karharias

Για τη νουβέλα της Έλενας Ακανθιάς Το δόντι του καρχαρία (εκδ. Γαβριηλίδης)

Του Γ.Ν. Περαντωνάκη

Σε παλιότερες διαφημίσεις για τα τσιγάρα Silk Cut παρουσιαζόταν το μοτίβο ενός μοβ μεταξένιου υφάσματος να σκίζεται, κόβεται, τρυπιέται από ένα μυτερό αντικείμενο. Πολλοί θεώρησαν αυτό το μοτίβο σεξιστικό υπονοούμενο, καθώς το επιθετικό αρσενικό διεμβολίζει το λεπτεπίλεπτο θηλυκό. Μια ανάλογη σειρά συμβόλων χρησιμοποιεί η Έλενα Ακανθιάς, για να καταγγείλει αυτή τη φορά την έμφυλη βία.

Ο λόγος του αφηγητή ξεχειλίζει λαϊκή βία και έμφυλη οργή, ανδρικό δίκιο και βίαιο τσαμπουκά που θεωρεί σωστό ό,τι τού υπαγορεύει το μπρουτάλ θυμικό του, ο στιβαρός ανδρισμός του, το ζωώδες νεύρο του.

Η ογδοντασέλιδη νουβέλα 11.778 λέξεων, την οποία μπορεί κανείς να διαβάσει σε 47 κατά μέσο όρο λεπτά, αποτελεί ένα «αυθόρμητο», γραμμένο σε μια νύχτα, σύμφωνα με δήλωση της ψευδώνυμης συγγραφέως, κείμενο που διακρίνεται από υφολογικά και ιδεολογικά φεμινιστικά (μάλλον ανεπίκαιρη λέξη, για να δηλώσει αυτό που συναντάμε εδώ) χαρακτηριστικά. Χωρισμένη σε έξι κεφάλαια, με ανδρικές εστιάσεις στα περισσότερα, αναπλάθει τον κατεστημένο λόγο, που κυριαρχούσε κι ίσως κυριαρχεί ακόμα για τη φύση των δύο φύλων και τις σχέσεις εξουσίας που τα διέπει.

Η υπόθεση ξεκινά με τις αντιρρήσεις του Θέμη να εγκατασταθεί ο οίκος ανοχής της Νανάς κοντά στο σχολείο της πόλης, αντιρρήσεις που εκφράζουν έναν πατριαρχικό λόγο, ο οποίος ωστόσο βρίθει υποκρισίας και ανακολουθίας ανάμεσα σ’ αυτό που κάνουν οι αρσενικοί της πόλης και σ’ αυτό που διακηρύσσουν. Ο φαλλοκρατικός λόγος της συντηρητικής κοινωνίας (οι κορώνες αφενός για κοινωνική ευταξία και αφετέρου ηθική σήψη) συναντά την ηρωίδα του Εμίλ Ζολά σε ένα σύγχρονο, απομυθοποιητικό περιβάλλον. Κι αυτό συμβαίνει όχι μόνο γιατί η αντίθεση της ηθικής ακεραιότητας με τον έπαινο της Νανάς και των υπηρεσιών της αποβαίνει καταφανής αντίφαση, αλλά και γιατί οι άνδρες για τους οποίους γίνεται λόγος έχουν οφθαλμοφανώς και θηλυκές πλευρές.

Το κείμενο συνεχίζει με την κατάθεση του υδραυλικού άνδρακλα που έχασε τον γιο του και κατηγορεί τη γυναίκα του για την εκθήλυνσή του. Αυτός τον ήθελε ανδροπρεπή με γκόμενες, με όπλα και κυνήγια όπου θα δοκίμαζε τη δύναμη και την εξουσία του, με νταηλίκι που συνεχίζει μια αρχέγονη παράδοση, με το ποτό αλλά... αυτός βγήκε ομοφυλόφιλος. Ο λόγος του αφηγητή ξεχειλίζει λαϊκή βία και έμφυλη οργή, ανδρικό δίκιο και βίαιο τσαμπουκά που θεωρεί σωστό ό,τι τού υπαγορεύει το μπρουτάλ θυμικό του, ο στιβαρός ανδρισμός του, το ζωώδες νεύρο του.

