aphroditi kentriki700

Για το μυθιστόρημα της Nένας Κοκκινάκη Η χελώνα της Αφροδίτης (εκδ. Γαβριηλίδης).

Του Γιώργου Βέη

Τον προδότη σπάνια τον εμπιστεύονται, η αλήθεια είναι όμως πως τον χρειάζονται. 
(από το βιβλίο, σελ. 239)

Η χελώνα εμφανίζεται στη σελίδα ογδόντα. Δεν αργεί και τόσο, αν σκεφτεί κανείς τους ρυθμούς με τους οποίους εκ φύσεως κινείται. Συνιστά το πρόσχημα της αφήγησης. Δεν συμβολίζει το σύμπαν, όπως θα ήθελαν οι Kινέζοι ποιητές και οι μύστες του φενγκ σούι, αλλά τη σχεδόν περίκλειστη οικογενειακή εστία, όπου η γυναίκα, το σκεύος του έρωτα, αναβαθμίζεται σε πιστή σύζυγο και πρότυπο μητέρας. Άμοιρη ειδικότερης παιδείας, εγκλωβισμένη κατά κανόνα στον γυναικωνίτη, επειδή το κοινωνικό κατεστημένο έτσι προβλέπει και απαιτεί, η μητέρα, η προσωποποίηση αυτή της Αρετής, αποτελεί τον απαραίτητο αντίποδα της πεφωτισμένης αυλητρίδας και της αδρά αμειβόμενης εταίρας. Η δημοκρατία στον έρωτα άλλωστε έχει ήδη καθιερώσει θεσμικά το δικαίωμα στην οριακή απόλαυση, τον οργασμό. Ο έρωτας, όπως διερμηνεύει η ευφυέστατη Διοτίμα στο Συμπόσιο του (θείου) Πλάτωνα, «δαιμονικόν ευρίσκεται μεταξύ θεού και θνητού». Κι αυτό το εννοούν οι Αθηναίοι σε βάθος. Ίσως να είναι το μοναδικό θέμα, για το οποίο δεν σημειώνεται, στο πέρασμα του χρόνου, η παραμικρή διαφωνία. Γι' αυτό κι ο σεβασμός τους στον έρωτα είναι κατ΄ουσίαν η εμπέδωση της απόλυτης ανοχής του Ορμέμφυτου.

Ερωμένες, προδομένες σύζυγοι, εραστές αγοριών, χαρισματικές εταίρες που εμπνέουν καλλιτέχνες, αρχετυπικές ιερόδουλες, εχέφρονες πολιτικοί, επιτήδειοι ρήτορες, μοιραίοι δημαγωγοί, ενοχικοί, ηττοπαθείς πολίτες, ανισόρροποι γηγενείς, διεφθαρμένοι ως το μυελό των οστών μαθητές φιλοσόφων, αγνοί πατριώτες, υπερασπιστές του δημοκρατικού πολιτεύματος, βασιλείς της Περσίας, στρατιωτικοί ηγέτες, σύμμαχοι και φανατικοί εχθροί της Αθήνας, δούλες και δούλοι παρελαύνουν στις σελίδες με πειστικό κατά περίπτωση ύφος.

Η Αφροδίτη, η οποία στην Ουράνια εκδοχή της ξεκουράζει το αριστερό της πόδι πάνω στο κέλυφος της χελώνας, συμμετέχει στα δρώμενα μαζί με τη δίδυμη Πάνδημη, την άλλη δηλαδή θεϊκή απόκλισή της, την περιβόητη κι άλλο τόσο δημοφιλή. Η εξιστόρηση θα επικεντρωθεί τόσο στην ανάδειξη των αιτίων και των αιτιατών του Πελοποννησιακού πολέμου, όσο και στην προβολή των επιτευγμάτων του γλύπτη Φειδία. Οι δύο αυτοί διηγητικοί άξονες, καθώς τέμνονται, προάγουν εκ του ασφαλούς το αναγνωστικό ενδιαφέρον. Ερωμένες, προδομένες σύζυγοι, εραστές αγοριών, χαρισματικές εταίρες που εμπνέουν καλλιτέχνες, αρχετυπικές ιερόδουλες, εχέφρονες πολιτικοί, επιτήδειοι ρήτορες, μοιραίοι δημαγωγοί, ενοχικοί, ηττοπαθείς πολίτες, ανισόρροποι γηγενείς, διεφθαρμένοι ως το μυελό των οστών μαθητές φιλοσόφων, αγνοί πατριώτες, υπερασπιστές του δημοκρατικού πολιτεύματος, βασιλείς της Περσίας, στρατιωτικοί ηγέτες, σύμμαχοι και φανατικοί εχθροί της Αθήνας, δούλες και δούλοι παρελαύνουν στις σελίδες με πειστικό κατά περίπτωση ύφος. Ο Ολύμπιος Περικλής και ο ερωτομανέστατος, μάλλον σχιζοφρενής, Αλκιβιάδης συνιστούν τους δύο σημαίνοντες, διακριτούς πόλους, μεταξύ των οποίων αιωρείται το κειμενικό εκκρεμές.

