india 068

Για το βιβλίο του Γιώργου Βέη «Ινδικοπλεύστης» (εκδ. Κέδρος).

Του Γιώργου Λαμπράκου

«Ο τόπος αυτός είναι εντέλει ένα ακόμη κείμενο». Αυτή η απλή όσο και σημαίνουσα πρόταση αποτελεί τον άξονα που κινητοποιεί την ερμηνευτική του Γιώργου Βέη –ποιητή, κριτικού, μεταφραστή, καθώς και επί δεκαετίες διπλωμάτη σε διάφορα μέρη του κόσμου– σε ό,τι αφορά τα ταξίδια του και τις συνακόλουθες «μαρτυρίες» του. Με τον Ινδικοπλεύστη (Κέδρος, 2017 – με 25 έγχρωμες εικόνες) έχουμε πλέον στη διάθεσή μας την όγδοη πολύτιμη μαρτυρία του, τη γεμάτη «παρεκβάσεις», όπως έχει αποφασίσει αυτή τη φορά να την υποτιτλίσει.

O «ταξιδευτής-αναγνώστης δεν κατακρίνει, δεν διανοείται να ευτελίσει μέσα του τα φαινόμενα, αλλά αντιθέτως προσπαθεί να μυηθεί εκ των ενόντων στην ακατάσχετη ετερότητα χωρίς κανέναν ενδοιασμό.

Ο τόπος ως κείμενο είναι ο τόπος ως σημεία προς ανάγνωση και ερμηνεία, και δεν είναι τυχαίο πως εδώ ο Βέης δεν αυτοχαρακτηρίζεται «ποιητής», αλλά «παρατηρητής» και «ταξιδευτής-αναγνώστης». Και καλά κάνει. Διότι ο αυτοεγκλωβισμός στον τίτλο «ποιητής» θα μπορούσε να στρέψει κάποιον στο να κοιτάζει αποκλειστικά «ποιητικά» τους επισκεπτόμενους τόπους, διατρέχοντας στη συνέχεια τον κίνδυνο να φορτώσει το ταξιδιωτικό κείμενο με πλεονάζοντα λυρισμό. Απεναντίας στον Ινδικοπλεύστη, όπως άλλωστε και στις λοιπές μαρτυρίες του Βέη, το κείμενο είναι ευφυώς ελεγχόμενο ως προς τον ούτως ή άλλως υπαρκτό λυρισμό του, όπως επίσης ισορροπημένο ως προς τις πολλαπλές προθέσεις του συγγραφέα του, μία βασική εκ των οποίων είναι η εξής: ο «ταξιδευτής-αναγνώστης δεν κατακρίνει, δεν διανοείται να ευτελίσει μέσα του τα φαινόμενα, αλλά αντιθέτως προσπαθεί να μυηθεί εκ των ενόντων στην ακατάσχετη ετερότητα χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Έτσι και η αίσθηση της γόνιμης συνάρτησης με το εκρηκτικά διάφορο». Συνεπώς, με νοοτροπία περιγραφική και όχι κανονιστική, σημασία έχει η «πολιορκία» και η «κατάκτηση», μα και η «επανάκτηση», ενός τόπου με όλο το σώμα, ενός τόπου που λειτουργεί σαν «ένα πολύπτυχο, εξακολουθητικά πολύτιμο, ανανεωμένων ερεθισμών».

Το βλέμμα του είναι διυποκειμενικό: ούτε σολιψιστικό με το να αναζητά την άκρως υποκειμενική πραγματικότητα, ούτε ακαδημαϊκό-σχολαστικό με το να αξιώνει να διδάξει τη δήθεν απόλυτη αλήθεια των παρατηρούμενων.

