Για το μυθιστόρημα της Χλόης Κουτσουμπέλη Ο βοηθός του κυρίου Κλάιν (εκδ. Μελάνι).

Της Διώνης Δημητριάδου

Τα παραπάνω λόγια του μυστηριώδους κυρίου Κλάιν συμπυκνώνουν το νόημα της παράξενης αυτής ιστορίας. Ο χρόνος είναι μια υποκειμενική υπόθεση, έτσι όπως την αντιλαμβανόμαστε με τη συμβατική ανθρωποκεντρική θεώρηση του κόσμου. Βιώνεται από τη συνείδησή μας (αποκτώντας έτσι την απαραίτητη υλική υπόσταση) η οποία όμως αγνοεί την πραγματική του διάσταση, καθώς αυτή βρίσκεται πέρα πολύ από τα όρια της λογικής μας ικανότητας, και έτσι ζώντας μέσα του αδυνατούμε να συλλάβουμε την ουσία του. Ο χρόνος μετριέται με τα σημάδια του πάνω μας, με τις απώλειες και τη φθορά που γράφει στο σώμα και στη μνήμη. Παραμένει ασύλληπτος όμως. Και αυτή τη σχετικότητα της έννοιας του χρόνου φαίνεται να τη γνωρίζει ο κύριος Κλάιν, όπως και τα όρια της ανθρώπινης εκδοχής του: το τέλος του τέλους.

Για το μυθιστόρημα της Delphine de Vigan Μια αληθινή ιστορία (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Utopia).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Μάστορας της χαρτογράφησης των ορίων ανάμεσα στην πραγματικότητα και την επινόηση, και μέγας παίκτης/ρέκτης στη ρουλέτα της παρατεταμένης παράβασης αυτών των ορίων, ο Όρσον Ουέλλες δημιούργησε το φιλμ F for Fake (1973), το απόλυτο σχόλιο στη διαλεκτική αλήθεια/ψέμα, ιδίως όταν αυτή η διαλεκτική διακονείται από δαιμόνιους δημιουργούς όπως ο ίδιος ο Ουέλλες. Στη λογοτεχνία, πολλοί παίζουν με τους πεσσούς της πράβασης των ορίων, πολλοί οι ζηλωτές της ζαβολιάς.

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Μάντη Οι τυφλοί (εκδ. Καστανιώτης).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Νίκος Μάντης παίρνει τα είδη του μυθιστορήματος και τα αναδομεί, προκειμένου να τα παρωδήσει, να τα επανακαθορίσει και δη να τα επικαιροποιήσει. Στη βραβευμένη Άγρια Ακρόπολη το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας ξαναγράφεται με όρους πολιτικής αλληγορίας, ενώ τώρα στο μυθιστόρημα Οι Τυφλοί το πολιτικό μυθιστόρημα μπολιάζεται με τις θεωρίες συνωμοσίας και την περιπέτεια της αναζήτησης. Έτσι, διαβάζει κανείς με ανανεωμένο ενδιαφέρον ένα πολυκαιρισμένο είδος, του οποίου η υφή αναδομείται με μπορχεσιανό τρόπο και γίνεται μαζί παιχνίδι μυθοπλασίας και περιπέτεια της ανεύρετης αλήθειας.

Για το μυθιστόρημα (τρίτο μέρος της Τετραλογίας της Νάπολης) της Έλενα Φερράντε «Αυτοί που φεύγουν κι αυτοί που μένουν» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Πατάκη).

Της Δέσποινας Μπάτρη

Για την ποιητική συλλογή της Γεωργίας Τριανταφυλλίδου Δανεικά αγύριστα (εκδ. Κίχλη).