Ο τρίτος πρωταγωνιστής είναι ένας νεαρός μαθητής που συναντά στο ασανσέρ τη γυναίκα-κλεψύδρα κι έπειτα την παρασύρει με υπνωτικό στην πρώτη του συνεύρεση. Το ποια είναι αυτή η γυναίκα και ποιο ψυχαναλυτικό-φροϊδικό σύμπλεγμα κρύβεται κάτω από τον ασθμαίνοντα ειρμό του δεκαεφτάχρονου δίνει και άλλη διάσταση στο κεφάλαιο, καθώς η αναγκαία για να ανδρωθεί συνουσία, το ξεπαρθένεμα πριν φύγει για σπουδές, έρχεται με ένα είδος βιασμού.

Το κείμενο δεν διέπεται από συνοχή, καθώς μεταβαίνουμε αλματωδώς σε μια πορεία σε έναν ζωολογικό κήπο που γίνεται παράλληλα με την ανάγνωση ειδήσεων για κακοποιήσεις, φόνους τιμής, βιασμούς και νόμιμες βιαιοπραγίες επί των γυναικών σε χώρες του τρίτου κόσμου. Ο παραλληλισμός του γορίλα που καθηλώνει τα θηλυκά, του καρχαρία, της μέδουσας κ.λπ. με τα κυρίαρχα αρσενικά αναδεικνύει τις συνθήκες της κοινωνίας ως ζωικές, ενστικτώδεις και καθόλου πολιτισμένες πρακτικές, ενώ καυτηριάζει και την αιχμαλωσία ως καθεστώς, που, μολονότι εξασφαλίζει τροφή και προστασία, οδηγεί σε μια καταπιεστική αντιμετώπιση του αιχμαλώτου.

Το κείμενο δεν διέπεται από συνοχή, καθώς μεταβαίνουμε αλματωδώς σε μια πορεία σε έναν ζωολογικό κήπο που γίνεται παράλληλα με την ανάγνωση ειδήσεων για κακοποιήσεις, φόνους τιμής, βιασμούς και νόμιμες βιαιοπραγίες επί των γυναικών σε χώρες του τρίτου κόσμου.

Στο τέλος, η ψευδώνυμη Έλενα, ακούγοντας τις άλλες γυναίκες να μιλάνε, καταγγέλλει τα σεξιστικά ανέκδοτα, τη γενική δίπλα σε κάθε γυναικείο όνομα που δείχνει ιδιοκτησία (γι’ αυτό και η συγγραφέας επιλέγει ως επίθετο μια γενναία ονομαστική!), τη νοοτροπία των κοριτσιών να ανοίγουν αμαχητί καρδιές και σκέλη, την ανοχή τους στις «δικαιολογημένες» απιστίες των συζύγων τους.

Σε όλα αυτά τα κεφάλαια είναι χαρακτηριστικές οι φράσεις με τις οποίες οι άνδρες μεγαλώνουν τους γιους τους, καθώς γι’ αυτούς ο ανδρισμός μετριέται με χαστούκια και με πηδήματα. «Το ξύλο είναι η γυμναστική του αρσενικού» λέει ο ένας, «Ζύγισε τον ανδρισμό στα σκέλια του και μέτρησε τον κόσμο όλο» ο άλλος… Το αγόρι λοιπόν γαλουχείται με στερεότυπα που ταιριάζουν σε μια προ-πολιτισμένη κοινωνία, όπου η μυϊκή δύναμη και η επιβολή με κάθε τρόπο ήταν αναγκαία. Κι όμως μέσα τους, σε μια ειρωνική υπονόμευση, έχουν «γυναικεία χαρακτηριστικά», κι αυτά αναγκαία για την ισορροπία τους, αλλά και γιατί εντέλει αυτά δεν είναι γυναικεία. Από την άλλη, οι γυναίκες δεν στερούνται «ανδρικά γνωρίσματα», όπως αποφασιστικότητα, δύναμη, γενναιότητα και τη γλωσσικά σεσημασμένη λέξη «ανδρεία», αλλά συνάμα έχουν εγκολπωθεί τα ίδια στερεότυπα για την αρσενική αρρενωπότητα και την ανάγκη του άνδρα να κυριαρχεί, να βατεύει, να επιβάλλεται, ανάγοντας έτσι την υποταγή σε ανάγκη.