Η πολλαπλότητα των προθέσεων ευθυγραμμίζεται με την πολλαπλότητα των ερμηνειών, και εδώ ο συχνά αναφερόμενος Νίτσε με τον προοπτικισμό του, δηλαδή την αύξηση των οπτικών γωνιών για την πλουσιότερη ερμηνεία ενός αντικειμένου, παίζει σημαντικό ρόλο. Ο Βέης έχει κατανοήσει πως όσα βλέπει και όσα σκοπεύει να δει (έργα τέχνης, οικοδομήματα, θρησκευτικές τελετουργίες, μύθους εν δράσει, ανθρώπους του μόχθου, τεχνολογικά επιτεύγματα με εστίαση, εν προκειμένω, στα αεροδρόμια/αεροπλάνα, κ.ά.) δεν είναι μονοσήμαντα κι έτσι δεν αξίζει σε καμία περίπτωση να περιοριστούν στη μία σημασία που συχνά ο μέσος τουρίστας τούς προσδίδει, άλλοτε από βιασύνη, άλλοτε από άγνοια, συνήθως από στενομυαλιά. Από την άλλη, δεν ξεπέφτει στον ακατάσχετο σχετικισμό, όπου ανατρέπεται κάθε είδους ιεραρχία ως προς την ομορφιά, την αξία ή τη χρησιμότητα ενός αντικειμένου. Το βλέμμα του είναι διυποκειμενικό: ούτε σολιψιστικό με το να αναζητά την άκρως υποκειμενική πραγματικότητα, ούτε ακαδημαϊκό-σχολαστικό με το να αξιώνει να διδάξει τη δήθεν απόλυτη αλήθεια των παρατηρούμενων.

Στον Ινδικοπλεύστη τα εξωτερικά τοπία διαπλέκονται αέναα με τα εσωτερικά, ενόσω οι συχνές παραπομπές σε συγγραφείς, φιλοσόφους και καλλιτέχνες δίνουν το στίγμα μιας παρατηρητικότητας που βασίζεται σε ό,τι ο Πεσσόα χαρακτήριζε τόσο ωραία «σκεπτόμενες αισθήσεις». Συνταξιδιώτες του Βέη είναι ο Ηρόδοτος με τις ιστορίες του, ο Χιουμ με τον επιστημολογικό σκεπτικισμό του, ο Μοντέν με τον σχετικισμό του ως προς τα ήθη και τα έθιμα, ο Γκιρτζ με την ανθρωπολογία του, ο Γιουνγκ με τα αρχέτυπά του, ο Ζίμελ με την ερμηνευτική του για το τοπίο, ο Σοπενχάουερ με την επηρεασμένη από την Άπω Ανατολή μεταφυσική του, αλλά και ποιητές όπως ο Κόουλριτζ, ο Ρεμπό, ο Ελύτης, ο Καρούζος, ο Σαρ, ο Γκρινμπάιν και πολλοί ακόμα.

alt

Κάθε πέρασμα παραμένει ευφάνταστο, ενώ και κάθε αντικείμενο της ευέλικτης σημειολογίας του αποκτά νόημα αν και εφόσον ερεθίσει τη δημιουργική φαντασία του.

Διαβάζοντας, ήτοι «ταξιδεύοντας» από την Ινδονησία στην Ιαπωνία, από εκεί στην Ινδία και στο ανατολικό Τιμόρ, στο Βιετνάμ και σε τόσους τόπους, εντέλει βιώνει κανείς με ευχάριστη έκπληξη το στοιχείο της έκπληξης! Ο Βέης δεν σε προετοιμάζει για τον επόμενο «σταθμό» του, εξού τα κεφάλαια διαβάζονται και με τυχαία σειρά. Κάθε πέρασμα παραμένει ευφάνταστο, ενώ και κάθε αντικείμενο της ευέλικτης σημειολογίας του αποκτά νόημα αν και εφόσον ερεθίσει τη δημιουργική φαντασία του. Δεν σε νοιάζει λοιπόν το αν ο παρατηρητής θα συνεχίσει το ταξίδι του κάπου στη νοτιοανατολική Ασία (με την οποία καταγίνεται ως επί το πλείστον ο Ινδικοπλεύστης) ή θα σε πάει μια βόλτα ως τη Νέα Υόρκη ή θα κάνει και μια σύντομη στάση στην Ελλάδα. Το βασικό, όπως γράφει χαρακτηριστικά, είναι «να ξεχωρίζω αμέσως καλυμμένα σκύβαλα από ζείδωρα σημαίνοντα, να κατευθύνομαι, μ’ άλλα λόγια, στο ένδον κέντρο». Στάσεις που ξεχώρισα: ο συμβολισμός της μυθικής θυσίας του νεαρού Κεσούμα στο όρος Μπρόμο της ανατολικής Ιάβας, ο μεγάλος Βούδας στο Λόνγκμεν της Κίνας, ο πολιτευτής ευνούχος Σαμπάν Μάουζι στην Ινδία, όπως επίσης η ανάλυση για το δίχορδο μουσικό όργανο «έρχου» στην Κίνα και εκείνη για τον πανάκριβο πίθηκο-φρουρό με την εξαιρετική ονομασία «πρεσβύτις ο εντέλλος» στην Ινδία.

