alt

Για το βιβλίο του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου Των αγίων πάντων (εκδ. Γκοβόστη).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Ένα αγόρι στην αρχή της εφηβείας, καθώς οδεύει ακάθεκτα προς την ενηλικίωση, επιδιώκει απεγνωσμένα να γνωρίσει το σώμα και την ψυχή του μέσα από την αφύπνιση των αισθήσεων, ενίοτε με ιδιαιτέρως δραματικό τρόπο.

Με αυτές τις προϋποθέσεις, το αγόρι-έφηβος έχει αναπτύξει βιωματική σχέση με το άμεσο περιβάλλον και με ό,τι θετικό αλλά πρωτίστως αρνητικό ή τραυματικό αυτή η σχέση συνεπάγεται, επιχειρεί να χαρτογραφήσει τη σύνθεση του ανθρώπινου τοπίου μέσα στο ατομικό μικροσύμπαν του και κάτω από το βάρος των παραγόντων και των καταστάσεων της ευρύτερης κοινωνίας, εντέλει αγωνίζεται να επικοινωνήσει με την εξωτερική, αντικειμενική πραγματικότητα που συνθέτουν καταστάσεις, όπου κυριαρχούν το δέος, ο φόβος, η προδοσία, η βία, η αγωνία, ο πόνος, αλλά και οι λεπτές ισορροπίες αφενός ανάμεσα στον άνθρωπο και στο περιβάλλον και αφετέρου ανάμεσα στον εσωτερικό άνθρωπο και στη φυσική/κοινωνική παρουσία του. Στο πλαίσιο αυτό, ο έφηβος έρχεται σε άμεση, σωματική επαφή με έννοιες, όπως: η συνοδοιπορία ζωής και θανάτου, ο έρως και η αμηχανία, η απόκλιση από την κοινή λογική, τα πάθη και οι πόθοι, οι δεισιδαιμονίες, τα όνειρα και οι εφιάλτες, τα ανθρώπινα όρια, η ροή του ατομικού και του γενικού χρόνου. Τα δεδομένα αυτά συνθέτουν τον κειμενικό κόσμο του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, όπως αναγνωρίζεται στη νέα έκδοση του βιβλίου του με τον τίτλο Των αγίων πάντων (πρώτη έκδοση: 1992).

Στο βιβλίο αποτυπώνεται η αγωνιώδης προσπάθεια του εσωτερικού ανθρώπου, και μάλιστα καθώς ξεκινά τη μεγάλη περιπέτεια του βίου, να διασχίσει τον ζόφο της αντικειμενικής πραγματικότητας αλώβητος από αθλιότητες και εγκλήματα χωρίς τιμωρία (ακολουθούμενα από κατάρες και μοιρολόγια).

Ανεξάρτητα από δεδομένα πραγματολογικά που αφορούν ιστορικο-πολιτικές καταστάσεις της νεώτερης Ελλάδας και τις συνέπειες αυτών στο πλαίσιο διαπροσωπικών και ευρύτερα κοινωνικών σχέσεων, στο βιβλίο αποτυπώνεται η αγωνιώδης προσπάθεια του εσωτερικού ανθρώπου, και μάλιστα καθώς ξεκινά τη μεγάλη περιπέτεια του βίου, να διασχίσει τον ζόφο της αντικειμενικής πραγματικότητας αλώβητος από αθλιότητες και εγκλήματα χωρίς τιμωρία (ακολουθούμενα από κατάρες και μοιρολόγια). Στο πλαίσιο της δομής του βιβλίου τα προϊόντα αυτής της προσπάθειας στο σύνολό τους, απαλλαγμένα από χωροχρονικές παραμέτρους, αποθησαυρίζονται ως υλικό της συνείδησης και συνιστούν πολύτιμα, ιερά και όσια πεδία προσφυγής και παραμυθίας, όπου πάντως δεσπόζουσα θέση κατέχουν ως τιμαλφή και οι αχρειότητες, το άγος, τα ανοσιουργήματα, οι αποτρόπαιες πράξεις. Επομένως, κατά την ανάγνωση του τίτλου Των αγίων πάντων στη βαθύτερη δυνατή σημασιολογική διαστρωμάτωσή του, θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι η σύνθεση του περιεχομένου στο επίθετο άγιος (θα μπορούσε να) υπονοεί/προϋποθέτει πληροφορίες, σε μια παρηχητική διάσταση και σε αντιθετική σχέση, και από το περιεχόμενο επιθέτων, όπως: εναγής ή εξάγιστος.

Όχημα για τη διατύπωση και τη διεκπεραίωση αυτών των δεδομένων αντιπροσωπεύει η πρωτοπρόσωπη αφήγηση από την οπτική του εφήβου ως κεντρικού, δρώντος χαρακτήρα του κειμενικού κόσμου. Πρόκειται για λόγο παραστατικό, βιωματικό, πλήρη συναισθήματος, με την αμεσότητα του λόγου προς εαυτόν που αποτυπώνει την ανάπτυξη του περιεχομένου της συνείδησης, καθώς ελέγχει την εξέλιξη της σχέσης του εφήβου με τον εαυτό του και με την εξωτερική πραγματικότητα. Κυρίως πρόκειται για τη συνεχή, ακατάσχετη, καταιγιστική, παλινδρομική, κυματοειδή ροή του λόγου που αποδίδει τη σχεδόν βίαιη εξόρυξη υλικού από τα βαθύτερα στρώματα του περιεχομένου του εσωτερικού ανθρώπου.