Τα σύμβολα που υπαινίχθηκα στην αρχή απλώνονται από το θερμόμετρο στον κώλο μέχρι τον καρχαρία που ξεσκίζει τα θύματά του κι από τον χορό της μέδουσας και την απειλητική δράση της σβήστρας ώς τον γορίλα και τους μύες του κ.λπ. Έτσι αποδεικνύεται ότι η έμφυλη καταπίεση δεν είναι μόνο έργο της ανδρικής νοοτροπίας, αλλά και της γυναικείας ανοχής, αποδοχής και συγκάλυψης. Δεν φταίει μόνο το σύστημα αλλά και οι ίδιες οι γυναίκες που το υιοθετούν ασυζητητί, καθώς η πλατωνική ρήση «θεός αναίτιος, αιτία ελομένου» έρχεται να κουμπώσει με την εκούσια «επιλογή» μιας διαιώνισης.

Μπορεί το κείμενο της Έλενας Ακανθιάς να καταλήγει σε κήρυγμα και όχι σε λογοτέχνημα, αλλά ο πυρήνας της ορμητικής γραφής της και της απομυθοποίησης στερεοτύπων και κοινωνικών θεσφάτων έχει ακόμα ουσία.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΤο δόντι του καρχαρία
Έλενα Ακανθιάς
Γαβριηλίδης 2016
Σελ. 88, τιμή εκδότη €9,54

alt

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Για τον τόμο «Ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη» με εισαγωγές και ανθολόγηση από τους: Αλέξη Ζήρα, Ελισάβετ Κοτζιά, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο μόλις εξ...

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό ...

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με τα πεζά κείμενα του Βασίλη Αμανατίδη «Πλαγκτόν – Οι ιστορίες» (εκδ. Νεφέλη). Κεντρική εικόνα: Κεφάλι μέδουσας από την έκθεση του M.E.T. © «Από την Ασσυρία στην Ιβηρική στην αυγή της Κλασικής Εποχής» (Σεπτέμβριος 2014 – Ιανουάριος 2015).

Του Κωνσταντίνου Μα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση προτείνει δύο ντοκιμαντέρ βασισμένα σε θεατρικές παραστάσεις της: ένα στο You Tube κανάλι του Ιδρύματος και ένα στον θερινό κινηματογράφο «Στέλλα». Κεντρική εικόνα: Η Μαρία Διακοπαναγιώτου από την παράσταση «Όρνιθες» του Νίκου Καραθάνου.

Επιμέλεια: Book Press ...

Μαρία Καμπάνταη: «Το μοίρασμα ιστοριών μεταξύ των ανθρώπων έχει πάντα ιαματικό ρόλο»

Μαρία Καμπάνταη: «Το μοίρασμα ιστοριών μεταξύ των ανθρώπων έχει πάντα ιαματικό ρόλο»

Η Μαρία Καμπάνταη με αφορμή την πρώτη της συλλογή αφηγημάτων «Ανελκυστήρας» (εκδ. Αρμός), με ιστορίες βγαλμένες από τη δουλειά της ως ψυχολόγου σε δημόσια μονάδα υγείας.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλί...

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