Του Παναγιώτη Λογγινίδη

Διαβάζοντας κανείς τα Δανεικά αγύριστα, αντιλαμβάνεται αμέσως ότι η Γεωργία Τριανταφυλλίδου βρίσκεται ποιητικά στην πιο ώριμή της στιγμή. Με τέτοια μαεστρία χειρίζεται την ίδια την ποίηση και κατόπιν τις λέξεις όπως αυτός που πιάνει το μήλο με τέτοιο ντελικάτο τρόπο, ώστε τρώγοντάς το με μία κυκλική κίνηση να μη μείνει αφάγωτο ίχνος σάρκας. Η «πίτα και ο σκύλος», αποτελεί ας πούμε ένα τέτοιο δείγμα καθαρής ποιητικής τέχνης˙μέσα σε επτά στίχους καταφέρνει να προκαλέσει τέτοια αμηχανία στον αναγνώστη, τέτοια αναστάτωση, όπως όταν ξυπνάς βίαια και παρά τη θέλησή σου από έναν εκκωφαντικό θόρυβο ή ένα δυσάρεστο όνειρο και εκεί, ακόμα στο μεσοδιάστημα της αντίληψης του ρέοντα χρόνου, αντιλαμβάνεσαι ότι τελικά δεν κινδυνεύεις. Μας αναστατώνει λοιπόν η ποιήτρια με τις απότομες συστοιχίες της, τις κατακόρυφες σκέψεις της, στους οψιγενείς κινδύνους στους οποίους επιμένει ρεαλιστικά να μας εκθέτει.

Για το βιβλίο του Γιώργου Βέη Ινδικοπλεύστης (εκδ. Κέδρος).

Της Χρύσας Φάντη

«Τριγυριστή της Ινδικής στα νειάτα του» χαρακτηρίζει τον Κοσμά τον Αλεξανδρινό ο Νίκος Καββαδίας στο «Κοσμά του Ινδικοπλεύστη», ένα από τα 13 ποιήματα που συγκροτούν την περίφημη ποιητική του συλλογή Τραβέρσο. Ινδικοπλεύστης, μαρτυρίες, παρεκβάσεις τιτλοφορείται και το πιο πρόσφατο βιβλίο του Γιώργου Βέη, ποιητή, πεζογράφου και πολυταξιδεμένου πολίτη της Γης. Τίτλος που καταδεικνύει τις εκλεκτικές συγγένειες του συγγραφέα του τόσο με τον Έλληνα ποιητή Ν. Καββαδία όσο και με τον Αλεξανδρινό (ελληνικής καταγωγής) Κοσμά της εποχής του Ιουστινιανού∙ προσωπικότητα που πέρασε στην Ιστορία χάρη στο Χριστιανική Τοπογραφία, βιβλίο που έγραψε όντας μοναχός στο όρος Σινά, αφού πραγματοποίησε πολλές και μακρινές πλεύσεις σε χώρες νότια της Αιγύπτου, την Ερυθρά θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό, ως έμπορος.

Για το μυθιστόρημα του Υμπέρ Χαντάντ Παλαιστίνη (μτφρ. Αλέξης Εμμανουήλ, εκδ. Utopia).

Του Νίκου Ξένιου

Ο Υμπέρ Χαντάντ γεννήθηκε το 1947 στην Τυνησία και ανατράφηκε με την ιουδαιο-βερβερίνικη κουλτούρα. Στο μυθιστόρημά του Παλαιστίνη διαχειρίζεται το ζήτημα της εβραιοπαλαιστινιακής διαμάχης χωρίς μανιχαϊσμούς, φιλοτεχνώντας ένα ποιητικό μυθιστόρημα που αποτυπώνει την ψυχή και το αίσθημα και των δύο λαών, που κατά βάθος μοιάζουν τόσο πολύ. Το μυθιστόρημα έχει βραβευθεί με το Prix Renaudot Poche 2009 και με το Prix des cinq continents de la Francophonie 2008. Ο Χαντάντ πρωτοεμφανίστηκε στα γαλλικά γράμματα το 1967. Τα βιβλία του Ο ζωγράφος της βεντάλιας, Το επιθυμητό σώμα και Τα πρώτα χιόνια στο Ποντισερί γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία στο γαλλόφωνο κοινό. Είναι ιδρυτής και εκδότης του περιοδικού «Apulée» [1].

Για το βιβλίο του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου Των αγίων πάντων (εκδ. Γκοβόστη).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Ένα αγόρι στην αρχή της εφηβείας, καθώς οδεύει ακάθεκτα προς την ενηλικίωση, επιδιώκει απεγνωσμένα να γνωρίσει το σώμα και την ψυχή του μέσα από την αφύπνιση των αισθήσεων, ενίοτε με ιδιαιτέρως δραματικό τρόπο.

