polanski

Για το μυθιστόρημα της Delphine de Vigan Μια αληθινή ιστορία (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Utopia).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Μάστορας της χαρτογράφησης των ορίων ανάμεσα στην πραγματικότητα και την επινόηση, και μέγας παίκτης/ρέκτης στη ρουλέτα της παρατεταμένης παράβασης αυτών των ορίων, ο Όρσον Ουέλλες δημιούργησε το φιλμ F for Fake (1973), το απόλυτο σχόλιο στη διαλεκτική αλήθεια/ψέμα, ιδίως όταν αυτή η διαλεκτική διακονείται από δαιμόνιους δημιουργούς όπως ο ίδιος ο Ουέλλες. Στη λογοτεχνία, πολλοί παίζουν με τους πεσσούς της πράβασης των ορίων, πολλοί οι ζηλωτές της ζαβολιάς.

Όταν κλείνεις το βιβλίο, καμιά δεκαπενταριά ώρες μετά το άνοιγμα της πρώτης σελίδας, αισθάνεσαι θαυμάσια ξεγελασμένος, και εδώ έγκειται η επιτυχία της Ντελφίν ντε Βιγκάν: οργανώνει το υλικό της παίζοντας με τα είδη τόσο ανεπαισθήτως που δεν αντιλαμβάνεσαι —ή έστω: ξεχνάς διαρκώς— ότι πρόκειται για παιχνίδι.

Στην μεγάλη κομπανία των παικτών αυτών έρχεται να προστεθεί, παρασύροντάς μας σ᾽ έναν τρελό χορό εικασιών, η Ντελφίν ντε Βιγκάν (Delphine de Vigan, Γαλλία, 1966), με το λελογισμένο, πεπαιδευμένο θρίλερ Μια αληθινή ιστορία (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Utopia), αποφασισμένη να εμπλέξει τον αναγνώστη σε ένα πόκερ της σαγήνης, σε μια καλοστημένη λογοτεχνική απάτη, σε μια ζυμωμένη ζαβολιά, σε ένα ύπουλο, με την καλή έννοια, αφήγημα. Όταν κλείνεις το βιβλίο, καμιά δεκαπενταριά ώρες μετά το άνοιγμα της πρώτης σελίδας, αισθάνεσαι θαυμάσια ξεγελασμένος, και εδώ έγκειται η επιτυχία της Ντελφίν ντε Βιγκάν: οργανώνει το υλικό της παίζοντας με τα είδη τόσο ανεπαισθήτως που δεν αντιλαμβάνεσαι —ή έστω: ξεχνάς διαρκώς— ότι πρόκειται για παιχνίδι. Όπως στο φιλμ του Ουέλλες, αδυνατείς να ξεχωρίσεις εύκολα τι είναι αληθινό και τι όχι. Όπως διατεινόταν ο Γκι Ντεμπόρ, αντιστρέφοντας μια φημισμένη ρήση του Χέγκελ, «το αληθές είναι μια στιγμή του ψευδούς».

Θαυμάσια ξεγελασμένος; Ναι! Διότι, και εδώ έγκειται το «θαυμάσια», η συγγραφέας διαρκώς κλείνει το μάτι στον αναγνώστη, σπέρνει spoilers συνεχώς, υπενθυμίζοντάς του ότι πρόκειται για λογοτεχνία, αφενός. Αφετέρου, όμως, γράφει με τέτοιον τρόπο, κάτι ανάμεσα σε σκληροπυρηνική μπεστελερίστρια και επίμονη μελετήτρια του Ρολάν Μπαρτ και του Φιλίπ Σολέρς, ώστε να ταλανίζεσαι διαρκώς από την αμφιβολία, να ιδρώνεις στη διελκυνστίδα ανάμεσα στη θυμωμένη πλήξη και στην ανάγκη να πας παρακάτω και να «δεις τι γίνεται». Μια ένταση που σε κάνει να πιστέψεις ότι θα διαπραχθεί ένα στυγερό έγκλημα, μια μικρή λεσβιακή σταγόνα που προσφέρεται τεχνηέντως σ᾽ ένα κρυστάλλινο ποτήρι, το τσίγκλισμα ότι είσαι παρών σε ένα δράμα τίγκα στην αρρωστημένη ζηλοτυπία και τα παιχνίδια του νοσηρού θαυμασμού, παρέα με βαρετές, υπνωτιστικές ιστοριούλες της πεντάρας: ιδού το υλικό και η τέχνη της Αληθινής Ιστορίας

Και ενώ είσαι έτοιμος να τα παρατήσεις απαυδισμένος, αίφνης το «στρίψιμο» ενός υπαινιγμού, η «βίδα» ενός συμβάντος, σε επαναφέρουν στην πραγματικότητα της ανάγνωσης με ανανεωμένο, ενίοτε αδηφάγο ενδιαφέρον.

