Τι διαβάζουμε τώρα; Τέσσερα μυθιστορήματα που μας ταξιδεύουν στο Βυζάντιο

Εκστρατείες, εικονομαχίες, απαγορευμένες σχέσεις και γάμοι για να διασφαλιστεί το «κοινό καλό»: η βυζαντινή Ιστορία είναι πλούσια σε γεγονότα και πρόσωπα που εμπνέουν συναρπαστικές λογοτεχνικές πλοκές και ενδιαφέροντες χαρακτήρες.

Ακολουθούν τέσσερα καλά και πρόσφατα μυθιστορήματα για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία που ξεχωρίσαμε.

Βασίλης Παπαδόπουλος, Πριγκίπισσα Άννα – Από την Κωνσταντινούπολη, στο Κίεβο (εκδ. Ίκαρος)

Η μελέτη του παρελθόντος με λογοτεχνικά μέσα συχνά εστιάζει στους δευτεραγωνιστές ή στους αφανείς ήρωες, στα πρόσωπα που δεν ήταν πρώτα ονόματα, παρόλα αυτά επηρέασαν τον ρου της Ιστορίας. Ένα από αυτά βρίσκεται στο επίκεντρο του μυθιστορήματος του πρέσβη Βασίλη Παπαδόπουλου: η Άννα Πορφυρογέννητη, που δόθηκε στον Βλαδίμηρο του Κιέβου προκειμένου να εκχριστιανιστεί ο λαός του.

Το μυθιστόρημα τιμήθηκε με το Βραβείο Νίκου Θέμελη στα φετινά Βραβεία του Αναγνώστη. Η Ρέα Γαλανάκη που απένειμε το βραβείο το χαρακτίρισε ένα έργο «εντυπωσιακό και πολύτροπο όσον αφορά τη συγγραφική του διαχείριση».

Μαρία Λαμπαδαρίδου-Πόθου, Θεόφιλος και Κασσιανή (εκδ. Πατάκη)

Στη μακρά πορεία της στα γράμματα, η Μαρία Λαμπαδαρίδου-Πόθου (1933-2023) έδωσε πολλά μυθιστορήματα που εξετάζουν τη σχέση μας με την παράδοση, τους μύθους, τον ελληνισμό, στα οποία συγκαταλέγεται το τελευταίο έργο της.

Πρωταγωνιστούν δυο πρόσωπα που συνδέθηκαν με μια ταραχώδη σχέση, η ποιήτρια, συνθέτρια και ηγουμένη Κασσιανή και ο τελευταίος εικονοκλάστης αυτοκράτορας Θεόφιλος. Σύμφωνα με μια εκδοχή, ο Θεόφιλος είχε προσεγγίσει την Κασσιανή, προκειμένου να την παντρευτεί, λέγοντάς της πως «από τη γυναίκα προέρχονται τα κακά του κόσμου», κάνοντας μια αναφορά στη βιβλική Εύα, με την Κασσιανή να του απαντά πως από τη γυναίκα προέρχονται και όλα τα καλά, μιλώντας για την Παναγία. Ο Θεόφιλος, βρίσκοντας την απάντηση ως δείγμα αυθάδειας, εντέλει προτίμησε τη Θεοδώρα για σύζυγο.

Το σκηνικό της ιστορίας, μια Βυζαντινή Αυτοκρατορία που προχωρά σε μεταρρυθμίσεις και πολέμους, ενάντια σε εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς.

Νίκος Κ. Κυριαζής, Υγρό πυρ – Μια Ιλιάδα για το Βυζάντιο (εκδ. Anubis)

Όπως υποδηλώνει ο υπότιτλος, το συγκεκριμένο μυθιστόρημα πραγματεύεται ένα γεγονός επικών διαστάσεων. Βρισκόμαστε στον 7ο αιώνα μ.Χ. κατά την αραβική πολιορκία της Κωνσταντινούπολης. Για να σπάσει ο κλοιός, τα μυαλά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας θα εφεύρουν το πρώτο «υπερόπλο»: το Υγρό Πυρ, η συνταγή του οποίου χάθηκε μέσα στην Ιστορία.

«Πιστεύω πως το ιστορικό μυθιστόρημα είναι το πιο δύσκολο είδος, γιατί πρέπει να συνδυάζει ευχάριστη μυθοπλασία, να είναι λογοτεχνικό, αλλά και ιστορικά σωστό, να μην διαστρέφει την ιστορία, να μην έχει λάθη και αναχρονισμούς, όπως γίνεται συχνά τόσο σε βιβλία, όσο και σε κινηματογραφικά έργα, σίριαλ κλπ» όπως μας έχει πει ο συγγραφέας σε συνέντευξή του. 

Χρόνης Μουστάκας, Ιουστινιανός – Κατά τον δαίμονα εαυτού (εκδ. Anubis)

Στο μυθιστόρημά του, ο Χρόνης Μουστάκας καταπιάνεται με μια από τις πλέον γνωστές φιγούρες της Βυζαντινής Ιστορίας, τον Ιουστινιανό. Ο συγγραφέας κάνει μια επιλογή που τραβά την προσοχή: αντλεί έμπνευση από την Απόκρυφη ιστορία του Προκόπιου, ένα έργο αγανάκτησης, που απεικονίζει με εξαιρετικά αρνητικό τρόπο τα πρόσωπα των ανακτόρων.

«Η βυζαντινή ιστορία είναι ο μεγάλος άγνωστος της εθνικής μας αυτοσυνειδησίας. Έχουμε ελλιπή γνώση των διαστάσεών της και συγκεχυμένη σχέση μαζί της. Άλλοτε τη θεωρούμε απόλυτα δική μας ως αποκλειστικότητα της εθνικής μας ιστορίας, για να εξυπηρετεί την αυθυπαρξία μας, κι άλλοτε ως κάτι σκοτεινό και θεοκρατικό που απορρόφησε την αυτοτέλειά μας καταστρέφοντας ταυτόχρονα τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό» όπως μας έχει πει ο συγγραφέας σε συνέντευξή του. 

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.