Για τα μυθιστορήματα του Colm Tóibín, Μπρούκλιν (εκδ. Ίκαρος) και Καραβοφάναρο στο μαύρο νερό (εκδ. Gutenberg). Και τα δύο σε μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Γίνεται παγκόσμιος εμμένοντας στον μικρόκοσμό του, έναν μικρόκοσμο όπου όλα συμβαίνουν δίχως υπερχειλίσεις συναισθημάτων, αλλά απλά, ήπια, μειλίχια, με μιαν ακλόνητη αξιοπρέπεια. Σουρντίνα και σιγαστήρας στα ουρλιαχτά. Και τα δάκρυα να μένουν στις κόγχες των ματιών, να μην κυλάνε, να μην εκτονώνουν, να μην εκβιάζουν. Διαβάζοντάς τον, σου έρχεται στο νου η μουσική του Ερίκ Σατί μείον την ειρωνεία. Ο Κολμ Τομπίν (Colm Tóibín, Ιρλανδία, 1955) ξέρει να γέρνει το κεφάλι με αγάπη, με συμπόνια, και, κυρίως, με κατανόηση πάνω από των ανθρώπων τα καθημερινά, ζωτικά και κρίσιμα γι᾽ αυτούς, προβλήματα. Ξέρει να εισδύει στην ψυχονοητική τους ιδιοσυστασία, να ταξιδεύει μαζί τους στα μύχια, στα έσω τοπία τους. Και, σαν ένας κατευνασμένος, ήμερος και ήρεμος Τένεσι Γουίλιαμς, ξέρει να μετατρέπει σε πολύτιμα μυθιστορήματα τις μικρές συσπάσεις του νου καιι της ψυχής των γυναικών όταν βρίσκονται αντιμέτωπες με διλήμματα.

Για το μυθιστόρημα του Βασίλη Αλεξάκη Το κλαρινέτο (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Διώνης Δημητριάδου

Οι λέξεις έχουν να πουν πολλά, όταν αποπειραθείς το «ξεκλείδωμά» τους, πότε με τη βοήθεια της ετυμολογίας (που πάντα εξιστορεί το περιεχόμενό τους) πότε πάλι μόνο με την αγάπη για τη μέσα όψη τους, που σοφά σε οδηγεί στην αφετηρία της ανάγκης που τις γέννησε. Έτσι, η λέξη μυθιστόρημα, που ως επιλογή χαρακτηρίζει και κατηγοριοποιεί το τελευταίο βιβλίο του Βασίλη Αλεξάκη, αποκαλύπτει τα δύο –άρρηκτα δεμένα μεταξύ τους– στοιχεία που της προσδίδουν το περιεχόμενό της: μύθος και ιστορία. Η μυθοπλασία, παντοδύναμη, με την πλοκή στη φαντασία του συγγραφέα να δημιουργεί έναν κόσμο εκεί όπου τίποτα δεν υπήρχε πριν. Αλλά και η μνήμη να ανακαλεί αληθινά κομμάτια προσωπικής ιστορίας για να εμπλακούν στις επινοημένες εξελίξεις αυτής της πλοκής. Αυτή η σύζευξη των δύο αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της γραφής του Αλεξάκη, ενδεχομένως να είναι και αυτό που σου προσδίδει την ξεχωριστή αίσθηση ότι διαβάζεις κάτι που όσο είναι μυθοπλασία, άλλο τόσο δεν είναι.

Για το βιβλίο της Κατερίνας Δημόκα «Όμηρος στο πέλαγος» (εκδ. Μεταίχμιο)

Του Γιώργου Χ. Θεοχάρη

Για το μυθιστόρημα του Carl Aderhold Κόκκινοι (μτφρ. Κώστας Κατσουλάρης, εκδ. Στερέωμα).

Του Νίκου Ξένιου

«Ποιος δεν βλέπει πως ο κομμουνιστής είναι, στις μέρες μας, ο κληρονόμος και ο εκπρόσωπος κάθε ανθρώπινου μεγαλείου, κάθε πνεύματος αυτοθυσίας και ηρωϊσμού; Ο χριστιανός που ακολουθεί τις Γραφές, ζει και πεθαίνει σύμφωνα με τις αρχές της πίστης του, οραματίζεται μετά τον θάνατο έναν άλλο κόσμο, κόσμο ανταμοιβής και τιμωρίας: αυτό στα μάτια μου δεν μειώνει τον χριστιανό, γιατί αυτό που με απασχολεί στον κόσμο ετούτο είναι η αγνότητα, η ομορφιά, η ανιδιοτέλεια. Ε, σκεφτείτε απλά πως και ο κομμουνιστής δεν περιμένει στην πραγματικότητα να κερδίσει τίποτε απολύτως».
Louis Aragon, L' Homme Communiste