Ο ασθμαίνων έφηβος-εσωτερικός άνθρωπος επείγεται να αποθέσει ενώπιον της κοινότητας των αναγνωστών το βαρύ φορτίο της συνείδησής του με όσα έχει συμπαρασύρει η ροή του ατομικού και του γενικού χρόνου. Η σύνθεση του λόγου όπως αποτυπώνεται στο βιβλίο, μετρά το λαχάνιασμα του εφήβου, με τις ελάχιστες αναπνοές που αποδίδει η ιδιαιτέρως αραιή χρήση της στίξης, και με τον έντονο ρυθμό που εξασφαλίζει η εναλλαγή ελλείψεων (χωρίς πάντως νοηματικά κενά) και επαναλήψεων.

alt

Ο λόγος του εφήβου σε αντιστικτική παράθεση προς τον λόγο του οικείου ανθρώπινου τοπίου, όπως αυτός ο λόγος προσλαμβάνεται από τον έφηβο.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες, η οργάνωση του κειμένου στο βιβλίο αντιστοιχεί στη σύνθεση μιας πλούσιας πινακοθήκης γραμματικών εικόνων με ποικίλη θεματική και κυρίως με ιδιαιτέρως υψηλή ένταση. Κυριαρχούν οι προσωπογραφίες που αποδίδουν λεπτομέρειες από εσωτερικές/υποκειμενικές και από κοινωνικές καταστάσεις. Εδώ εντάσσεται και μια πλήρης σειρά αυτοπροσωπογραφιών του εφήβου ως κεντρικού παράγοντος και διεκπεραιωτή του λόγου του κειμενικού κόσμου στο σύνολό του. Πράγμα που σημαίνει: ο λόγος του εφήβου σε αντιστικτική παράθεση προς τον λόγο του οικείου ανθρώπινου τοπίου, όπως αυτός ο λόγος προσλαμβάνεται από τον έφηβο. Η πινακοθήκη συμπληρώνεται με τοπιογραφίες που αποδίδουν τη χαρτογράφηση του κοινωνικού και του φυσικού περιβάλλοντος κάτω από τη σταθερή οπτική του εφήβου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάπτυξη της βαρειάς εικαστικής ατμόσφαιρας, η οποία επικρατεί στην πινακοθήκη με αυτά τα δεδομένα και αποδίδει ακριβώς τη σταδιακή ανάπτυξη της έντασης που χαρακτηρίζει τον κειμενικό κόσμο σε ό,τι αφορά ανθρώπινες συμπεριφορές και καταστάσεις. Για την ένταση αυτή προειδοποιεί η γραμματική εικόνα με θέμα τον θάνατο, η οποία εισάγει τη δομή του βιβλίου, και η οποία ορίζει την έξοδο από αυτό σε μία καταληκτική παραλλαγή της.

Υπακούοντας στα σημασιολογικά αυτά όρια, ο θάνατος διασχίζει τον κειμενικό κόσμο με ποικίλα προσωπεία: της γαλήνης και της βίας, της νεότητας και της ωριμότητας, της εκδίκησης και της τύψης, της φυσικής κατάληξης και της αυτοχειρίας, της ανθρώπινης κοινότητας και του ζωικού βασιλείου. Με αυτές τις μορφές ο θάνατος ακολουθεί ατραπούς συνοδοιπορίας με όλες τις εκφάνσεις της ατομικής, οικογενειακής, κοινωνικής ζωής, δηλώνοντας την ποιότητα του κειμενικού κόσμου.

Για άλλη μία φορά, και με επιλεκτική συμπεριφορά, ο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου αποδεικνύει τις διεργασίες της μακράς λειτουργίας ενός παραγωγικού εργαστηρίου με προϊόντα εντυπωσιακού, πλούσιου σε σημασιολογικά και υφολογικά δεδομένα, εντέλει ενιαίου δημιουργικού λόγου. Η νέα έκδοση του βιβλίου Των αγίων πάντων αποτελεί μια καλή ευκαιρία να αναγνωρίσουμε ότι τα προϊόντα αυτά ανταποκρίνονται με άνεση στις απαιτήσεις της δημιουργικής ανάγνωσης και της κριτικής πρόσληψης σε συγχρονική και σε διαχρονική διάσταση.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Αθέατο ζώο το μίσος μου κουβέντιαζα μαζί του σαν με τον εαυτό μου και με ακολούθαγε παντού όπου πήγαινα μουγγρίζοντας βουβά μην προδοθεί σε ανήξερους για να είναι έτοιμο τη μέρα εκείνη που το αίμα θα υψωθεί τεράστιο κύμα το περίμενα εγώ πότε θα υψωθεί και υπάκουα έτρωγε ό,τι του έδινα από το υστέρημά μου σαν τετράποδο και οι φίλοι μου που δεν ήταν ακριβώς γιατί δεν είχα φίλους οι γνωστοί της γειτονιάς γελούσανε μαζί μου όταν μ’ έβλεπαν να σκύβω που επίτηδες το έκανα και έσκυβα συχνά δήθεν να το χαϊδέψω αλλά δεν το έβλεπαν και με περνούσαν για τρελό έτσι όπως μ’ έβλεπαν με το βελούδινο γιλέκο μου το κοροϊδεύανε κι αυτό».


altΤων αγίων πάντων
Κώστας Γ. Παπαγεωργίου
Εκδ. Γκοβόστη 2017
Σελ. 208, τιμή εκδότη €9,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