alt

Για το μυθιστόρημα του Τζον Γουίλιαμς Ο Στόουνερ (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Gutenberg).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Αυτοί που ξέρουνε ν' ακούν τη χλόη να βλασταίνει, γνωρίζουν καλά και τι σημαίνει το βουητό του καταρράκτη του χρόνου, τι σημαίνει αδυσώπητο κύλισμα των δευτερολέπτων. Και αυτοί ακριβώς, είτε ρητά είτε υπόρρητα, καταφάσκουν, λένε το περίφημο yes, yes, yes στη ζωή. Άλλοτε το κάνουν με συγκρούσεις μετωπικές και άλλοτε πλαγιοκοπώντας, πάντως εμμένουν στις εμμονές τους και άλλο δεν τους ενδιαφέρει πέρα από το να προσκυνούν τις προσηλώσεις τους. Μπορεί να μένουν στη σκιά, μπορεί να μη φωνασκούν και να μη διαλαλούν καμία πραμάτεια, μπορεί να μοιάζουν ακόμα και υποτονικοί, αλλά αυτοί είναι εντέλει οι αληθινοί κινητήρες της κοινωνίας, οι γνήσιοι αναρχικοί φιλόσοφοι, οι έστω με σιγαστήρα, με σουρντίνα, τελάληδες του Απόλυτου.

Ένας βίος που δεν θα τον ζήλευε κανείς, μια σταδιοδρομία που δεν έχει την παραμικρή λάμψη, ένας αγρόσυρτος περίπατος κάτω από έναν φαιό ουρανό που διαρκεί εξήντα πέντε χρόνια, μια οικογενειακή ζωή κάτω του μετρίου, ένας έρωτας προορισμένος να ναυαγήσει, καμία εκτίναξη πάθους: αυτή είναι η επιφάνεια, αυτό είναι ό,τι βλέπει κανείς – ή, μάλλον, αυτό που ο ήρωας, ο Στόουνερ, θέλει να βλέπουν οι πάντες...

Τέτοιος ήρωας είναι ο Γουίλιαμ Στόουνερ, ο κεντρικός χαρακτήρας του φαινομενικά λιτού μυθιστορήματος του Τζον Γουίλιαμς (John Williams, 29.08.1922-03.03.1994) με τον λίαν λιτό τίτλο Ο Στόουνερ (Stoner). Ένας βίος που δεν θα τον ζήλευε κανείς, μια σταδιοδρομία που δεν έχει την παραμικρή λάμψη, ένας αγρόσυρτος περίπατος κάτω από έναν φαιό ουρανό που διαρκεί εξήντα πέντε χρόνια, μια οικογενειακή ζωή κάτω του μετρίου, ένας έρωτας προορισμένος να ναυαγήσει, καμία εκτίναξη πάθους: αυτή είναι η επιφάνεια, αυτό είναι ό,τι βλέπει κανείς – ή, μάλλον, αυτό που ο ήρωας, ο Στόουνερ, θέλει να βλέπουν οι πάντες ώστε να μπορεί ο ίδιος να μένει πεισματικά προσηλωμένος στην πορεία του. Η οποία πορεία έχει να κάνει φαινομενικά (επιμένω στο: φαινομενικά, όπως βλέπετε – και θα συνεχίσω να επιμένω όσο γραφω και μιλάω γι᾽ αυτό το αριστούργημα της λογοτεχνίας) με τη γεωπονία και την κτηνοτροφία αρχικά, με την κατανόηση του θαύματος της λογοτεχνίας λίγο αργότερα, με τη διδασκαλία εν συνεχεία, με τον άρτιο οικογενειακό βίο κατόπιν, με τον έκνομο παραβατικό έρωτα μετά, και με το αργό σβήσιμο της ζωής στο τέλος.

Ο Γουίλιαμ Στόουνερ του Τζον Γουίλιαμς είναι ένας ήπιος, φαινομενικά, αντάρτης μέσα σε μια κοινωνία που οδηγεί τους αντάρτες στον θορυβώδη όλεθρο. Το ξέρει, το έχει συνειδητοποιήσει, και προσέρχεται στη σκακιέρα των ημερών και των νυχτών, με μια βαθιά γνώση του παιχνιδιού – τόσο βαθιά ώστε να μην την αντιλαμβάνεται σχεδόν κανείς. «Σαχ και ματ κάνει πάντοτε η πραγματικότητα» έλεγε ο ποιητής Νίκος Καρούζος, αφού είχε ήδη πει «Η ζωή είναι ένα καθαρματικό φαινόμενο». Ο Γουίλιαμ Στόουνερ του Τζον Γουίλιαμς γνωρίζει την άτεγκτη αλήθεια αυτών των φθεγμάτων, και παίζει πιο στρατηγικά από σχεδόν κάθε άλλον το παιχνίδι. Και, παρά το φαινομενικά άδοξο πικρό του τέλος, έχει κερδίσει την παρτίδα, κάθε παρτίδα.

williams1
O John Williams «επί το έργον».
 