Αδειάζοντας το σπίτι του πεθαμένου πατέρα του, ο Καρλ ανακαλύπτει ένα παιδικό τετράδιο που στην πρώτη σελίδα έχει χειρόγραφο τίτλο «Ιστορία της οικογένειάς μου - Από την Κολωνία στο Παρίσι, τέσσερεις γενιές Αντερόλντ». Οι αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας ορθώνονται για να συνθέσουν ένα βιβλίο καταγγελτικό, απολογητικό, ειλικρινές και αυτοαναφορικό που ξεκαθαρίζει κάποιους ψυχικούς «λογαριασμούς»: το μυθιστόρημα Κόκκινοι του Καρλ Αντερόλντ[1], που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Στερέωμα σε μετάφραση Κώστα Κατσουλάρη. «Κανείς δεν ζει μια ζωή που να του ανήκει», είχε πει ο Ουγκώ, και ο συγγραφέας υλοποιεί στους Κόκκινους αυτήν τη δήλωση, δημιουργώντας την εικόνα του εαυτού του επενεπινοώντας την ιστορία της οικογένειάς του και φιλοτεχνώντας ένα κοινωνικό/ιστορικό fresco της Γαλλίας της παιδικής του ηλικίας.

Σκέψεις για μυθιστορήματα ελλήνων συγγραφέων που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια και τα οποία θέτουν στο επίκεντρο έναν διεθνιστικό προβληματισμό.

Του Γ.Ν. Περαντωνάκη

Απέναντι στον εθνοκεντρικό λόγο, αναδύθηκε ο κοσμοπολιτισμός ως κινητήριος μοχλός του εκδυτικισμού. Απέναντι στην εθνική παράδοση και την ελληνική Ιστορία, τη Μικρά Ασία και τον Εμφύλιο, την περίφημη δεκαετία του ’60 και τη μικροαστική ελλαδική κοινωνία αναπτύχθηκε και μια λογοτεχνική ματιά που κοιτάζει προς το εξωτερικό· αυτή αφενός εισάγει ευρωπαϊκές και αμερικάνικες αξίες, αφετέρου προβληματίζεται για την παγκόσμια κοινωνία, στην οποία ο διεθνισμός, η πολυπολιτισμικότητα, ο πλουραλισμός, οι διασταυρώσεις, οι ταυτότητες, οι ανταλλαγές πολιτισμικού κεφαλαίου, οι πολιτικές αλληλεπιδράσεις κυριαρχούν.

Για τη νουβέλα του Γιώργου Δουατζή Ο Μουσουργός (εκδ. Στίξις).

Του Γιώργου Ρούσκα

Ο Γιώργος Δουατζής, στο εικοστό πέμπτο βιβλίο του, τον Μουσουργό, παρακολουθεί από την αρχή ως το τέλος τη ζωή μιας μουσικής ιδιοφυΐας αναλύοντάς την σε τόσο βάθος, ώστε να αναβλύσουν μεγάλα, διαχρονικά και πανανθρώπινα ερωτήματα και ο αναγνώστης να έρθει απευθείας αντιμέτωπος με αυτά.

Για το βιβλίο του Γιώργου Βέη «Ινδικοπλεύστης» (εκδ. Κέδρος).

Του Γιώργου Λαμπράκου

Για το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη Για το σχολείο (εκδ. Πόλις).