Ο ποιητής αφήνεται σε ό,τι βλέπει χωρίς να αφήνει τη στοχαστική εγρήγορση, και γράφει αποφεύγοντας τόσο τη διανοουμενίστικη μιζέρια, όσο και τη φαντασμαγορική κενότητα.

Ο Βέης είναι κοσμοπολίτης και παράλληλα ιδιοκτήτης και κάτοικος της ξεχωριστής κοσμοεικόνας του. Δεν επιτρέπει στον εκάστοτε τόπο να τον καταπιεί ή να τον εξαϋλώσει, ούτε όμως κρατά τις προαποφασισμένες αποστάσεις ενός υπέρμετρα κυνικού ή ενός ηθικοπλαστικού κριτή (σημαδιακό το μότο του Καμύ για τον πραγματικό καλλιτέχνη που κατανοεί τα πάντα και δεν σπεύδει να κρίνει). Μεθά με τα τοπία, τα άτομα και τα συμβάντα χωρίς όμως να χάνει τη νηφαλιότητά του, εισχωρεί σε αυτά χωρίς να απεμπολεί το φλέγμα του παρατηρητή, μυείται χωρίς να εξοστρακίζει τη δυτική κουλτούρα του. Τίποτα δεν είναι βεβιασμένο (όπως σε έναν μέσο τουρίστα), τίποτα όμως δεν είναι και χαλαρό (όπως επίσης σε έναν μέσο τουρίστα). Ο ποιητής αφήνεται σε ό,τι βλέπει χωρίς να αφήνει τη στοχαστική εγρήγορση, και γράφει αποφεύγοντας τόσο τη διανοουμενίστικη μιζέρια, όσο και τη φαντασμαγορική κενότητα. «Ονειρεύομαι διαδοχικά εαυτούς» επισημαίνει, μα όποιος γνωρίζει την ποίηση και την ταξιδιωτική πεζογραφία του Βέη θα εντοπίσει και στον Ινδικοπλεύστη το «ένδον κέντρο» του.

Και η συνέχεια στο επόμενο (ταξίδι του). 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Τα κλαδιά των δέντρων, τα αγαλματίδια, οι οικόσιτοι δαίμονες-φύλακες από πέτρα κοινωνούν διαχρονικότητα, υποστηρίζουν την πραγματικότητα των διαλογισμών, εξηγούν τη μεταφυσική ταυτότητα του νησιού. Ο αποδοτικός τρόπος, ο εγκάρσιος, για να εισχωρήσει κανείς στα υποστρώματα της ψυχής του ιδιότυπου αυτού συστήματος αναφορών στο υπερβατικό είναι πάντα εκεί. Μας καλεί μέσα από τα συμφραζόμενα του περίγυρου. Εννοώ την πρόθυμη ακύρωση της ιδεοληψίας μας για την ασημαντότητα των αντικειμένων, για τη θρυλούμενη κενότητά τους. Τα πράγματα είναι αυτοτελή ποιήματα».


altΙνδικοπλεύστης
Μαρτυρίες, παρεκβάσεις
Γιώργος Βέης
Κέδρος 2017
Σελ. 232, τιμή εκδότη €13,30

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΕΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Λάλησε ο κόκορας στο κινητό. Σηκώθηκα με ταραχή να κλείσω το ξυπνητήρι. Δεν ξέρω γιατί αλλά στο τρίτο χτύπημα νομίζω πως κυνηγάω το πετεινάρι και όλο μου ξεφεύγει. Θέλω να το πιάσω από το λαιμό και να το ταρακουνώ μέχρι να γίνει κόκκινο, όπως το λειρί του.

Του Δημήτρη Μαγριπλή

...
«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