Πώς γίνεται αυτό; Γίνεται όταν γίνεσαι συστηματικός και μεθοδικός λάτρης της ζωής δίχως να το κάνεις θέμα, δίχως τηλεβόα. Γίνεται όταν την κρίσιμη στιγμή παίρνεις την κρίσιμη απόφαση – «Από εδώ όπου είμαστε, να πάμε εκεί όπου βρίσκεται η Απόφαση» έλεγε σοφά ο Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν. Γίνεται όταν είσαι αγύριστο κεφάλι, δίχως να το παίρνει είδηση κανείς. Γίνεται όταν αντί για το μανιφέστο και την προκήρυξη, προτιμάς το μειλίχιο μίλημα και τη χαμηλότονη υπαινικτική ποίηση. Γίνεται όταν ακούς το 73ο σονέτο ενός άλλου Γουίλιαμ, του Σαίξπηρ, και αθόρυβα επιλέγεις να εγκαταλείψεις τις αναγκαίες σπουδές στη γεωπονική για να εντρυφήσεις στη λογοτεχνία, όπως ακριβώς κάνει ο Γουίλιαμ Στόουνερ. Γίνεται όταν ακούς με προσοχή τα επιχειρήματα των άλλων, τους αφήνεις να νομίζουν ότι σε έπεισαν, τους δίνεις φαινομενικά δίκιο και εκεί που δεν το περιμένουν κάνεις το δικό σου, δίχως να κοσμείς την απόφασή σου με κάποια φαινομενικά μεγαλειώδη απόφανση. Γίνεται όταν ξέρεις για καιρό να προετοιμάζεσαι έτσι ώστε όταν έρθει η στιγμή να είσαι στο ύψος των περιστάσεων – χωρίς, και πάλι, να το κάνεις θέμα, δίχως να το διαλαλείς.

Ιδού: «Την αγάπη για τη λογοτεχνία, για τη γλώσσα, για το μυστήριο του νου και της καρδιάς, το πώς αποκαλύπτονται στους ασήμαντους, αλλόκοτους και απροσδόκητους συνδυασμούς γραμμάτων και λέξεων, τα τυπωμένα γράμματα, τόσο μαύρα, τόσο ψυχρά – την αγάπη που κρατούσε κρυμμένη σαν να ήταν παράνομη ή επικίνδυνη, άρχισε πια να τη δείχνει, στην αρχή διστακτικά, μετά τολμηρά, στο τέλος υπερήφανα» (σ. 173). Όλη η στρατηγική, και σε όλα τα γεγονότα της ζωής, του Γουίλιαμ Στόουνερ του Τζον Γουίλιαμς, κρυσταλλώνεται σε αυτή την φράση. Τόσο στη λογοτεχνία όσο και στον έρωτά του για τη δεσποινίδα Κάθριν Ντρίσκολ, τόσο στις αντιξοότητες που συναντά στο πανεπιστημιακό περιβάλλον όσο και όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με το φάσμα του θανάτου, ο Στόουνερ διατηρεί, πεισματικά, προσηλωμένα, την ίδια στάση: τα κρατάει όλα εντός του, τα επεξεργάζεται, αναλύει τη θέση (όπως λένε οι σκακιστές), αποφασίζει σιωπηρά, πράττει με ισχυρότατη, αλλά πάντα μειλίχια, με μειδιάματα εκπεφρασμένη, αποφασιστικότητα.

Ο Γουίλιαμ Στόουνερ είναι ένας Τζιμ Μόρισον σε συσκευασία Ντίνου Ηλιόπουλου, είναι ένας Μιχαήλ Μπακούνιν σε συσκευασία Ηλία Ηλιού. Ο Γουίλιαμ Στόουνερ του Τζον Γουίλιαμς είναι ένας νέος τύπος ήρωα.