Του Παναγιώτη Γούτα

Αν συνοψίσει κανείς τις εκάστοτε ιδιότητες του Σταύρου Ζουμπουλάκη (1953), έτσι όπως τις γνωρίζουμε αλλά και όπως αναφέρονται στο τελευταίο βιβλίο του Για το σχολείο (Πόλις, 2017), δηλαδή φιλόλογος στη Μέση εκπαίδευση, διευθυντής του περιοδικού Νέα Εστία επί δεκαπενταετία, πρόεδρος του Δ.Σ. του Βιβλικού Ιδρύματος «Άρτος Ζωής», επίτιμος διδάκτορας διαφόρων τμημάτων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και αρκετές άλλες ακόμη, νομίζω πως η συνισταμένη τους οδηγεί σε δύο λέξεις-κλειδιά, λέξεις συχνά παρεξηγημένες και φορτισμένες με διαφορετικά πρόσημα, ίσως και κάπως φθαρμένες από τη συχνή τους χρήση αλλά και τον αήττητο λαϊκισμό που όλα τα ισοπεδώνει: Διανοητής και δάσκαλος. Αυτές οι δύο επικρατούσες ιδιότητες, νομίζω, κυριάρχησαν μέσα του και τον έκαναν να συγκεντρώσει στον παρόντα τόμο κείμενα για το σχολείο, την εκπαίδευση και την εκπαιδευτική πράξη, είκοσι τον αριθμό, «δεκαεννιά για το σχολείο και ένα από το σχολείο», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος στο εισαγωγικό του σημείωμα, που, στην πλειοψηφία τους, δημοσιεύτηκαν παλιότερα στο περιοδικό Νέα εστία και στις εφημερίδες «Αυγή» και «Καθημερινή».

Για το βιβλίο της Άντζης Σαλταμπάση Μπερλίν (εκδ. Πόλις).

Του Θωμά Συμεωνίδη 

Για την Ανθολογία σύγχρονης αραβικής ποίησης (έρευνα, επιλογή, πρόλογος, επιμέλεια και μετάφραση από τα αραβικά: Πέρσα Κουμούτση, εκδ. ΑΩ)

[…] είναι κοινός τόπος ότι η λογοτεχνία ανέκαθεν καθρέφτιζε την κοινωνία και την εποχή κατά την οποία γράφεται.

Της Διώνης Δημητριάδου

Η παραπάνω θέση διατυπώνεται από την Πέρσα Κουμούτση στον πρόλογο της Ανθολογίας σύγχρονης αραβικής ποίησης, έργο για το οποίο φέρει ακέραιη την ευθύνη από την αρχική έρευνα μέχρι την απόδοσή του σε ελληνική μετάφραση. Η εποχή δίνει πάντα το απαραίτητο πλαίσιο, για να έρθει η τέχνη (εν προκειμένω η λογοτεχνία) και να αποτελέσει το καθρέφτισμά της, καθώς ο λογοτέχνης, ζώντας τους κραδασμούς της κοινωνίας, μεταφέρει θέλοντας και μη στο έργο του αυτούσιες εικόνες των μεταβολών ή τον απόηχο αυτών. Άλλοτε οι αναφορές είναι εμφανείς και άλλοτε αποκαλύπτονται κάτω από φαινομενικά αλλότρια θέματα. Κανείς ποτέ δεν κατόρθωσε να φύγει έξω από την εποχή που τον γέννησε και την κοινωνία που τον διαμόρφωσε. Είναι αναμενόμενο αυτή τη σχέση να την ανιχνεύουμε πιο εύκολα στην ποίηση, καθώς μέσα στους στίχους αποτυπώνεται η εικόνα, το στιγμιότυπο, το κομμάτι του όλου, το γεγονός. Στο ευαίσθητο σε εξωτερικά ερεθίσματα περιβάλλον της ποίησης αντικατοπτρίζεται ο ευρύτερος κοινωνικός χώρος με όλες τις παραμέτρους του.

Για το μυθιστόρημα της Nένας Κοκκινάκη Η χελώνα της Αφροδίτης (εκδ. Γαβριηλίδης).

Του Γιώργου Βέη

Τον προδότη σπάνια τον εμπιστεύονται, η αλήθεια είναι όμως πως τον χρειάζονται. 
(από το βιβλίο, σελ. 239)