Η Ντελφίν ντε Βιγκάν αφήνεται, επίτηδες, σε ανυπόφορα κοινότοπες περιδιαβάσεις στη ψυχογραφική μυθιστοριογραφία βήτα κατηγορίας, στην αναίσχυντη κολακεία του αναγνώστη, και ιδίως της αναγνώστριας, μπολιάζει την ηρωίδα —τάχατες τον ίδιο της τον εαυτό, την ίδια τη συγγραφέα Ντελφίν ντε Βιγκάν— και το απειλητικό της alter ego, την μυστηριώδη, παλλόμενη από εντάσεις, ανώνυμη Λ., με όλες τις ιδιότητες του αφόρητου μέσου όρου που μπορεί να διανοηθεί άνθρωπος, κερνώντας μας με ένα, ακαταμάχητο εντέλει, κοκτέιλ εκνευρισμού και δέλεαρ, με αποτέλεσμα να μην αφήνουμε το βιβλίο από τα χέρια μας, θύματα μιας αμφιθυμίας που μας προκαλεί με μαεστρία η δαιμόνια μυθιστοριογράφος. Λες διαρκώς: δεν μπορεί να είναι έτσι, δεν μπορεί να είναι τόσο κοινότοπα όλα αυτά που λέγονται στις σελίδες ενός βιβλίου που υποτίθεται ότι σου αφηγείται μια συνταρακτική εμπειρία, μια εμπειρία κυριολεκτικά ζωής ή θανάτου. Και ενώ είσαι έτοιμος να τα παρατήσεις απαυδισμένος, αίφνης το «στρίψιμο» ενός υπαινιγμού, η «βίδα» ενός συμβάντος, σε επαναφέρουν στην πραγματικότητα της ανάγνωσης με ανανεωμένο, ενίοτε αδηφάγο ενδιαφέρον.

Το περίφημο writer’s block, το στόμωμα του συγγραφέα, το δημιουργικό αδιέξοδο, γίνεται ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος. Ένα σοκ σε δόσεις μπορεί πάντα να είναι ευπρόσδεκτο, να λειτουργήσει σαν καταλύτης, να σου προσφέρει το εμπρηστικό καύσιμο για να πάρεις ξανά μπροστά. Σ᾽ αυτή την παγίδα πέφτει η ηρωίδα. Καλοδέχεται την εκκεντρική, αλλοπρόσαλλη, απρόβλεπτη παρουσία της Λ., που εισβάλλει, με το μαλακό στην αρχή, με σφοδρότητα εν συνεχεία, στον περίκλειστο κόσμο της, αλώνει όλα τα οχυρά της, υιοθετεί τους τρόπους της, γίνεται με τον καιρό ίδια με την Ντελφίν, ακόμα και ενδυματολογικά. Και την πιέζει, αγορεύοντας ακατάπαυτα σχετικά με το βιβίο που πρέπει, που οφείλει, να γράψει η Ντελφίν, ένα βιβλίο καταβυθισμένο στην πραγματικότητα, αυθεντικό, απαλλαγμένο από τεχνάσματα και λογοτεχνικές συμβάσεις: «Η πλοκή; Μιλάς σοβαρά; Δεν έχεις ανάγκη από πλοκή, Ντελφίν, ούτε από αφηγηματικές ανατροπές […] Δεν έχεις ανάγκη να επινοήσεις το οτιδήποτε. Η ζωή σου, η προσωπικότητά σου, το βλέμμα σου πάνω στον κόσμο πρέπει να είναι το μόνο υλικό σου. Η πλοκή είναι παγίδα, πλεκτάνη, πιστεύεις βέβαια ότι σου προσφέρει καταφύγιο ή άξονα, αλλά είναι ψεύδος […] Ας το ξεκαθαρίσουμε, η πλοκή είναι χυδαία οφθαλμαπάτη, δεν προσφέρει κανένα εφαλτήριο, κανένα έρεισμα. Δεν την έχεις πλέον ανάγκη».

alt
Η Delphine De Vigan

Μετά το κοίλο κάτοπτρο του Misery που στήνει μπροστά στον αναγνώστη, η Ντελφίν ντε Βιγκάν, στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου, μας πετάει κατάμουτρα, θέλοντας να μας υπενθυμίσει βάναυσα τον μέγιστο Βέρμπαλ Κιντ και τον καταχθόνιο Κάιζερ Σόζε.

