Ακόμα και σήμερα η αντίληψή μας για τη Μέση Ανατολή δεν παύει να είναι σε κάποιο βαθμό προϊόν μιας αναγκαστικά δυτικοκεντρικής οπτικής. Ποια είναι αυτά τα αξιακά συστήματα; Και πόσο είναι δίκαιο να μιλάμε, να θεωρούμε την περιοχή ως κάτι ενιαίο, να έχουμε διαμορφώσει -τουλάχιστον μια μεγάλη μερίδα της κοινής γνώμης στη Δύση- μια μονολιθική αντίληψη για μια περιοχή όπου συνυπάρχουν και την ίδια στιγμή συγκρούονται μέχρι θανάτου διαφορετικές κοινότητες; K. Y.

Μπορούν οι λαοί αυτοί να συνυπάρξουν; Οι Άραβες θεωρούν ότι προϋπήρχαν των Εβραίων στην περιοχή, ενώ οι Εβραίοι ισχυρίζονται το αντίθετο και ότι η δημιουργία του κράτους του Ισραήλ το 1948 ήταν μια ιστορικά δίκαιη πράξη. Και οι δύο πιστεύουν ότι είναι ο περιούσιος λαός, και αυτό ξεπερνά τα σύνορα της Μέσης Ανατολής. Κ. Φ.

Ενώ ένας συνήθης πόλεμος αφορά την επιβολή της θέλησης της μίας πλευράς στην άλλη, εδώ έχουμε προσπάθεια επιβολής μιας διαφορετικής πραγματικότητας, η οποία δεν αφήνει περιθώριο ύπαρξης στην αντίθετη πλευρά. Πρόκειται για έναν πόλεμο εξόντωσης. Είναι άλλο να πολεμάς για την επίτευξη πολιτικών στόχων και άλλο να πολεμάς για την ολοκληρωτική καταστροφή του αντιπάλου. Είναι σαν τον Γ΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο, όπου η ήττα ισοδυναμούσε με αφανισμό. Οι δύο λαοί ζουν σε εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες, οι οποίες, ωστόσο, επηρεάζονται βαθιά από την ιστορική εμπειρία που έχει διαμορφώσει τις πεποιθήσεις τους. Α. Δ.

Ό,τι γίνεται στη Μέση Ανατολή δεν μένει στη Μέση Ανατολή. Η Παλαιστίνη είναι μια περιοχή όπου η πραγματικότητα τροφοδοτεί μια ακραία βίαιη μυθολογία και αυτή η μυθολογία με τη σειρά της ανατροφοδοτεί με ακόμη μεγαλύτερα επίπεδα βίας την πραγματικότητα. Oι συζητήσεις των τεσσάρων ήταν διαδραστικές, ζωντανές και εκ των πραγμάτων πολύ δυναμικές, αφού κάθε φορά καλούνταν να αποτιμήσουν εξελίξεις που ήταν πυκνές και καταιγιστικές. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

«Η αγάπη είναι ακατανόητη, μια μορφή τρέλας».
Με το αθώο βλέμμα της Έλμπα το ψυχιατρείο μεταμορφώνεται σ’ ένα μέρος αστείο και τρομερό, όπως η ίδια η ζωή, που η Βιόλα Αρντόνε την αφηγείται σε όλη της την αγριότητα και την ομορφιά. Η Έλμπα έχει το όνομα ενός ποταμού· το διάλεξε η μητέρα της. Στην αρχή ζούσαν κι οι δυο σ’ έναν τόπο που το κορίτσι αποκαλεί «μισό-κόσμο», στην πραγματικότητα όμως είναι ένα ψυχιατρείο. Μετά, η μητέρα της εξαφανίστηκε και η ίδια το μόνο που μπορούσε να κάνει μεγαλώνοντας ήταν να γράφει το Ημερολόγιο των ψυχικών ασθενειών και να ενημερώνει τις καινούριες που κατέφταναν για τους γιατρούς, για τη νοσοκόμα Ζιλλέτ και τη σκυλίτσα Νάνα.