Η χελώνα εμφανίζεται στη σελίδα ογδόντα. Δεν αργεί και τόσο, αν σκεφτεί κανείς τους ρυθμούς με τους οποίους εκ φύσεως κινείται. Συνιστά το πρόσχημα της αφήγησης. Δεν συμβολίζει το σύμπαν, όπως θα ήθελαν οι Kινέζοι ποιητές και οι μύστες του φενγκ σούι, αλλά τη σχεδόν περίκλειστη οικογενειακή εστία, όπου η γυναίκα, το σκεύος του έρωτα, αναβαθμίζεται σε πιστή σύζυγο και πρότυπο μητέρας. Άμοιρη ειδικότερης παιδείας, εγκλωβισμένη κατά κανόνα στον γυναικωνίτη, επειδή το κοινωνικό κατεστημένο έτσι προβλέπει και απαιτεί, η μητέρα, η προσωποποίηση αυτή της Αρετής, αποτελεί τον απαραίτητο αντίποδα της πεφωτισμένης αυλητρίδας και της αδρά αμειβόμενης εταίρας. Η δημοκρατία στον έρωτα άλλωστε έχει ήδη καθιερώσει θεσμικά το δικαίωμα στην οριακή απόλαυση, τον οργασμό. Ο έρωτας, όπως διερμηνεύει η ευφυέστατη Διοτίμα στο Συμπόσιο του (θείου) Πλάτωνα, «δαιμονικόν ευρίσκεται μεταξύ θεού και θνητού». Κι αυτό το εννοούν οι Αθηναίοι σε βάθος. Ίσως να είναι το μοναδικό θέμα, για το οποίο δεν σημειώνεται, στο πέρασμα του χρόνου, η παραμικρή διαφωνία. Γι' αυτό κι ο σεβασμός τους στον έρωτα είναι κατ΄ουσίαν η εμπέδωση της απόλυτης ανοχής του Ορμέμφυτου.

Για το βιβλίο της Κατερίνας Σχινά «Μυστικά του συρταριού - Η τέχνη και οι τεχνίτες της ημερολογιακής γραφής» (εκδ. Πατάκη).

Του Νίκου Ξένιου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Βασίλη Μόσχου Θραύσματα (εκδ. Κέδρος).

Του Χρήστου Αρμάντο Γκέζου

Ο τίτλος του πρώτου βιβλίου του Βασίλη Μόσχου δικαιολογείται όχι μόνο από την ύπαρξη στη συλλογή ενός διηγήματος με τον τίτλο Θραύσματα, αλλά κυρίως από τον τρόπο που είναι δομημένες τόσο οι ιστορίες όσο και το ίδιο το βιβλίο ως κατασκευή.

Για το μυθιστόρημα της Χρυσοξένης Προκοπάκη Μια τυχαία Ιφιγένεια (εκδ. Στίξις).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η τυχαία Ιφιγένεια του τίτλου στο νέο βιβλίο της Χρυσοξένης Προκοπάκη αποτελεί ένα ενδιαφέρον προσωπείο που λειτουργεί ως κεντρικός δίαυλος για την αποτύπωση της δημιουργικής διαχείρισης γενικών έως και κοινόχρηστων ζητημάτων, τα οποία στο πλαίσιο μιας πρωτότυπης κειμενικής δομής αποκτούν ιδιαίτερο σημασιολογικό φορτίο.

Για τις δοκιμιακές ασκήσεις του Φώτη Καγγελάρη Το πράγμα, η λέξη και ο κόσμος (εκδ. Αρμός).

Της Τέσης Λαζαράτου

Έχετε ακούσει τη σονάτα «4’33’’»; Όσοι δεν την έχετε σπεύστε να την ακούσετε κι όσοι την έχετε γνωρίζετε ήδη ότι είναι μια σύνθεση τριών κινήσεων. Ένα μουσικό κομμάτι αδιάλειπτης σιωπής, το οποίο εκπτύσσει την έννοια της μεταφοράς, έως την άκρη του κόσμου της: Στη σιωπή! O Τζον Κέιτζ, συνθέτης του, θεωρητικός της ηλεκτρονικής μουσικής και της αντισυμβατικής χρήσης μουσικών οργάνων, φιλόσοφος, ποιητής, υπήρξε, εκτός από ευλαβική μουσική αναφορά του Φώτη Καγγελάρη, μια από τις εμβληματικές φυσιογνωμίες της μεταπολεμικής αβανγκάρντ. Το «4’33’’» γίνεται αντιληπτό ως το αποτέλεσμα των ήχων του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο οι ακροατές ακούνε -ενώ εκτελείται- παρότι ή εξαιτίας του τη σιωπή. Συγκεκριμένα «τέσσερα λεπτά και τριάντα τρία δευτερόλεπτα σιωπής». Εξού κι ο τίτλος του κομματιού που υπήρξε η συνολική διάρκεια της πρώτης δημόσιας παράστασης. Ένας χρόνος αναγκαίος, τόσο όσο, προκειμένου να διανοιχθεί η σημασία στο επερχόμενο και να αναδυθεί ό,τι υπόκειται ή ό,τι αφίσταται του υποκειμένου. Κάτι σαν τη ρωγμή που διενεργεί στον χρόνο, ακαριαία, η ψυχαναλυτική ερμηνεία προκειμένου να ακουστεί το απωθηθέν ή να θροίσει το μηδέποτε παρασταθέν. Γιατί εκεί δεν έχει λέξεις αφού άλλες «ξεχάστηκαν» ή άλλες χάθηκαν πριν καν επι-νοηθούν. Αλλιώς πράξη σιωπής versus αποσιώπησης.