Με τέτοιες, αλλεπάλληλες, απανωτές ψευτοθεωρητικές ρητορείες, που θαρρείς παρωδούν με μια ψευδομεταμπορχεσιανή ακριτομυθία ό,τι έχουν γράψει για τη λογοτεχνία ο Ρολάν Μπαρτ, ο Ζυλ Ντελέζ και ο Ζακ Ντεριντά, και που αναμφίβολα κλείνουν δέκα και είκοσι φορές το μάτι στο κολοσσιαίο εξάτομο δοκάρι με το οποίο κοπάνησε τις πύλες της μυθιστοριογραφίας των αρχών του 21ου αιώνα ο Νορβηγός Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ, και με την αποκοιμιστική συμπεριφορά μιας επιτρεπτικής γυναίκας, μιας enabling woman που αναλαμβάνει να κάνει τα πάντα για λογαριασμό της ηρωίδας, η δαιμόνια Λ. ναρκώνει, σχεδόν εξουδετερώνει, την Ντελφίν, σκοτώνει κυριολεκτικά κάθε ίχνος ζωντάνιας και προσωπικότητας εντός της.

Ώσπου η Ντελφίν τσακίζεται και σπάζει και το πόδι της, και εδώ ο αναγνώστης τείνει να αναφωνήσει «Σικέ! Απάτη! Όλα είναι ψέματα», όπως στους παλιούς αγώνες κατς στα τέλη της δεκαετίας του Εβδομήντα. Τείνει να θυμηθεί, ο εμβρόντητος αναγνώστης, το μυθιστόρημα Misery (1987) του Στίβεν Κινγκ, και ακριβώς τότε η συγγραφέας της Αληθινής Ιστορίας σπεύδει να τον προλάβει, να του τραβήξει το χαλί της ανακάλυψης από τα πόδια: ακριβώς στο σημείο αυτό του σερβίρει ένα χορταστικό τσιτάτο από το Misery! Και ανατρέπει την ανατροπή που είχε ήδη ανατρεπτικά ανατραπεί!

Φυσικά, έναν τέτοιο εγχείρημα δεν θα μπορούσε να αποφύγει την αναφορά στην ευφυέστερη λαϊκή κινηματογραφική εκδοχή του for Fake, και εδώ δείχνει την πεπαιδευμένη ευφυία της η συγγραφέας της Αληθινής Ιστορίας: μετά το κοίλο κάτοπτρο του Misery που στήνει μπροστά στον αναγνώστη, η Ντελφίν ντε Βιγκάν, στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου, μας πετάει κατάμουτρα, θέλοντας να μας υπενθυμίσει βάναυσα (διότι στους μπερδεμένους μας καιρούς η υπενθύμιση πρέπει να είναι βάναυση για να είναι λυτρωτική) τον μέγιστο Βέρμπαλ Κιντ και τον καταχθόνιο Κάιζερ Σόζε. Μ᾽ εννοείς, αναγνώστη; Σ᾽ εννοώ, να λες!

* Η κεντρική φωτογραφία είναι από την ταινία του Ρομάν Πολάνσκι που βασίστηκε στο μυθιστόρημα της Delphine De Vigan. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ναι, η γραφή είναι όπλο, Ντελφίν, ένα γαμημένο όπλο μαζικής καταστροφής. Η γραφή είναι μάλιστα πολύ ισχυρότερη απ᾽ όλα όσα μπορείς να φανταστείς. Η γραφή είναι όπλο άμυνας, βολής, συναγερμού, η γραφή είναι χειροβομβίδα, τηλεκατευθυνόμενο βλήμα, όπλο πολέμου. Μπορεί να ισοπεδώσει τα πάντα, αλλά μπορεί κι όλα να τα ξανακτίσει». [σελ. 183-4]


altΜια αληθινή ιστορία
Delphine De Vigan
Μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη
Utopia 2017
Σελ. 440, τιμή εκδότη €18,50

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Mahi Binebine «Ο τρελός του βασιλιά» (μτφρ. Έλγκα Καββαδία, εκδ. Άγρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Υπάρχει περίπτωση μια δουλεία να είναι συναινετική ή ένα βασιλικό παλάτι, να είναι τρομακτικό και ταυτόχρονα μαγευτικό;...

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Πίνακας © Berthold Woltze.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο πιθανό είναι, κατά τη διάρκεια της ζωής του, να συναντήσει κανείς το άλλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