Με λίγα λόγια, για τον κόσμο της, τον μόνο που γνώριζε - τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που εμφανίστηκε ένας νεαρόςψυχίατρος, ο Φάουστο Μεραβίλια, κι έκανε σκοπό της ζωής του να βγάλει την Έλμπα από εκεί μέσα ή, μάλλον, να κλείσει όλα τα ψυχιατρεία, όπως προέβλεπε ο νόμος Μπαζάλια που είχε ψηφιστεί λίγα χρόνια νωρίτερα. Ο γιατρός Μεραβίλια παίρνει την Έλμπα στο σπίτι του, να ζήσει μαζί με την οικογένειά του, ως κατ’ επιλογήν κόρη του.
Χάρη σε εκείνη, αυτός, που ποτέ δεν υπήρξε καλός πατέρας, μαθαίνει την αξία και τη σημασία της πατρότητας. Κι αυτό είναι το μυστήριο αλλά και το θαύμα της αγάπης.
Μυθιστόρημα μαθητείας με επίκεντρο τη σχέση ενός κοριτσιού με τον άνθρωπο που αποφασίζει να της χαρίσει την ελευθερία της, τα Θαύματα μάς αποκαλύπτουν ότι μόνο όταν μας αγαπούν και μας εκτιμούν οι άλλοι νιώθουμε πως υπάρχουμε. (Από τον εκδότη)

Ο Γιάννης Μπουτάρης ήταν μοναδικός. Και τη μοναδικότητά του αυτή την έφερε και στην ενασχόλησή του με την πολιτική.
Το βιβλίο αυτό είναι μια απόπειρα να κατανοηθεί το σπάνιο φαινόμενο ένας άνθρωπος του επιχειρηματικού κόσμου να εξελιχθεί σε μια από τις πιο αναγνωρίσιμες και αντιφατικές πολιτικές προσωπικότητες της Μεταπολίτευσης, και κυρίως το πώς άσκησε «πολιτική αλλιώς», μακριά από κομματικές εξαρτήσεις, με μια ολoδική του πολιτική ηθική. Μια ηθική που διαφέρει από τα μεγάλα λόγια και τις ιδεολογικές βεβαιότητες, που ταυτίζεται με την ηθική του ρεαλισμού και την αποδοχή του συμβιβασμού, όταν είναι ο μόνος δρόμος να αποφευχθεί η δημαγωγία.
Η «πολιτική αλλιώς» που ανέδειξε ο Μπουτάρης είναι μάλλον το μάθημα μιας στάσης ζωής: να έχεις το θάρρος να πεις αυτό που όντως πιστεύεις, να εργάζεσαι για το κοινό καλό χωρίς να λογαριάζεις το προσωπικό κόστος, να εμπιστεύεσαι τη φαντασία και τη δημιουργικότητα.
«Το ξεχωριστό που φέρνει το βιβλίο του Λεωνίδα Μακρή», όπως σημειώνει στον πρόλογό του ο Άρης Δημοκίδης, «είναι ότι δεν μας δίνει μόνο την ιστορία ενός δημάρχου· μας δείχνει την πιθανότητα μιας άλλης πολιτικής στην Ελλάδα. Και αυτή η πιθανότητα είναι πολύτιμη». (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Σχεδόν είκοσι χρόνια από τον θάνατό του, βλέπω ακόμη τον Ε. Χ. Γονατά να ψάχνει έντρομος στη μεγάλη δερμάτινη τσάντα που πάντα κουβαλούσε, θαρρείς σαν γιατρός, για να βρει το πολύτιμο εργαλείο που θα τον βοηθούσε καλύτερα στην εξερεύνηση του κόσμου: τα γυαλιά του, ένα κολλύριο για τα μάτια, μια φωτοτυπία, ένα απόκομμα εφημερίδας, τα κλειδιά του. Ήταν σαν να προσπαθούσε να θεραπεύσει την αντιφατική και ανησυχητική φύση της πραγματικότητας με ένα ελάχιστο αλλά αναγκαίο «τίποτε», κρυμμένο καλά, μέσα στο μυστικό και ανεξέλεγκτο στριφογύρισμα του χρόνου - ένας γιατρός της ψυχής μας; Ίσως.