Όταν ο Φειδίας κατηγορείται ανενδοίαστα για υπεξαίρεση χρυσού από τον όγκο που του δόθηκε για την κατασκευή του χρυσελεφάντινου αγάλματος της Αθηνάς Προμάχου, κατά βάση καταγγέλλεται η Τέχνη από την ενυπάρχουσα Αθλιότητα του ήθους. Ο περιαιρετός όμως χρυσός, δηλαδή αυτός που μπορεί εκ των υστέρων, για διάφορους λόγους, να αφαιρεθεί, χωρίς να καταστραφεί το γλυπτό έργο, σώζει τον κατηγορούμενο. Η μνησικακία όμως των αδικοφρονούντων συμπολιτών-τεράτων της Αγοράς θα τον οδηγήσουν στη φυλακή επί ασεβεία. Φυγαδεύεται στη συνέχεια στην Ήλιδα, όπου θα ζήσει ως τα τέλη βίου του. Σύντροφός του η Μυρτάλη, διεξοδική εταίρα από την Πριήνη. Τη συνάντησε στο σπίτι της Ασπασίας και του Περικλή. Ο μέγιστος των γλυπτών, μένοντας απερίσπαστος, θα δικαιώσει άλλη μια φορά τους θεούς, οι οποίοι του εμπιστεύτηκαν τέτοιο χάρισμα: η γραφή αποδίδει με ενάργεια και σχολαστική συνέπεια όλες τις διαδρομές του διωκόμενου καλλιτέχνη, χωρίς να ενδίδει στους πειρασμούς του συναισθηματισμού. Η νηφάλια εξιστόρηση έχει άλλωστε εγκαίρως ακυρώσει κάθε υποτροπή του έργου σε εκδοχή μελοδράματος.

alt
Η Νένα Κοκκινάκη
 

Η συγγραφέας γνωρίζει και λόγω της επαγγελματικής της ιδιότητας σε βάθος τις ιστορικές πηγές. Εξοικειωμένη ιδιαιτέρως με τα όσα αφορούν στις τραγικές επιπτώσεις που είχε η πολυετής, αιματηρή σύγκρουση της Σπάρτης με την Αθήνα, είναι επόμενο να προσδίδει στη γραφή της συχνά πυκνά και δραματικούς τόνους. Συγκρατώ ότι η τεκμηριωμένη εκτίμηση του Κορνήλιου Καστοριάδη για την οριακή αυτή καμπή του Ελληνισμού προσφέρει από τη σκοπιά της το μέτρο των εξιστορούμενων δεινών. Την παραθέτω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής: «Στο μέτρο που μπορώ να ξέρω κάτι, είναι ότι η πολιτική ζωή του ελληνικού λαού τελειώνει περίπου το 404 π.Χ. Δεν μιλώ για μάχες, για αυτοκράτορες, για Μεγαλέξανδρους και Βασίλειους Βουλγαροκτόνους. Μετά τον πέμπτο π.Χ. αιώνα και την αυτοκυβέρνηση του λαού στις δημοκρατικές πόλεις, η ελληνική ελευθερία πεθαίνει [....] Βεβαίως, ο Αλέξανδρος και οι διάδοχοί του παίζουν έναν κοσμοϊστορικό ρόλο. Κατακτούν την Ασία και την Αίγυπτο. Διαδίδουν την ελληνική γλώσσα και παιδεία. Αλλά πολιτική ζωή, πλέον, δεν υπάρχει. Τα βασίλεια των διαδόχων του Αλεξάνδρου, ως πολιτική συγκρότηση, είναι ουσιαστικά μοναρχίες. Εξάλλου, καθώς ξέρουμε, ο ίδιος ο Αλέξανδρος αντιμετώπισε στασιασμό των Ελλήνων που είχε πάρει μαζί του, διότι ήθελε να τους υποχρεώσει να γονυπετούν μπροστά του, όπως οι Πέρσες μπροστά στο Μεγάλο Βασιλέα ‒ πράγμα ανθελληνικότατο».

Η Ιστορία διαβάζεται συνεπώς άλλη μια φορά όχι σαν παρακαταθήκη σημαντικών πληροφοριών, οι οποίες μάλλον εμμέσως μας αφορούν, αλλά ως ο κατεξοχήν εφιάλτης του κόσμου.

