο συμπυκνωμένο και περιεκτικό, που κάθε μέρος του έχει ιδιαίτερη σημασία και βαρύτητα.

Η Μπράουν διαθέτει ένα πολύ προσωπικό στιλ γραφής. Δεν αφηγείται γραμμικά, αλλά μέσα από λοξοδρομήσεις και άλματα στον χρόνο, καταδύεται στον ψυχισμό της ηρωίδας, δίνοντας στον αναγνώστη ένα μικρό δείγμα των συναισθημάτων της, και αφήνοντας τον να υποθέσει και, κυρίως, να νιώσει τα υπόλοιπα.

Η μετάφραση του Βαγγέλη Τσίρμπα, καλοδουλεμένη και λειτουργική. Αποδίδει τη σαφήνεια, την ακρίβεια και την ένταση του κειμένου, τον τρόμο μέσα στον οποίο ζει η πρωταγωνίστρια του βιβλίου.

^＊Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η απάντηση: αφομοίωση. Πάντα εκεί στοχεύει η πίεση. Αφομοιώσου, αφομοιώσου… διαλύσου μέσα στο χωνευτήρι. Κι ύστερα χύσου στο καλούπι. Λύγισε τα κόκαλά σου, μέχρι να σπάσουν και να θρυμματιστούν και να χωρέσεις. Ζορίσου να χωθείς στη φόρμα τους. Αφομοιώσου, λένε ενθαρρυντικά. Ύστερα με αποδοκιμασία. Ύστερα ξανά και ξανά. Και πάντα εκεί, ήσυχα, πίσω από την ενθαρρυντική γλώσσα της ανοχής και της συνοχής – εξαφανίσου! Λειώσε μέσα στη λονδρέζικη πολυπολιτισμική σούπα. (…) Έτσι προετοιμάστηκα. Έτσι προετοιμαζόμαστε, μαθαίνουμε στα παιδιά μας να αντιμετωπίζουν αυτό τον τόπο με τα αλλεπάλληλα εμπόδια. Κόπιασε διπλά. Γίνε διπλά καλύτερη. Και αφομοιώσου, πάντα».