Οι κριτικοί της γενιάς του τον είπαν «ονειροποιό», «παραδοξογράφο», «ερημίτη της Κηφισιάς», «αυτοεξόριστο στο εργαστήρι του». Μόνο μετά το 1980 το έργο του άρχισε να γίνεται γνωστό, να συζητιέται, να εμπνέει τους νεότερους, να αποκτά φανατικούς αναγνώστες, να βρίσκει μαθητές, να διασκευάζεται για το θέατρο. Γιατί δεν είναι μυστικό ότι εκείνος ανέδειξε στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό τις αρετές και τη μαγεία της λεγόμενης «μικρής φόρμας», της λογοτεχνικής μινιατούρας. Αυτό το επέτυχε καλλιεργώντας συνειδητά μια πρόζα με ποιητική εμβέλεια. Η πρόζα αυτή, ιδιόμορφη και ανήσυχη, συγγενεύει με το παραδοξογράφημα, τη φανταστική λογοτεχνία, τη «νουβέλα θαυμασίων πράξεων», το «merveilleux» του Μπρετόν, την ονειρική αφήγηση, και έχει προσλάβει τη μορφή της σύντομης και παράξενης ιστορίας.
Tο βιβλίο αυτό άρχισε να γράφεται από παλιότερα. Γεννήθηκε στα χρόνια της φιλίας μου με τον Γονατά, που κράτησε από τη γνωριμία μας το 1980 μέχρι τον θάνατό του. Ένα πρώτο υλικό σχηματίστηκε όταν δίδαξα το έργο του στο πλαίσιο της μεταπολεμικής λογοτεχνίας και των πρωτοποριακών κινημάτων στον Τομέα Φιλολογίας του ΑΠΘ. Η τελική μορφή είναι αποτέλεσμα εντατικής προσπάθειας των τελευταίων χρόνων.
Το πρώτο μέρος του βιβλίου παρακολουθεί τη ζωή και την πνευματική διαμόρφωση του συγγραφέα μέσα από το έργο και την αλληλογραφία του, τη σχέση με τους δασκάλους του, ιδιαίτερα τον Νίκο Εγγονόπουλο, και με τους φίλους του Γιώργο Κοτζιούλα, Γιώργο Μακρή, Μίλτο Σαχτούρη, Δημήτρη Παπαδίτσα, Νίκο Καχτίτση, Αλέξη Ακριθάκη.
Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει «Σημειώματα», στα οποία επανέρχομαι πιο διεξοδικά στους αγαπημένους του συγγραφείς και φίλους και σε ζητήματα-κλειδιά του έργου του. (Φ. Α., από τον εκδότη)

Αυτό το σύντομο βιβλίο είναι μια αφήγηση της ιστορίας του φασισμού: με σχετικά λίγα και σχετικά απλά λόγια προσπαθώ να περιγράψω τις περιπέτειες, τις πτυχές και τα χαρακτηριστικά της φασιστικής ιδεολογίας, να φωτίσω σκοτεινά σημεία και παρεξηγήσεις και να αποτιμήσω ένα σύνολο αντιλήψεων και στάσεων, μερικές από τις οποίες -ο εθνικισμός, ο λαϊκισμός, ο αυταρχισμός- είναι ακόμα ενεργές και διαχέονται σε ιδεολογικά συστήματα που θεωρούνται «αντιφασιστικά». Ανάμεσα στα ζητήματα που αναλύω είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές ανάμεσα στον φασισμό και στον ναζισμό, οι διανοητικές ρίζες της φασιστικής ιδεολογίας, καθώς και οι σχέσεις της με τον σοσιαλισμό, την ανδροκρατία, τον πολιτικό και κοινωνικό συντηρητισμό, τον λαϊκισμό και το ριζοσπαστικό ισλάμ. Αν και, εφόσον ο φασισμός γεννήθηκε σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες, επικεντρώνομαι περισσότερο στην περίπτωση της Ιταλίας, το βιβλίο παρουσιάζει τις εκδοχές του φαινομένου σε διαφορετικές χώρες στη διάρκεια του 20ού αιώνα και την εξέλιξή του στον 21ο.