Στην πρόταση που παραθέτω από τη Χελώνα της Αφροδίτης συμπυκνώνεται το πολιτικό άγος, όπως βιώνεται στην Αθήνα της εποχής, ήτοι: «Είναι περίεργοι οι Αθηναίοι [....] Η καταδίκη του θείου μου για ασέβεια είναι καθαρά πράξη πολιτικής εκδίκησης. Κίνητρό τους ήταν να εκδικηθούν τον Περικλή, τον άνθρωπο στον οποίο χρωστάει η πόλη τους το μεγαλείο της. Αυτού το κύρος θέλησαν να βλάψουν με τη δίκη του Φειδία». Εξού και η απαισιοδοξία για την ανθρώπινη μοίρα γενικότερα. Η αβελτηρία της ύπαρξης να διαφυλάξει τα αγαθά, τα οποία η ίδια απέκτησε με τόσες αυτοθυσίες και τόσους παροιμιώδεις μόχθους, συνιστά το μέγα όνειδος. Η Ιστορία διαβάζεται συνεπώς άλλη μια φορά όχι σαν παρακαταθήκη σημαντικών πληροφοριών, οι οποίες μάλλον εμμέσως μας αφορούν, αλλά ως ο κατεξοχήν εφιάλτης του κόσμου. Παραθέτω τα εξής χαρακτηριστικά: «Ο Περικλής έπρεπε να έχει προβλέψει πού θα οδηγούσαν οι πολλές ελευθερίες που χάριζε απλόχερα. Οι Αθηναίοι, που πρώτα ένιωθαν δέος μπροστά του, ξέχασαν εύκολα όσα τους έδωσε, επιδόματα, μισθούς, θεωρικά και τώρα ακούνε τις κατηγορίες ενός παπουτσή, ο οποίος όμως, μην το ξεχνάμε, βγήκε μέσα από αυτούς, μέσα από τα σπλάχνα του λαού».

Η «ανώτερη» Ψυχή, η οποία ονομάζεται Ουράνια Αφροδίτη, και η «κατώτερη», η Γήινη Αφροδίτη αντιστοίχως, όπως μας δίδαξε ο Καρλ Γιουνγκ, ενυπάρχουν στα εγκόσμια. Κατευθύνουν μάλιστα τις τύχες των ηρώων και ηρωίδων του έργου, χωρίς να χρειάζεται να εμφανισθούν κατ΄ όψιν. Επισημαίνω ότι οι καρποί της επινόησης, τα αληθοφανή επεισόδια της δράσης, τα λειτουργικά ευρήματα και τα αναμφισβήτητα ιστορικά δεδομένα συνυπάρχουν αρμονικά. Η μυθιστορηματική πραγματικότητα έχει κοντολογίς αφομοιώσει το φανταστικό και το επίπλαστο σε τέτοιο βαθμό ώστε να φαίνονται αμφότερα ότι είναι γνήσια τέκνα της.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής.


 Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο Φειδίας αξιώθηκε να κατασκευάσει το άγαλμα του αρχηγού των θεών. Μάρτυρα άφησε την επιγραφή κάτω από τα πόδια του: «Φειδίας Χαρμίδου Αθηναίος μ' εποίησε». Είχε μάλιστα ζητήσει ο Φειδίας από τον Δία να φανερώσει με σημάδι αν το έργο του είναι όπως εκείνος το ήθελε και αμέσως έπεσε στο δάπεδο κεραυνός. Στο σημείο αυτό τοποθετήθηκε μια χάλκινη υδρία. Το άγαλμα της χρυσελεφάντινης Αφροδίτης που πατά τη χελώνα με την εκφραστικότητά του σμιλεμένη πάνω στο μάρμαρο ελάχιστοι το είχαν δει, γιατί η είσοδος στον Ναό της Ουράνιας Αφροδίτης κοντά στην Κερκυραϊκή στοά ήταν απαγορευμένη. Οι θαυμαστές του αγάλματος μιλούσαν για μια θεά που έμοιαζε ολοζώντανη και αισθητή, έτοιμη να ξεγλιστρήσει από τη φυλακλη της αν το μπορούσε, και να παραμείνει άπιαστη, ασύλληπτη».


altΗ χελώνα της Αφροδίτης
Νένα Κοκκινάκη
Γαβριηλίδης 2017
Σελ. 256, τιμή εκδότη €13,78

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΝΑΣ ΚΟΚΚΙΝΑΚΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Μια παράσταση βασισμένη στα «Κόκκινα Φανάρια» του Αλέκου Γαλανού, στο CARTEL Τεχνοχώρος, στο Παλιό Μηχανουργείο στην περιοχή του Ρέντη (που έχει παραχωρηθεί από τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση). Κάθε Σάββατο & Κυριακή στις 21.00 και κάθε Δευτέρα στις 20.00 (από τη Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου)

Επιμέλεια: B...

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Το επόμενο διάστημα θα κυκλοφορήσουν από τις εκδόσεις Κριτική πολλά και ιδιαίτερα ενδιαφέροντα βιβλία, τόσο τίτλοι μεταφρασμένης και ελληνικής λογοτεχνίας, όσο και δοκίμια, μελέτες κ.ά. Δείτε τα αναλυτικά στο άρθρο που ακολουθεί. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Σήμερα, 24 Ιανουαρίου 2022, συμπληρώνονται 10 χρόνια από την ημέρα που ο Θόδωρος Αγγελόπουλος πέρασε στην αιωνιότητα, αφήνοντας για πάντα στραμμένους τους προβολείς στην πολυβραβευμένη διαδρομή του στην Έβδομη Τέχνη. Λόγω των έκτακτων καιρικών συνθηκών η εκδήλωση «Αφιέρωμα στο Θόδωρο Αγγελόπουλο» που είχε προγρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