Ο Στόουνερ είναι φαινομενικά ενδοτικός, κάνει φαινομενικά αυτά που τον καλούν οι άλλοι να κάνει, αλλά στην πραγματική πραγματικότητα κάνει πάντα και μόνον αυτά που ο ίδιος έχει αποφασίσει να κάνει. Είναι φτυστός ο Μπάρτλμπυ, ο γραφέας, για όσους ξέρουν να διακρίνουν τις ομοιότητες πέρα από τις φαινομενικότητες – και είναι ενδιαφέρον ότι στην Αθηνά Δημητριάδου, η οποία υπογράφει τη θαυμάσια και θαυμαστή μετάφραση του Στόουνερ, οφείλουμε επίσης τη μετάφραση του μικρού αριστουργήματος του Χέρμαν Μέλβιλ (βλ. Μπάρτλμπυ, ο γραφέας, εκδ. Άγρα). Αφήνει τη σύζυγό του, την Ίντιθ, να αλωνίσει με οργή, με θρήνο, με στριγγλιές, με μοχθηρές σιωπές, ώσπου «αποκαμωμένη και σχεδόν ευγνώμων» να αποδεχτεί την ήττα της. Αφήνει τους ραδιούργους συναδέλφους του στο πανεπιστήμιο να θεωρούν ότι τον απομόνωσαν, τον παρέκαμψαν, τον αφάνισαν, ώσπου να κατισχύσει αυτός επιμένοντας στη δική του θεώρηση των πραγμάτων. Αφήνει την αρρώστια και τον θάνατο να τον απειλήσουν, να τον κάμψουν, να τον εκμηδενίσουν, αλλά, ο μέγας σιωπηλός αντάρτης της ζωής, ο Γουίλιαμ Στόουνερ του Τζον Γουίλιαμς, θα φύγει ακριβώς με τον δικό του, πείσμονα τρόπο: με το βιβλίο, με το δικό του βιβλίο, με το βιβλίο που αυτός έγραψε, στο χέρι – σαν σκήπτρο, σαν ξίφος, σαν κοντάρι, το βιβλίο του θα είναι ο θρίαμβός του.

Ο Γουίλιαμ Στόουνερ του Τζον Γουίλιαμς είναι ένας Τζιμ Μόρισον σε συσκευασία Ντίνου Ηλιόπουλου, είναι ένας Μιχαήλ Μπακούνιν σε συσκευασία Ηλία Ηλιού. Ο Γουίλιαμ Στόουνερ του Τζον Γουίλιαμς είναι ένας νέος τύπος ήρωα που τώρα, ύστερα από μισόν αιώνα, διακρίνουμε με δυναμική διαύγεια τη βαθύτατη και κρίσιμη σημασία του.

ΥΓ. Για το φαινομενικά απλό ύφος του βιβλίου αξίζει να γραφτεί ένα άλλο κείμενο. Περιορίζομαι εδώ να σημειώσω το εξής φαινομενικά παράδοξο: οι λάτρεις του μυθιστορήματος Στόουνερ συμβαίνει να είναι επίσης λάτρεις της μεταλλικής πρόζας του Ντον ΝτεΛίλο, των εκτυφλωτικών επιτευγμάτων του Τόμας Πίντσον, και της ασύλληπτα πειραματικής θραυσματικότητας του Ντέιβιντ Μάρκσον. Κάτι λέει αυτό. Και έχει μεγάλη σημασία αυτό το κάτι.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Τα μάτια του άκαιγαν από την προσήλωση σε σκοτεινά κείμενα, ο νους του βάραινε καθώς συσσώρευε παρατηρήσεις, τα δάχτυλά του έτσουζαν από την ανεξίτηλη αίσθηση του παλιού δέρματος και του ναστόχαρτου και του χαρτιού~ ένιωθε όμως να ανοίγεται σ᾽ έναν κόσμο τον οποίο διέσχιζε έστω και φευγαλέα, κάτι που του έδινε λίγη χαρά» (σ. 131). 


altΟ Στόουνερ
John Williams
Μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου
Gutenberg 2017
Σελ. 416, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN WILLIAMS

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Τα σκυλιά» σε σκηνοθεσία του Ανέστη Αζά, η οποία παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ένα project που δικαιώνει το ελληνικό ρεπερτόριο του Φεστιβάλ Αθηνών είναι «Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά...

Έρση Σωτηροπούλου: «Ευχαριστώ το Φεστιβάλ Τήνου, δεν θα λάβω τα χρήματα του βραβείου»

Έρση Σωτηροπούλου: «Ευχαριστώ το Φεστιβάλ Τήνου, δεν θα λάβω τα χρήματα του βραβείου»

Η συγγραφέας Έρση Σωτηροπούλου, με  δήλωσή της, αρνήθηκε να λάβει το ποσό των 10.000 ευρώ που προσφέρει άγνωστος Ελληνοαμερικανός και το οποίο θα συνόδευε το βραβείο που θα λάβει φέτος στο 10ο Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