Το "Φασισμός, η ιστορία μιας ιδεολογίας" απευθύνεται σε όσους έχουν μια γενική ιδέα για το θέμα και επιθυμούν να εμβαθύνουν στην ιστορία και να κατανοήσουν γιατί ο φασισμός συνεχίζει να μας στοιχειώνει. Μπορεί επίσης να αποβεί χρήσιμο σε όσους τείνουν να χαρακτηρίζουν «φασίστα» οποιονδήποτε δεν ενστερνίζεται τις ιδέες τους, καθώς και σε όσους αποδέχονται αδιαμαρτύρητα τη δράση φασιστών μόνο και μόνο επειδή δεν αυτοπροσδιορίζονται ως φασίστες. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το χρονικό μιας γυναικοκτονίας μέσα από τα μάτια του δράστη και των ανθρώπων του περιβάλλοντός του. Οι έξι αφηγητές, καθώς συμπληρώνουν το παζλ του εγκλήματος και του προσώπου που το διέπραξε, έρχονται σταδιακά αντιμέτωποι με τα δικά τους λάθη και πάθη.
Ο γυναικοκτόνος, σε μια διαρκή, υπόγεια συνομιλία με το θύμα, παρεμβαίνει κάθε τόσο στα λεγόμενα των αφηγητών για να εκφράσει τη δική του εκδοχή της πραγματικότητας. Άλλοτε σαν μουρμουρητό κι άλλοτε σαν κραυγή, ξεδιπλώνονται οι σκέψεις του για τον έρωτα και τον θάνατο, τη λογική και την τρέλα, την ομορφιά και την ασχήμια του κόσμου, τον ίδιο του, εν τέλει, τον εαυτό και το καθρέφτισμά του στα μάτια της αγέλης του.
Ένα μυθιστόρημα για τη σκοτεινή ανθρώπινη φύση, τη συνθήκη του «ανήκειν» και τη βία στον έρωτα, τα πολλαπλά πρόσωπα της αλήθειας και τον καταλυτικό ρόλο της αφήγησης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Τόπος, Αθήνα. Χρόνος, 2003. Ένας πενηντάρης, πρώην επαναστάτης και νυν επιτυχημένος σύμβουλος υπουργού, στη μέγκενη της υπαρξιακής κρίσης. Η παραμελημένη Ιταλίδα σύζυγος. Η καλλίγραμμη ερωμένη. Ο αποξενωμένος έφηβος γιος. Το παιχνίδι των διαψεύσεων. Οι ερωτικές ταυρομαχίες. Οι θαμμένες προσδοκίες και γιατί ένα ποίημα γίνεται στοίχημα ζωής.
Ένα διορατικό μυθιστόρημα για μια κοινωνία που οδεύει στην αναπόφευκτη κατάρρευση. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο ήρωας του βιβλίου, Μπίλλυ Πίλγκριμ, κινείται τυχαία στον χρόνο. Η ιστορία του, ξεκινά με τη γέννησή του το 1922. Σπουδάζει για να γίνει οπτομέτρης, αλλά επιστρατεύεται στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου. Αιχμαλωτίζεται και, μαζί με άλλους αιχμαλώτους πολέμου, κρατείται σε σφαγείο στη Δρέσδη. Επιβιώνει από τον βομβαρδισμό και επιστρέφει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου παθαίνει νευρικό κλονισμό. Αναρρώνει, παντρεύεται και αποκτά δύο παιδιά. Λίγο μετά τον γάμο της κόρης του, πέφτει θύμα απαγωγής από εξωγήινους που τον οδηγούν στον πλανήτη Τραλφάμαντορ και τον κλείνουν σε έναν ζωολογικό κήπο. Εκεί, είναι εντελώς διαφορετική η αντίληψη του χρόνου: κάθε στιγμή, είτε του παρελθόντος είτε του παρόντος είτε του μέλλοντος, θα συμβαίνει ξανά και ξανά. Και έτσι ο θάνατος δεν έχει σημασία. Ο Πίλγκριμ καταφέρνει να επιστρέψει στη Γη και αρχίζει να κηρύττει τη φιλοσοφία των κατοίκων του Τραλφάμαντορ που γνωρίζουν την αναπόφευκτη κατάρρευση του σύμπαντος...