Για τη λογοτεχνική μελέτη του Παναγιώτη Ροϊλού Κ. Π. Καβάφης: Η οικονομία του ερωτισμού (μτφρ. Θανάσης Κατσικερός, εκδ. Εστία).

Του Νίκου Ξένιου

Η μελέτη αυτή της ερωτικής επιθυμίας στον Καβάφη εντάσσει το αντικείμενό της στη μελέτη της επιθυμίας στην ποίηση εν γένει. Ο Καβάφης, κατά τον Παναγιώτη Ροϊλό, επανεξετάζει με ριζοσπαστικούς τρόπους το αντικείμενο του πόθου του, καινοτομώντας στη χρήση του ρήματος. Του ρήματος που αφορά τόσο την ερωτική πρακτική όσο και την άνομη ή ανορθόδοξη οικονομική δραστηριότητα επιβίωσης, που συγκλίνει στο ίδιο αισθησιακό αποτέλεσμα: εξού και ο τίτλος: «Κ. Π. Καβάφης: Η οικονομία του ερωτισμού» (Εστία, 2017), που παραπέμπει στις αλλαγές αντίληψης για το υλικό κέρδος μετά τα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού και που είναι η ελεύθερη απόδοση του Αθ. Κατσικερού για τον τίτλο του δοκιμίου C. P. Cavafy: The Economics of Metonymy.

Για τη νουβέλα της Έλενας Ακανθιάς Το δόντι του καρχαρία (εκδ. Γαβριηλίδης)

Του Γ.Ν. Περαντωνάκη

Σε παλιότερες διαφημίσεις για τα τσιγάρα Silk Cut παρουσιαζόταν το μοτίβο ενός μοβ μεταξένιου υφάσματος να σκίζεται, κόβεται, τρυπιέται από ένα μυτερό αντικείμενο. Πολλοί θεώρησαν αυτό το μοτίβο σεξιστικό υπονοούμενο, καθώς το επιθετικό αρσενικό διεμβολίζει το λεπτεπίλεπτο θηλυκό. Μια ανάλογη σειρά συμβόλων χρησιμοποιεί η Έλενα Ακανθιάς, για να καταγγείλει αυτή τη φορά την έμφυλη βία.

Για το μυθιστόρημα του Jo Nesbø Η Δίψα (μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Η επιτυχημένη δικηγόρος Ελίζε Χέρμανσεν έχει έναν εθισμό: τα ραντεβού στα τυφλά μέσω Tinder, της εφαρμογής γνωριμιών που κάνει θραύση παγκοσμίως. Ο φόνος της είναι άραγε έργο κάποιου περιστασιακού συντρόφου της; Αλλά γιατί το πτώμα της βρίσκεται στραγγισμένο κυριολεκτικά από αίμα και η Σήμανση βρίσκει ίχνη σκουριάς και μπογιάς στην πληγή στον λαιμό της; Όταν μια δεύτερη χρήστρια του Tinder βρίσκεται δολοφονημένη με παρόμοιο τρόπο, ο διευθυντής της αστυνομίας του Όσλο αναγκάζεται να ζητήσει τη βοήθεια του Χάρι Χόλε, ο οποίος εργάζεται πια σαν καθηγητής στην Αστυνομική Ακαδημία. Στους φόνους, οι οποίοι εντωμεταξύ έχουν γίνει τρεις, ο Χάρι Χόλε αναγνωρίζει στοιχεία της μοναδικής υπόθεσης που δεν έχει εξιχνιάσει. Το γεγονός αυτό ξαναζωντανεύει την ανάγκη του για δράση και αδρεναλίνη –έναν εθισμό χειρότερο από το αλκοόλ– αλλά τον βάζει σε δίλημμα: γίνεται να οπισθοχωρήσει από την υπόσχεση που έχει δώσει στη γυναίκα του τη Ράκελ, ότι δεν θα ξαναγυρίσει στην ενεργό δράση; Να είσαι κάπου χρήσιμος: αυτό είναι το πιστεύω του Χάρι Χόλε και για άλλη μια φορά, θα διακινδυνέψει τη ζωή του και τη ζωή των αγαπημένων και των φίλων του για να συλλάβει έναν παράφρονα βαμπιριστή. Μα… υπάρχουν βαμπιριστές; θα αναρωτηθείτε. Η συνέχεια στο βιβλίο…

