Βιβλίο: το καλύτερο δώρο για τις Γιορτές και για πάντα – 50 προτάσεις

Ακολουθούν καμιά πενηνταριά βιβλία που διάλεξα με κριτήρια τόσο πολλά και τόσο μπερδεμένα που δεν έχει νόημα να προσπαθήσω να τα παραθέσω. Η ποικιλία στο είδος, στο ύφος, στο μέγεθος, ακόμη και στην τιμή του βιβλίου, ήταν μάλλον ένα από αυτά. Ανακαλύψτε τα και ίσως βρείτε ανάμεσα στα πενήντα αυτά βιβλία εκείνο ή εκείνα που θέλετε να χαρίσετε στον άνθρωπο που αγαπάτε. 

Καλά Χριστούγεννα, Καλές Γιορτές!

Λευκώματα ή… μεγάλα βιβλία με εικόνες

Συλλογή Φώτη Καγγελάρη, Μάσκες τελετουργίας (εκδ. Παπαζήση)

Μια μοναδική συλλογή δίνει το υλικό για ένα μοναδικό βιβλίο. Οι Μάσκες τελετουργίας του ψυχαναλυτή και λογοτέχνη Φώτη Καγγελάρη έχουν αποτελέσει και αντικείμενο έκθεσης. Τώρα βρίσκουν τη θέση τους και σε αυτή την εξαιρετική έκδοση, που δεν χορταίνει κανείς να την ξεφυλλίζει. 

«Μια διαδρομή από την Αφρική στην Αμερική και από την Ασία στον Ειρηνικό όπου η ενσάρκωση των υπερφυσικών δυνάμεων σε πρόσωπο λόγου και νόμου δομεί έναν παράλληλο πολιτισμό όπου η ταυτότητα αναδύεται μέσω του καθρέφτη της ετερότητας». 

Ιόλη Βιγγοπούλου – Αλίκη Ασβεστά, Με τους Ευρωπαίους περιηγητές, στα χαμάμ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)

Ένα βιβλίο που μπορείς να ξεχαστείς στις σελίδες του. Ένας κόσμος που, εν πολλοίς, έχει χαθεί, αναβιώνει σε αυτήν την εξαίρετη έκδοση, που ενσωματώνει τόση δουλειά και τόσο μεράκι, που την καθιστά πραγματικά πολύτιμη. Γκραβούρες και πίνακες, θαυμάσια εκτυπωμένα, αποτελούν τον οπτικό οδηγό σε αυτό το ταξίδι. 

«Εκατό και πλέον περιηγητές δεν παρέλειψαν να καταγράψουν στα ταξιδιωτικά τους χρονικά με λόγο γλαφυρό, με πρωτότυπες εικόνες και με πολλές λεπτομέρειες όλα όσα βίωσαν και τους εντυπωσίασαν στα χαμάμ· ήταν εμπειρία πρωτόγνωρη γι’ αυτούς. Γιατί άραγε οι περιηγητές εντυπωσιάζονται τόσο από τα επιβλητικά δημόσια και ιδιωτικά λουτρά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία; Τι σημαίνει για τις γυναίκες η επίσκεψη στα χαμάμ και πώς οι περιηγητές μεταπλάθουν στις αφηγήσεις τους τον σαγηνευτικό και απαγορευτικό γι’ αυτούς κόσμο των γυναικών;» 

Μάγκυ Κριθαρέλλη, Ακολουθώντας τον μίτο του καπνού - Από την Καβάλα στον μεγάλο κόσμο (εκδ. Καπόν)

«Ακολουθώντας τον µίτο του καπνού, καθώς ξετυλίγεται µέσα από το βάθος των χρόνων σε χώρες και ηπείρους, φθάνουµε στην Καβάλα του 1838 και του 1853, χρονιές ορόσηµα, που συνετέλεσαν ώστε ο καπνός να µετατρέψει την πόλη από ασήµαντη πολίχνη της οθωµανικής επαρχίας σε σηµαντικό εξαγωγικό λιµάνι των Βαλκανίων.

Στην Καβάλα του σήµερα το έπος του καπνού και η γλυκόπικρη µυρωδιά του, που τη σκέπαζε ολόκληρη, είναι πια παρελθόν. Ζει µόνον στη µνήµη της πόλης και αξιώνει την τιµή που του αξίζει».

 Peter S. Stevens, Patterns in Nature, Επιμέλεια και σχεδιασμός: Γιάννης Παπαδόπουλος (Cube Art Editions) 

Το Patterns in Nature – Peter S. Stevens του Γιάννη Παπαδόπουλου είναι ένα βιβλίο-μετά-από-ένα-βιβλίο, παρά ένας επανασχεδιασμός ενός υπάρχοντος βιβλίου. 

Είναι το αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης των ιεραρχιών του περιεχομένου του ομώνυμου βιβλίου του Peter S. Stevens, που εκδόθηκε τη δεκαετία του '70, προσπαθώντας να βρει λόγους για να εμφανιστεί ξανά ως έντυπο υλικό τη δεκαετία του 2020. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι στην πραγματικότητα ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με δύο βιβλία, το παλιό και το νέο, τυπωμένα το ένα πάνω από το άλλο και τον έντυπο χώρο/αντικείμενο που τα φέρει.Δ

Δημήτρης Σεβαστάκης, Ο λόγος και ο τόπος (επιμέλεια έκδοσης: Σταύρος Ζουμπουλάκης, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος)

Με την καλλιτεχνική επιμέλειλα της Βάσως Αβραμοπούλου και του γραφείου της, επιτεύχθηκε ένα θαύμα: το ξεφύλλισμα αυτού του λευκώματος είναι εμπειρία εντονότερη ακόμη και από την περιήγηση στην έκθεση των έργων του Δημ. Σεβαστάκη στον χώρο της ΕΒΕ, Ή, έστω, εφάμιλλη. 

Εξαιρετική εκτύπωση, χαρτί που χαίρεσαι να το ξεφυλίζεις, και βέβαια τα έργα του Σεβαστάκη, πορτρέτα και τοπία, ως επί το πλείστον, υποβλητικά και σαγηνευτικά. Ανάμεσά τους και πολλές προσωπογραφίες γνωστών συγγραφέων. 

Ψυ όπως ψυχή

Sigmund Freud, Σχεδίασμα για μια επιστημονική ψυχολογία (μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου, εκδ. Αρμός)

Sigmund Freud, Απόσπασμα μιας ανάλυσης υστερίας - Η περίπτωση Ντόρα, 1905 (μτφρ. Σοφία Λεωνίδη, εκδ. Άγρα) 

Ογδόντα έξι χρόνια μετά από τον θάνατό του και ο Φρόιντ όχι μονάχα δεν είναι «ξεπερασμένος», αλλά επιστρέφει πολλαπλώς και διαρκώς.   

Τα βιβλία του που εκδίδονται ή επανεκδίδονται κάθε χρόνο, με όλο και πιο έγκυρες και ψαγμένες μεταφράσεις, ή και τα βιβλία που σχολιάζουν το έργο του, είναι η καλύτερη απόδειξη για το πόσο επίκαιρη είναι και σήμερα η σκέψη του. Προτείνουμε εδώ δύο από αυτά: Το Σχεδίασμα για μια επιστημονική ψυχολογία, θεμελιακό έργο της φροϊδικής βιβλιογραφίας, που αφορά τις απαρχές της ψυχανάλυσης, και εκδόθηκε το 1950. Εκδίδεται για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα.

Κι επίσης: η εμβληματική «Περίπτωση Ντόρα», μια από τις γνωστότερες αναλύσεις του Φρόιντ, σε νέα μετάφραση, πλαισιωμένη από ενδιαφέροντα κείμενα, που εντάσσουν την υστερία στη γλώσσα της σημερινής εποχής, μέσα στο ψυχοσωματικό συγκείμενο. 

Ο Φρόιντ στη θεωρία, στις απαρχές της, και στην πρακτική, της πρώτης περιόδου, επίσης, όταν η μελέτη της υστερίας βρισκόταν στο κέντρο της προσοχής του. 

C.G. Jung, Το κόκκινο βιβλίο - Έκδοση για τον Αναγνώστη (μτφρ. Χρήστος Μαρσέλλος, εκδ. Διόπτρα) 

Μαθητής του Φρόιντ, ιδρυτής της δικής του σχολής σκέψης και ανάλυσης, στον Γιουνγκ η κοινή μας γλώσσα και σκέψη χρωστά, εκτός πολλών άλλων, την έκφραση «συλλογικό ασυνείδητο». 

«Το βιβλίο αποτελεί ένα είδος προσωπικού ημερολογίου, γεμάτο φαντασιώσεις και ψυχικές εμπειρίες. Μέσω αυτών, ο Jung προσπαθεί να κατανοήσει τις βαθύτερες διαστάσεις του ανθρώπινου ψυχισμού.»

Μνημειώδης έκδοση 668 σελίλδων μεγάλου σχήματος, σκληρόδετη και ιδιαίτερα φροντισμένη.

Ο κόσμος μας σε ένα βιβλίο

William Woodruff, Μια σύντομη ιστορία του σύγχρονου κόσμου - Οι παγκόσμιες σχέσεις από το 1500 μέχρι σήμερα (μτφρ. Μαρία Καίσαρ, Κώστας Σκορδύλης, επιμ. Λουκιανός Χασιώτης, University Studio Press)

Γεωπολιτική, διπλωματία, θρησκείες και εθνικιστικά κινήματα: Μια ιστορία της ανθρωπότητας τους τελευταίους πέντε αιώνες μέσα από την ιστορία των παγκόσμιων σχέσεων και συσχετισμών, σε 550 σελίδες.

Αρχαιότητα: Αθήνα - Σπάρτη

Οι μελέτες για την αρχαιότητα έχουν στα μάτια μου μεγάλη γοητεία: μας φέρνουν κοντά μια οικεία και μαζί τόσο ανοίκεια ήπειρο. Από τις μελέτες που κυκλοφόρησαν φέτος, επιλέγω δύο που μου μοιάζει ότι κάνουν μια τομή στο αντικείμενό τους – και βέβαια το λέω αυτό με την επισφάλεια του απλού αναγνώστη.

Ιωάννης Κ. Ξυδόπουλος, Αθήνα, 405-386 π.Χ., Όψεις μιας μεταβαλλόμενης πραγματικότητας (εκδ. Gutenberg)

Jean Ducat, Οι Είλωτες (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)

Το 404 π.Χ. σηματοδοτεί το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου που βρίσκει την Αθήνα στο χείλος του γκρεμού.

«Στο βιβλίο εξετάζονται οι συνθήκες που διαμορφώθηκαν στην Αθήνα αμέσως μετά την ήττα στους Αιγός ποταμούς το 405 και παρακολουθείται η πορεία της πόλεως, τόσο σε επίπεδο εσωτερικής όσο και σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής»

Πηγαίνοντας στη Σπάρτη συναντάμε έναν θεσμό που έπαιξε, εμμέσως, σημαντικό ρόλο στην έκβαση του Πολέμου: «Στους Νόμους ο Πλάτωνας κάνει την εξής παρατήρηση για τους είλωτες: "απ' όλους τους θεσμούς των Ελλήνων, η ειλωτεία των Λακεδαιμονίων είναι ίσως αυτός που θα άνοιγε το μεγαλύτερο πεδίο σε ατέρμονες συζητήσεις και διενέξεις ανάμεσα σ' αυτούς που θα την ενέκριναν και σ' αυτούς που θα την απέρριπταν». 

Η σπουδαία (και παραγνωρισμένη) Ρωμαϊκή ιστορία

Δυο βιβλία, πολύ διαφορετικά μεταξύ τους, και στο εύρος και στη σπουδαιότητα, μας φέρνουν σε επαφή με τη ρωμαϊκή εποχή. Το πρώτο είναι ένα θεμελιώδες έργο που διαπραγματεύεται συνολικά τη Ρωμαϊκή Ιστορία, μια ιστορία πολλών αιώνων, κατακτήσεων, δόξας και μεταπτώσεων. Τιτάνιο έργο, που χάρη στη δουλειά μεταφραστών και επιμελητών, και της Εστίας, μπορούμε να διαβάσουμε πλέον και στη χώρα μας.  

Marcel Le Glay, Yann Le Bohec, Jean-Louis Voisin, Ρωμαϊκή Ιστορία (μτφρ. Σωτήρης Μετεβελής - Χρήστος Γεμελιάρης, εκδ. Εστία)

Ελένη Παπαγιάννη, Γλυπτά Ρωμαϊκών Χρόνων - Ευρήματα στον νομό Κιλκίς (University Studio Press)

«Πώς κατάφερε μέσα σε λίγους αιώνες μια πολίχνη του Λατίου να επιβληθεί αρχικά στις γειτονικές πόλεις και την ιταλική χερσόνησο, κατόπιν στην Ελλάδα και την Ευρώπη και τελικά σε όλη την οικουμένη; Ποια ήταν η σχέση της με τις κατακτημένες περιοχές και τους κατοίκους τους; Πώς μεταλλάχθηκε η ίδια ενόσω μετατρεπόταν στη μεγαλύτερη αυτοκρατορία που γνώρισε ο αρχαίος κόσμος; Πώς ολοκληρώθηκε αυτός ο ιστορικός κύκλος και τι άφησε ως κληρονομιά; Πόση Ρώμη υπάρχει ακόμη στην Ευρώπη, την Εγγύς Ανατολή, τη βόρεια Αφρική, αλλά και την Ελλάδα; Μερικά από τα ερωτήματα, η απάντηση των οποίων καθιστά αυτή την εισαγωγή των 650 σελίδων κλασική στο είδος της».

Το έτερο βιβλίο είναι πιο περιορισμένης στόχευσης, όπως φαίνεται και από τον τίτλο του. Στον τόμο μελετώνται συστηματικά τα γλυπτά των ρωμαϊκών χρόνων που έχουν εντοπιστεί σε διάφορες θέσεις του νομού Κιλκίς και βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Κιλκίς. Συγκεκριμένα, δημοσιεύονται ογδόντα επτά γλυπτά, τα οποία αντιπροσωπεύουν όλες σχεδόν τις γνωστές κατηγορίες γλυπτικής στη ρωμαϊκή Μακεδονία. Η καθηγήτρια Ελένη Παπαγιάννη υπογράφει την πλειονότητα των λημμάτων του καταλόγου αλλά και την επιμέλεια των λημμάτων που συνέγραψαν οι δύο συνεργάτιδες αρχαιολόγοι, Δήμητρα Ακτσελή και Θώμη Σαββοπούλου. H έκδοση ολοκληρώνεται με 61 πίνακες φωτογραφιών. 

Πρόσωπα, λέξεις, ανατροπές

Δρ Νίκος Παπαδάτος, Νίκος Ζαχαριάδης -  Η ζωή και η δράση του μέσα από τα αρχαία του ΚΚΣΕ και την KGB (εκδ. Πεδίο)

Στην ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος στην Ελλάδα, ίσως και στη σύγχρονη πολιτική ιστορία γενικότερα, ο Νίκος Ζαχαριάδης αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα, ίσως και αινιγματικά πρόσωπα.  

«Στο βιβλίο αυτό, αποκαλύπτονται για πρώτη φορά με ντοκουμέντα οι θέσεις του Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ για την έναρξη του δεύτερου αντάρτικου, του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Πώς προέκυψε η γραμμή του ΚΚΕ; Ποιος την υπέδειξε; Πού βρίσκεται η επίσημη στενογραφημένη συνομιλία μεταξύ Στάλιν και Ζαχαριάδη; Και πώς οι μηχανισμοί του Διεθνούς Τμήματος του ΚΚΣΕ συγκρούστηκαν μέχρις εσχάτων με έναν άνθρωπο που, για χιλιάδες Έλληνες αγωνιστές του κομμουνιστικού κινήματος, παρέμενε ηγέτης;

Ιστορία μιας λέξης

Mark Mazower, Περί αντισημιτισμού - Μια λέξη στην ιστορία (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος)

Ο κορυφαίος ιστορικός, Εβραίος ο ίδιος, καταπιάνεται με ένα ζήτημα που φαίνεται πώς και σήμερα διχάζει εκ νέου τον κόσμο μας, καθώς εργαλειοποιείται με ποικίλες αφορμές.

«Παραδοσιακά ο όρος υποδήλωνε μια απειλή που εκπορευόταν από την πολιτική Δεξιά· από κύκλους εθνικιστικούς και ξενοφοβικούς που έχτιζαν πάνω στη μακραίωνη καχυποψία της Χριστιανοσύνης για τους Εβραίους με τα εργαλεία της ρατσιστικής ψευδοεπιστήμης. [...] Η παλιά αριστερή αλληλεγγύη είναι παρελθόν και οι πιο εκκωφαντικές καταγγελίες του αντισημιτισμού τον τοποθετούν στην Αριστερά, όχι στη Δεξιά. Ο Μαζάουερ διατρέχει με προσοχή αυτό το ναρκοπέδιο μέσα από μια ιστορική ματιά που θέλει να φωτίσει τα πράγματα αντί να ρίξει απλώς κάπου το φταίξιμο».

Ιστορικό ξάφνιασμα

Στάθης Ν. Καλύβας - Νατάσα Τριανταφύλλη, Big Bang - 1970-1973, Η άνθηση του πολιτισμού στα χρόνια της δικτατορίας (εκδ. Μεταίχμιο)

Πριν από λίγα χρόνια, ο διακεκριμένος πολιτικός επιστήμονας προκάλεσε θόρυβο με άρθρο του με το οποίο, ούτε λίγο ούτε πολύ, διατεινόταν ότι η περίοδος της Χούντας, αντίθετα με την επικρατούσα άποψη, υπήρξε για τις τέχνες και τα γράμματα περίοδος άνθησης. Την άποψη αυτή έρχεται να θεμελιώσει, σε συνεργασία με την κοινωνιολόγο και σκηνοθέτη θεάτρου Νατάσα Τριανταφύλλη, με αυτό το εντυπωσιακό βιβλίο των 700 σελίδων, που συνοδεύεται από εικόνες και τεκμήρια, σε μια πολυτελή και ιδιαίτερα προσεγμένη έκδοση.

«Την τετραετία 1970-1973, η Ελλάδα βιώνει ένα λαμπερό δημιουργικό τσουνάμι, ένα πνευματικό και πολιτιστικό Big Bang. Το πολιτικό σκοτάδι κυοφορεί μια ζωντανή, εκρηκτική και κυρίως ανοιχτή και δημόσια δημιουργικότητα. Αντί για μια μαύρη τρύπα που καταβροχθίζει τα γράμματα και τις τέχνες, ξεδιπλώνεται μπροστά μας ένα φωτεινό και πολύβουο σύμπαν όπου εκδίδονται σπουδαία βιβλία, πολλαπλασιάζονται τα βιβλιοπωλεία και οι εκδοτικοί οίκοι, ηχογραφούνται διαχρονικής αξίας δίσκοι, γυρίζονται ρηξικέλευθες ταινίες, ανεβαίνουν πρωτοποριακές θεατρικές παραστάσεις και πραγματοποιούνται εντυπωσιακές εικαστικές εκθέσεις».

Ακατάλληλο για ρατσιστές (γενικά, για χαζούς)

Κώστας Καμπουράκης, Εθνική καταγωγή και DNA - Καταρρίπτοντας τον μύθο των γενετικών εθνοτήτων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)

Δυο μύθοι ταυτόχρονα καταρρίπτονται σε αυτό το εξαιρετικό βιβλίο: Ο μύθος πως όταν κάποιος ανήκει σε ένα έθνος, αυτό αντανακλάται και σε συγκεκριμένα βιολογικά χαρακτηριστικά (φυλή, ράτσα). Και ο μύθος της διαχρονικότητας των Ελλήνων, από βιολογική άποψη, ανά τους αιώνες. Η ιδέα δηλαδή ότι είμαστε, ευθέως, βιολογικοί απόγονοι των Αρχαίων Ελλήνων και των Βυζαντινών. Χρειαζόταν άραγε ένας βιολόγος του διαμετρήματος του Κώστα Καμπουράκη για αυτά τα σχεδόν αυτονόητα; Κι όμως, το βιβλίο θα ξαφνιάσει ακόμη και τους πιο «υποψιασμένους» με τα επιστημονικά στοιχεία που προσκομίζει. 

«Για εμάς τους Έλληνες, η έννοια της εθνικής καταγωγής και η ιδέα της άμεσης συνέχειας από την αρχαία στη σύγχρονη Ελλάδα θεωρούνται συνήθως πολύ σημαντικές. Το μάθημα της Ιστορίας στο σχολείο και οι αντιλήψεις με τις οποίες μεγαλώσαμε συντείνουν σε αυτό. Ωστόσο, σε τι ακριβώς συνίσταται τούτη η συνέχεια; Αφενός, πρόκειται για συνέχεια πολιτισμική, με επίκεντρο την ελληνική γλώσσα. Πρόκειται επίσης για συνέχεια γεωγραφική, καθώς στον χώρο της σύγχρονης Ελλάδας συνέβησαν τα σημαντικότερα ίσως ιστορικά γεγονότα της Αρχαίας Ελλάδας. Πρόσφατα, όμως, στη συζήτηση προστέθηκε και μια άλλη συνέχεια που πολλοί πιστεύουν ότι επιβεβαιώνει οριστικά τη σύνδεση αρχαίων και σύγχρονων Ελλήνων: η συνέχεια μέσω του DNA. Το βιβλίο αυτό επιχειρεί να αποσαφηνίσει τη σχέση μεταξύ DNA και εθνικής ταυτότητας».

Take me to the stars

Παύλος Καστανάς, Προς τ’ άστρα - Ένα μαγευτικό ταξίδι στον κόσμο της Αστροφυσικής (εκδ. Διόπτρα)

Το μπεστ-σέλερ του δημοφιλούς εκκλαϊκευτή της αστρονομίας, γνωστό στον κόσμο του youtube ως Astronio, σε μια νέα έκδοση, ιδιαίτερα φροντισμένη, με πολλές εικόνες και διαγράμματα, περισσότερο περιεχόμενο, που θα ενθουσιάσει τους χιλιάδες φίλους της αστροφυσικής. 

«Μέσα από απλές εξηγήσεις των φυσικών φαινομένων και πλούσια εικονογράφηση, ο αναγνώστης θα γνωρίσει τη γοητεία της διαστημικής εξερεύνησης και θα μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα από ποτέ τη θέση του ανθρώπου μέσα στο Σύμπαν».

Τι ζητά από εμάς η Τεχνητή Νοημοσύνη;

Νίκος Ερηνάκης, Υπερδιαλεκτική της ευτοπίας - Ανθρωπινότητα, τεχνητότητα, ελευθερία (εκδ. Κείμενα)

Τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης πυκνώνουν, μας ξαφνιάζουν και μας ανησυχούν, μας γοητεύουν και μας τρομοκρατούν, πολλά είναι τα βιβλία που κυκλοφόρησαν, μεταφρασμένα ή Ελλήνων διανοητών, με σκοπό να ρίξουν φως στους φόβους και τις προσδοκίες από αυτή την εν εξελίξει επανάσταση. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζει το πρόσφατο βιβλίο του επίκουρου καθηγητή κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας (και ποιητή) Νίκου Ερηνάκη, γιατί προβάλει το σύνθετο αυτό ζήτημα σε μια εντελώς διακριτή προοπτική, σε μια προσπάθεια να υπερβεί (εξού και η λέξη διαλεκτική στον τίτλο) τις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις που προκύπτουν, σε οντολογικό και πολιτικό επίπεδο, σκιαγραφώντας ένα πρωτότυπο πρόταγμα. Ας σημειωθεί επίσης η «προκλητική« χρήση της λέξης ευτοπία, με τις πολιτικές και κοινωνικές συνδηλώσεις της. Η αισθητική και τυπογραφική αρτιότητα του βιβλίου υποστηρίζουν με τον δέοντα τρόπο το φιλόδοξο εγχείρημα. 

«Στην αυγή της νοόκαινου εποχής, ανάμεσα στη φυσική πραγματικότητα και την ψηφιακή υπερπραγματικότητα, η δυσκολία της συνομιλίας και της συνάντησης βαθαίνει. Διασπαστικός θόρυβος, άσκοπη ταχύτητα, κενό θέαμα και ασήμαντη επιφάνεια εν μέσω πολυανισοτήτων, πολυκρίσεων και πολυμετασχηματισμών. Η νοηματοδότηση δεν αρκεί πλέον, απαιτείται νοηματοποίηση». 

Χρήσιμα βιβλία, με στοιχεία

Ο καθένας μας μπορεί να λέει ότι θέλει, στις παρέες ή στα κοινωνικά δίκτυα, αλλά όταν έρχεται η ώρα να τα αποδείξει, τα πράγματα αλλάζουν. Δύο βιβλία πολύ διαφορετικά μεταξύ τους που όμως και τα δύο βασίζονται σε «σκληρά» στοιχεία και υποστηρίζονται από δημοσιογράφους που κατανοούν την έννοια της έρευνας. 

Άρης Χατζηστεφάνου, Προπαγάνδρα & παραπληροφόρηση στο ίντερνετ (εκδ. Τόπος)

Σταύρος Θεοδωράκης / Άρης Βουρβούλιας, 14 Σκιές και αλήθειες της Ελλάδας (εκδ. Μεταίχμιο)

«Στο βιβλίο αυτό, συνέχεια του Προπαγάνδα και Παραπληροφόρηση. Πώς τις εντοπίζουμε (2022), ο δημοσιογράφος Άρης Χατζηστεφάνου προσφέρει ένα εγχειρίδιο για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση οργανωμένων μορφών χειραγώγησης της κοινής γνώμης στο ίντερνετ. Εξετάζει τους τρόπους που οι αλγόριθμοι και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως το ChatGPT, προωθούν στερεότυπα και αναπαράγουν τις κυρίαρχες αφηγήσεις».

«Ο Σταύρος Θεοδωράκης, σε συνεργασία με τον Άρη Βουρβούλια, ερευνά και παρουσιάζει αναλυτικά στοιχεία για 14 καίρια ζητήματα της χώρας. Οι μύθοι που μας αποπροσανατολίζουν, οι λύσεις που παραβλέπονται και η αδιάψευστη αλήθεια των αριθμών».

Κόλλημα με την Ιαπωνία;

Δεν είναι μονάχα οι πιτσιρικάδες που είναι κολλημένοι με την Ιαπωνία, λόγω των μάνγκα και των άνιμε. Είναι και χιλιάδες άλλοι που έλκονται από τον ιαπωνικό πολιτισμό, την κουλτούρα του, τα ήθη του, την λογοτεχνία του. 

A.B. Freeman-Mitford, Οι 47 Ρόνιν και άλλες ιστορίες της Παλιάς Ιαπωνίας (μτφρ. Γιώργος Περδικογιάννης, εκδ. Μέδουσα)

Έκτορ Γκαρθία, Κολλημένος με την Ιαπωνία – Μικρή πολιτισμική ιστορία, (μτφρ. Τιτίνα Σπερελάκη, εκδ. Πατάκη)

«Ο Μίτφορντ αποτυπώνει δεξιοτεχνικά την ουσία του ιαπωνικού πολιτισμού μέσα από μια σειρά γοητευτικών λαϊκών ιστοριών και θρύλων για σαμουράι, τραγικούς έρωτες και για την έννοια της τιμής και της αυτοθυσίας. Γραμμένο στα τέλη του 19ου αιώνα, το έργο συνδυάζει λυρική αφήγηση με πολιτισμική οξυδέρκεια, αντανακλώντας τη γοητεία που άσκησε στον συγγραφέα η Ιαπωνία, σε μια εποχή που εγκατέλειπε τη φεουδαρχική της δομή και μετασχηματιζόταν ταχύτατα».

«Με χιούμορ και φρέσκια ματιά, ο συνδημιουργός του Ικιγκάι (Εκδόσεις Πατάκη, 2017) επανεφευρίσκει τον ταξιδιωτικό οδηγό για την ψηφιακή εποχή συμπεριλαμβάνοντας στο βιβλίο του κεφάλαια που εξερευνούν στοιχεία της παραδοσιακής ιαπωνικής κουλτούρας, όπως οι γκέισες, ο σιντοϊσμός, ο κομφουκιανισμός και η τελετουργία του τσαγιού, και μας προσφέρουν μια ενδιαφέρουσα οπτική ως προς τα ζητήματα της καθημερινής ζωής, αλλά και εξηγούν τους ιαπωνικούς συμβολισμούς και τις πρακτικές της καθημερινότητας, ενώ παράλληλα παρακολουθούν την ποπ κουλτούρα και τις σύγχρονες αστικές υποκουλτούρες».

... και το σχετικό Ημερολόγιο

Katsushika Hokusai (επιμ. Κωνσταντίνα Κλ. Τσιάγκα, εκδ. Πεδίο)

«Δώδεκα έργα του σπουδαίου καλλιτέχνη Κατσουσίκα Χοκουσάι, δημιουργού του εμβληματικού "Μεγάλου Κύματος", συναντούν την ποίηση των χαϊκού, μικρών ποιητικών στιγμών που αποτυπώνουν τη μαγεία του εφήμερου. Κάθε μήνας συνοδεύεται από χαϊκού και ένα έργο τέχνης, προσκαλώντας μας να σταθούμε, να αναπνεύσουμε και να αντικρίσουμε τον κόσμο μέσα από την αρμονία της φύσης και της απλότητας».

Η λογοτεχνία, παλιά και σήμερα

Ο γνωστός κριτικός λογοτεχνίας και η καταξιωμένη δημοσιογράφος του βιβλίου καταθέτουν δύο βιβλία φιλόδοξα όσο και χρήσιμα - η Μικέλα Χαρτουλάρη για πρώτη φορά.

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Τα χρώματα του κύβου - Σταθμοί της ελληνικής πεζογραφίας 1866-2023 (εκδ. Πατάκη)

Μικέλα Χαρτουλάρη, 61 Πολαρόιντ για την ελληνική περιπέτεια (εκδ. Πόλις)

Μεταξύ άλλων, στο βιβλίο του Χατζηβασιλείου θα «συναντήσουμε τον Εμμανουήλ Ροΐδη και την Πάπισσα Ιωάννα, τις βεβαρημένες ιδεολογικά ερμηνείες του Παπαδιαμάντη. Θα δούμε τι σημαίνει για τις γυναίκες και για τη θέση τους στην κοινωνία και στη λογοτεχνία η πεζογραφία της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, τι απηχεί ο σπινθηροβόλος νους του Μιχαήλ Μητσάκη, τι πρόλαβε να αποτυπώσει και ποια Αθήνα ζητούσε να απεικονίσει σε ένα από τα νεανικά δείγματα της μυθιστοριογραφικής του παραγωγής ο Γρηγόριος Ξενόπουλος».

Οι συνομιλίες με Έλληνες συγγραφείς και διανοητές που συνθέτουν το βιβλίο της Χαρτουλάρη «εξετάζουν προσωπικές και συλλογικές περιπέτειες, εστιάζουν σε δύσκολες αλήθειες, εξερευνούν ενοχλητικά ζητήματα, εντοπίζουν αδυναμίες, παίρνουν θέση στα τεκταινόμενα, προκαλούν αναστοχασμό».

Μας βρίσκει η ποίηση

Κ. Π. Καβάφης, Ποιήματα (επιμέλεια: Eusebi Ayensa, εκδ. Διόπτρα)

Τα Άπαντα του Αλεξανδρινού, σε μια έκδοση τόσο φροντισμένη, στο κείμενο όσο και στο περικείμενο, που μας συστήνει ξανά τον ποιητή. Κυκλοφορεί σε δύο τόμους, αλλά και σε επίτομη έκδοση.

«Η παρούσα έκδοση υπό την επιμέλεια του Καταλανού ελληνιστή και μελετητή του Καβάφη Eusebi Ayensa παρουσιάζει, σε δύο τόμους, ολόκληρο το ποιητικό έργο του Αλεξανδρινού, ακολουθώντας πολύ πιο πιστά τα πρωτότυπα κείμενα και ενσωματώνοντας όλες τις διορθώσεις του ποιητή τόσο σε χειρόγραφα όσο και στα φυλλάδια που τύπωνε κατά τη διάρκεια της ζωής του σε διάφορα τυπογραφεία της Αλεξάνδρειας. Στις εκτενείς σημειώσεις περιλαμβάνεται άφθονο ανέκδοτο υλικό -πρώτες εκδοχές γνωστών ποιημάτων, σχόλια του Κ. Π. Καβάφη σε δικά του ποιήματα κ.ά.-, που βλέπει για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας και το οποίο εμπλουτίζεται με τις σημαντικότερες νέες βιβλιογραφικές προσφορές στο έργο του αναμφίβολα μεγαλύτερου σύγχρονου Έλληνα ποιητή». 

Φαραντουντίν Αττάρ, Το συνέδριο των πουλιών (μτφρ. Ανθή Λεούση, εικονογράηση: Gerald Brettschuh, εκδ. Έποψ)

Louise Gluck, Αβέρνο (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, εκδ. Στερέωμα)

Ένας νέος εκδοτικός οίκος, ονόματι Έποψ, παραδίδει μεταξύ άλλων μια state of the art έκδοχή ενός ποιητικού έργου μεγάλης πνοής, ενός σπουδαίου βιβλίου της κλασικής περσικής ποίησης.

«Το Συνέδριο των πουλιών είναι ένα λυρικό ποίημα του 12ου αιώνα μ.Χ., του Πέρση ποιητή Φαριντουντίν Αττάρ, που περιγράφει το ταξίδι των πουλιών, με οδηγό τους το σοφότερο όλων, τον τσαλαπετεινό, για να βρουν τον μυθικό βασιλιά τους, το πτηνό Σιμούργκ. Στην παρούσα έκδοση περιλαμβάνεται ανθολόγηση αποσπασμάτων από το Συνέδριο των πουλιών από την ποιήτρια Ανθή Λεούση, η οποία έχει κάνει την απόδοσή τους στα ελληνικά. Η έκδοση εικονογραφείται από τον Αυστριακό ζωγράφο Gerald Brettschuh». 

Στη χώρα μας γνωρίσαμε και αγαπήσαμε τη σπουδαία Αμερικανίδα ποίητρια Λουίζ Γκλικ λίγο πριν και κυρίως μετά την βράβευσή της με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Κι έκτοτε, χάρη στις εκδόσεις Στερέωμα και τον Χάρη Βλαβιανό, έχουμε ήδη στα χέρια μας έξι έργα της. Ένα σπουδαίο ποιητικό corpus. 

Άλκης Αλκαίος, Εμπάργκο (εκδ. Μετρονόμος)

Θωμάς Ιωάννου, Ανοιχτή ημερομηνία (εκδ. Πόλις)

Πρωινή ή βραδινή σερενάτα

Κάθε που πίνω απ' την πηγή σου / κάτι μου καίει τον ουρανίσκο / ψάχνω στο φως μα δε σε βρίσκω / μες στην αδιάκοπη ροή σου
Δεν έπρεπε να ’σουν βροχή / μόνο της φυλακής μου ο τοίχος / κι είναι παράταιρη εποχή / να βρει το δίκιο του ένας στίχος.

Τα μπάνια του λαού

Πάω συχνά για μπάνιο / Μονολίθι / Εκεί που πήγες να φουντάρεις / Φτάνοντας με ελεύθερο στη λήθη / Γι' αυτό σε μένα μην ποντάρεις / Δεν έχει πλάκα πια η ιστορία / Εμφύλιοι ντεμέκ για να γουστάρεις / Και είμαι καλοκαίρι στη Λαμία / Στο άγαλμα ο Άρης καβαλάρης / Πλατεία του Λαού με σαραντάρια / Ηλιοθεραπεία σκέτη αυτοκτονία / Τα μπάνια του λαού και τα δυάρια / Αχ να 'ταν η ζωή μας μια αργομισθία / Άντε κοιμήσου δίχως ζάναξ / Πεθαίνεις ζεις μονάχα άπαξ

Μυθοπλασίες, παλιές και νέες

Μυθιστορήματα: κλασικά και νέα, μεταφρασμένα και ελληνικά. 

Οι Άθλιοι: Ένας μεταφραστικός άθλος που βάζει τέρμα, για πολλές δεκαετίες, στην περιπέτεια της μετάφρασης του μυθιστορήματος-ποταμού του Βικτόρ Ουγκό (εκδ. Gutenberg). Με 2700 σελίδες, έχουμε εξασφαλισμένη καλή συντροφιά για έναν ολόκληρο αναγνωστικό χειμώνα.

Ιντερμέτζο: Η πολυαναμενόμενη επιστροφή της Ιρλανδής Σάλλυ Ρούνεϋ (μτφρ. Μυρτώ Καλοφωλιά, εκδ. Πατάκη) δεν θα απογοητεύσει τους φίλους της ενώ θα γοητεύσει όσους δεν την έχουν ακόμη διαβάσει. 

Τα κιάλια του Βασίλι Τσουικόφ: Η επιστροφή του εμπειρότατου Βασίλη Γκουρογιάννη (εκδ. Μεταίχμιο) με ένα μυθιστόρημα-έκπληξη, τόσο θεματικά όσο και υφολογικά. Κάθε προσπάθεια περιγραφής του ενδεχομένως το αδικεί, μια και η ουσία αυτού του μυθιστορήματος βρίσκεται στον τρόπο του, την αιρετική ματιά του, την ειρωνία ή και τον αυτοσαρκασμό που εμποτίζει κάθε φράση του. 

Τρόμος και γοητεία X 5

Ο τρόμος είναι στη μόδα. Κι έτσι, ανακαλύπτουμε ξανά σημαντικά λογοτεχνικά κείμενα που μας δίνουν απόλαυση και μας γεμίζουν δέος. 

Ιδού δύο κλασικές νουβέλες του είδους, μαζί με δύο ελληνικά που έκαναν αίσθηση πρόσφατα.  

Χ.Φ. Λάβκραφτ, Το χρώμα που ήρθε από το διάστημα (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα)

Άλτζερνον Μπλάκγουντ, Οι ιτιές (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα)

Κωνσταντίνος Δομηνίκ, Κακό ανήλιο (εκδ. Ίκαρος)

Χριστόφορος Τσαπραΐλης, De Mysteriis (εκδ. Αντίποδες

... κι ένα μυθιστόρημα

Liz Moore, Ο θεός του δάσους (μτφρ. Μαρία Φακίνου)

Αρκεί να πιάσεις στα χέρια σου αυτό το βιβλίο και δεν θα θες να το αφήσεις. Όχι μονάχα ως ιστορία, αλλά και ως αντικείμενο. 

«Ένα καταιγιστικό, πολυεπίπεδο θρίλερ για την οικογενειακή ενοχή, το βάρος της κληρονομιάς, την αγωνία της ενηλικίωσης αλλά και τις δεύτερες ευκαιρίες».

Για νέους, νεανίζοντες ή απλώς όσες αγαπούν τα κόμικς

Ο μετρ του γκράφικ νόβελ επιστρέφει με νέα δουλειά.

Soloúp, Babel (εκδ. Ίκαρος)

«Ο Πύργος της Βαβέλ. Ο πύργος της σύγχυσης. Η ανθρώπινη ματαιοδοξία γεννά τέρατα. Λέξεις ακατάληπτες, αντιλήψεις, ιδέες, θρησκείες ξένες. Εμείς και οι Άλλοι. Τι είχαν να μοιράσουν άραγε οι έκπτωτοι άνθρωποι, οι χτιστάδες εκείνου του ψηλού πύργου, ακόμα και όταν άρχισαν να μιλούν διαφορετικές γλώσσες;»

Marjane Satrapi, Γυναίκα Ζωή Ελευθερία (μτφρ. Στεφανία Γεωργάκη, εκδ. Επόμενος Σταθμός)

Ένα γκράφικ νόβελ σε επιμέλεια της Ιρανής Μαρζάν Σατραπί, με τη συμμετοχή πολλών καλλιτεχνών, με αφορμή την τραγική ιστορία της Μαχσά Αμινί, που ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου επειδή δεν φορούσε «σωστά» τη μαντίλα της.

«Τον Σεπτέμβριο του 2022, στο Ιράν, η Μαχσά Αμινί υποκύπτει στα τραύματά της μετά τον ξυλοδαρμό της από την Αστυνομία Ηθών, επειδή δεν φορούσε «σωστά» τη μαντίλα της. Ο θάνατός της ξεσηκώνει ένα κύμα διαδηλώσεων σε ολόκληρη τη χώρα, το οποίο μετατρέπεται σε ένα άνευ προηγουμένου φεμινιστικό κίνημα. Η Marjane Satrapi συγκέντρωσε 3 ειδικούς: τον πολιτολόγο Φαρίτ Βαχίντ, τον διακεκτιμένο ρεπόρτερ Ζαν-Πιερ Περέν και τον ιστορικό Αμπάς Μιλανί καθώς και 17 από τα μεγαλύτερα ταλέντα της εικονογραφημένης αφήγησης, για να διηγηθούν αυτό το γεγονός, που είναι μια καθοριστική ημέρα για το Ιράν και για εμάς όλους μας».

Τα αταίριαστα

Δεν είσαι σίγουρος/σίγουρη τι της/του αρέσει, αλλά ξέρεις ένα πράγμα: έχει καλό γούστο στη λογοτεχνία. Κι έχει μεγάλη βιβλιοθήκη. Του παίρνεις δυο βιβλία πολύ καλά, που το ένα δεν έχει κανένα σχέση με το άλλο. Αν τα λατρέψει και τα δύο, είναι ο άνθρωπός σου. 

Στην πρώτη περίπτωση, η εξαιρετική νουβέλα του Ντένις Τζόνσον Όνειρα τραίνων (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Αντίποδες) ήρθε και πάλι στην επικαιρότητα λόγω της θαυμάσιας μεταφοράς της στον κινηματογράφο. Πρότυπο οικονομίας και βάθους. 

Δίπλα του, Παραχαράκτης, μια παράδοξη ιστορία του Αχιλλέα ΙΙΙ, στην πρόσφατη επανέκδοσή της από τον Ίκαρο.

Η κλασική ιστορία φαντασμάτων, όχι όμως και τόσο συμβατική, από τον M.R. James, Μια προειδοποίηση για τους περίεργους (Χριστόφορος Τσαπραΐλης, εκδ. Μεταίχμιο) μπορεί να συνδυαστεί με μια σύγχρονη ιστορία «οικογενειακών φαντασμάτων» όπως αυτή που αναπτύσσεται στη νουβέλα Μια τρίχα που γίνεται άλογο της Λίλας Κονομάρα; Εμείς λέμε ναι. 

 ... και ιστορία οι παρέες

Ο Βασίλης Χατζηϊακώβου συναντά τους φίλους του, μέσω της μνήμης, στη δική του Σόλωνος, κάπου ανάμεσα στα σύννεφα και αγαπημένα βιβλιοπωλεία-στέκια. Μορφές της πάλαι ποτέ ζωής του αθηναϊκού κέντρου που ακτινοβολούν και σήμερα.

Κάπου εκεί βρίσκεται και ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, που «απαντά» με τους δικούς του «συνειρμούς» σε αυτή τη σύγχρονη αθηναϊκή μυθολογία. Το βιβλίο του δεύτερου κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο του πρώτου, τις εκδόσεις Παρουσία, που έτσι κάνουν μια επανεκκίνηση στους σύγχρονους καιρούς. 

Περί τόνων και πνευμάτων

Ένα αντελώς ανορθόδο βιβλίο δια χειρός του Θεοδοσίου Ἀγγ. Παπαδημητροπούλου. Τονισμὸς καὶ πνευματισμὸς τῆς Ἑλληνικῆς, τόσο για όσους διακονούν ακόμη αυτήν την παράδοση, αλλά και για όσους αγαπούν τα φτιαγμένα με αγάπη και μεράκι βιβλία του Παπαδημητροπούλου. 

Πάντ' ανοιχτά, πάντ' άγρυπνα

Για το τέλος, ένα ημερολόγιο. Επιλέγω το κίτρινο, αλλά υπάρχει και σε άλλα χρώματα. 

* Ο Κ.Β. Κατσουλάρης είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.