Μαύρο χιούμορ και ασύγκριτη φαντασία, σε ένα σπουδαίο αντιπολεμικό μυθιστόρημα, που το 1972 διασκευάστηκε για τον κινηματογράφο σε σκηνοθεσία Τζορτζ Ρόυ Χιλ. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ποιος είναι άραγε ο ηλικιωμένος κύριος που ερμηνεύει με τόσο μοναδικό τρόπο σονάτες του Μπετόβεν στο πιάνο, παίζοντας σε δημόσιους χώρους, αεροδρόμια και σιδηροδρομικούς σταθμούς; Πώς βρέθηκε εκεί;
Περιμένει, άραγε, κάποιον να εμφανιστεί; Τις απαντήσεις θα μας τις δώσει ο ίδιος όταν αρχίσει να μας εξιστορεί μια μεγάλη ιστορία, που πηγαίνει πενήντα χρόνια πίσω, σε ένα εντελώς μακάβριο ορφανοτροφείο.
Ο δεκαεξάχρονος Τζο, γόνος εύπορης οικογένειας και εκκολαπτόμενος πιανίστας, χάνει τους γονείς του και τη μικρή του αδελφή σε αεροπορικό δυστύχημα στα μέσα του 1969, μένοντας μόνος στον κόσμο. Μέχρι να βρεθεί γι’ αυτόν μια ανάδοχη οικογένεια, τον στέλνουν σ’ ένα ορφανοτροφείο στα Πυρηναία, κοντά στα ισπανικά σύνορα. Η παραμονή του στο ίδρυμα θα τον φέρει αντιμέτωπο με τον συντηρητισμό και τους αυστηρούς κανόνες της εκκλησίας, τις στερήσεις, την υποκρισία, τη σκληρότητα και την προδοσία. Ταυτόχρονα, όμως, θα δοκιμάσει τα όριά του, θα ανακαλύψει τη δύναμη της φιλίας, την αξία της ελευθερίας και θα νιώσει τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα για την κόρη ενός ευεργέτη του ορφανοτροφείου, στην οποία θα κληθεί να παραδώσει μαθήματα πιάνου. Σύντομα θα γίνει μέλος μιας «μυστικής οργάνωσης» αποτελούμενης από μια ομάδα παλαιότερων τροφίμων του ιδρύματος και θα σχεδιάσουν μαζί μια ριψοκίνδυνη απόδραση... (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Δωμάτια της ζωής και της αφήγησης, δωμάτια της μνήμης και της λήθης, δωμάτια με πρόσωπα, πράγματα, χρόνους και σκηνικά του εαυτού και της Ιστορίας, δωμάτια που μετεωρίζονται ανάμεσα στην αυτοβιογραφία και στην αυτομυθοπλασία.
Aντλώντας από την ποιητική του ονείρου, του θραύσματος και της περιπλάνησης, ο συγγραφέας πασχίζει να βρει εξόδους, κρύπτες, μεσοτοιχίες σ’ αυτά τα εκατό δωμάτια, σ’ αυτές τις εκατό ιστορίες, κυρίως όμως να τα διασχίσει για να συναντήσει, να συνομιλήσει και, αν είναι εφικτό, να συμφιλιωθεί με τους ενοίκους τους - αυτούς τους αθέατους συγκάτοικους που αναστατώνουν (εντός κι εκτός γραφής) την καθημερινότητά του.
Το παρόν βιβλίο μαζί με την "Εξουθένωση. Ντοκιμαντέρ ονείρων" (2022) και το "Αμήν. Προσευχές στο Κενό" (2024) κλείνει μιαν άτυπη τριλογία που περιστρέφεται γύρω από τους μηχανισμούς της απώλειας (ατομικής και συλλογικής) στο πέρασμα του χρόνου. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)