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χένρι Τζέιμις (Henry James) «Έντεκα ιστορίες και ένας αποχαιρετισμός» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Μεταίχμιο)

Της Αργυρώς Μαντόγλου

Για τη νουβέλα του Εμίλ Ζολά Η πλημμύρα (μτφρ. Μανώλης Πιμπλής, εκδ. Ποικίλη Στοά)

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Για την ποιητική συλλογή της Διώνης Δημητριάδου Λέξεις απόκρημνες / Precipitous words (δίγλωσση έκδοση, μτφρ. Ρόμπερτ Κριστ-Δέσποινα Λάλα Κριστ, Μικρές εκδόσεις)

«Σκληρός ο λόγος» είναι ο τίτλος του δεύτερου ποιήματος της συλλογής. Ο ποιητικός λόγος δεν βρίσκεται ούτε στους ουρανούς, ούτε στους βυθούς. Η ποιήτρια -στη δυναμική της αυτή εμφάνιση, μεταφρασμένη μάλιστα στα αγγλικά από το ζεύγος Ρόμπερτ και Δέσποινα Λάλα Κριστ- τον θέλει να φοράει το χώμα: Ύδάτινα κι αέρινα θαρρείς πως ντύνεται ο λόγος; / Χωμάτινα φορεί και λερωμένα κι η όψη του στεγνή. Είναι ο λόγος της γης, ο ρεαλιστικός λόγος, τόσο πιο τραχύς όσο ο τόπος στον οποίο γεννιέται. Ωστόσο, στον ποιητικό δρόμο του βιβλίου δεν θα συναντήσουμε εικόνες, ρεαλιστικές ή μη, παρά ελάχιστες. Πρόκειται για μια ποίηση που στοχεύει αποκλειστικά στον στοχασμό.

Για το μυθιστόρημα του Τζον Γουίλιαμς Ο Στόουνερ (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Gutenberg).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Αυτοί που ξέρουνε ν' ακούν τη χλόη να βλασταίνει, γνωρίζουν καλά και τι σημαίνει το βουητό του καταρράκτη του χρόνου, τι σημαίνει αδυσώπητο κύλισμα των δευτερολέπτων. Και αυτοί ακριβώς, είτε ρητά είτε υπόρρητα, καταφάσκουν, λένε το περίφημο yes, yes, yes στη ζωή. Άλλοτε το κάνουν με συγκρούσεις μετωπικές και άλλοτε πλαγιοκοπώντας, πάντως εμμένουν στις εμμονές τους και άλλο δεν τους ενδιαφέρει πέρα από το να προσκυνούν τις προσηλώσεις τους. Μπορεί να μένουν στη σκιά, μπορεί να μη φωνασκούν και να μη διαλαλούν καμία πραμάτεια, μπορεί να μοιάζουν ακόμα και υποτονικοί, αλλά αυτοί είναι εντέλει οι αληθινοί κινητήρες της κοινωνίας, οι γνήσιοι αναρχικοί φιλόσοφοι, οι έστω με σιγαστήρα, με σουρντίνα, τελάληδες του Απόλυτου.

Για τη συλλογή με κείμενα του Ουμπέρτο Έκο «Χρονικά μιας ρευστής κοινωνίας» (μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, εκδ. Ψυχογιός).

Του Βαγγέλη Γραμματικόπουλου

Για το μυθιστόρημα του Thomas Mann Το μαγικό βουνό (μτφρ. Θόδωρος Παρασκευόπουλος, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου