Τι διαβάζουμε τώρα; Μικρές δόσεις λογοτεχνίας – 20 ολιγοσέλιδα βιβλία ελληνικής και ξένης πεζογραφίας

Μια καλή λογοτεχνική ιστορία «χωράει» ακόμα και σε λίγες σελίδες. Πολύ συχνά δεν χρειάζονται ολόκληρα κεφάλαια για να αναπτυχθεί επαρκώς ένα θέμα, για να φτάσουμε στην καρδιά ενός ζητήματος.

Στις παρακάτω προτάσεις συγκεντρώσαμε είκοσι καλά και ευσύνοπτα λογοτεχνικά βιβλία που κυκλοφόρησαν το τελευταίο διάστημα. Αυτοτελή διηγήματα, νουβέλες και πολύ σύντομα μυθιστορήματα.

Ελληνική πεζογραφία

Έρση Σωτηροπούλου, Σενιορίτα (εκδ. Πατάκη, αριθμός σελίδων 63)

Βρισκόμαστε στην Πόλη του Μεξικού. Μια γυναίκα μπλέκεται στη γιορτινή ατμόσφαιρα που επικρατεί στους δρόμους. Στη µια πλευρά, οι µάσκες, οι χοροί του καρναβαλιού, η αχαλίνωτη λαγνεία.

Στην άλλη, την «κακή πλευρά», η Σενιορίτα προσπαθεί να προσανατολιστεί σε µια παρέλαση τρόµου στους δρόµους της παράφορης ελπίδας και των διαψεύσεων, σκέφτεται την ταπείνωση του θανάτου, φυσάει το πένθος από τα πνευµόνια της και αγνοεί τις συστάσεις να µην βγαίνει µόνη της τη νύχτα – εξάλλου, τι πιο επικίνδυνο από τις εικόνες που ξεβράζει το ανυπάκουο, χαοτικό και επικίνδυνα ζωντανό µυαλό της;

Ρέα Γαλανάκη, Το κέικ (εκδ. Καστανιώτη, αριθμός σελίδων 92) 

Ένα ιδιότυπο έργο μιας από τις σημαντικότερες συγγραφείς της Μεταπολίτευσης. Το κέικ, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1980 και φέτος επανεκδίδεται από τις εκδόσεις Καστανιώτη, θα μπορούσαμε να το τοποθετήσουμε κάπου ανάμεσα στην ποίηση και την πεζογραφία.

Μια σύντομη ιστορία, γραμμένη στον απόηχο της δικτατορίας, με φεμινιστική θεματική που παραμένει επίκαιρη. 

Αχιλλέας ΙΙΙ, Απέξω (εκδ. Ίκαρος, αριθμός σελίδων 148) 

Ένα συμπέρασμα στο οποίο φτάνουμε εύκολα παρακολουθώντας την επικαιρότητα, αλλά και όσα, μικρά, συμβαίνουν συνεχώς τριγύρω μας, είναι πως στον κόσμο μας τα πάντα υπακούν στον κανόνα ότι «Δεν ισχύει κανένας κανόνας». Αυτόν τον παραλογισμό, που περνά απαρατήρητος στο πλαίσιο της κανονικότητας, φιλοδοξεί να μας παρουσιάσει ο Αχιλλέας ΙΙΙ στο νέο βιβλίο του – αλλά, ίσως, και στα προηγούμενα έργα του. 

Στα είκοσι δύο διηγήματα της παρούσας συλλογής, συναντάμε ήρωες που ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας, που θέλουν να μας περάσουν ένα μήνυμα μα η συχνότητα στην οποία εκπέμπουν δεν γίνεται αντιληπτή. Ιστορίες γραμμένες με τον ιδιαίτερο τρόπο του Αχιλλέα ΙΙΙ, που μας φέρνουν αντιμέτωπους με σκληρές αλήθειες.

Χρίστος Ζάνος, Μεσαρκά – Σαν διηγήματα (εκδ. Αλεξάνδρεια, αριθμός σελίδων 170) 

Σε αυτή τη συλλογή ιστοριών όλα φαίνεται να ξεκινούν από τη Μεσαρκά, τη Μεσαορία, μια κοιλάδα στην κατεχόμενη σήμερα Κύπρο, όπου βρίσκεται η γενέτειρα του Χρίστου Ζάνου, η Μουσουλίτα, και τα άλλα χωριά των διηγήσεών του. Αυτή είναι η αφετηρία αλλά και ο τόπος στον οποίο επιστρέφει ο συγγραφέας και μαζί του ο αναγνώστης. 

Αφηγήσεις στις οποίες χωρούν οι μεγάλες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου και της Ελλάδας (αγώνας 1955-59, απριλιανή δικτατορία, τουρκική εισβολή του 1974) και στις οποίες εμφανίζονται διάφοροι ανώνυμοι ήρωες, αλλά και γνωστά πρόσωπα, από τον Γρίβα-Διγενή ως τον Κάρολο Κουν. 

Γιώργος Συμπάρδης, Νύχτες με την Κάλλη (εκδ. Μεταίχμιο, αριθμός σελίδων 114)

Ένας συγγραφέας συναντά την ηρωίδα του. Μοιάζει βγαλμένη από ασπρόμαυρη γαλλική ταινία. Οι τέσσερις νύχτες των συναντήσεών τους, οι ιστορίες της ζωής της μέσα από τις αναθυμιάσεις του αλκοόλ, και η αμφισβήτηση των αισθημάτων του αφηγητή από ένα πρόσωπο που έρχεται από το παρελθόν.

«Μέχρι την ημέρα εκείνη τη σημαδιακή που είδα την Κάλλη να της χτυπάει το κουδούνι, καλύτερα να πω μέχρι αργότερα, κατά το σούρουπο της ίδιας ημέρας, με την ανυπόφορη κουφόβραση, που αντί για την μπροστινή βεράντα προτίμησα να βγω στο μπαλκονάκι του ακάλυπτου με τον βόρειο προσανατολισμό, προσδοκώντας μια δροσερή, ει δυνατόν, πνοή, και τις αντίκρισα να κάθονται και να τα λένε σαν δυο καλές φιλενάδες, η μία στο πλάι της άλλης, που αντίκρισα την Κάλλη να της κρατάει το χέρι και να κοιτάζει τη μεγάλη της παλάμη -παλάμη και χέρι φυσικοθεραπεύτριας- να την κοιτάζει επίμονα και προσεκτικά ως εάν να μελετούσε τις γραμμές της ζωής και της καρδιάς της, μέχρι τότε μάτια είχα αλλά όχι για πάρτη της. Σαν αόρατη μέχρι τότε για μένα η φυσικοθεραπεύτρια, όπως αναμφίβολα κι εγώ για εκείνη».

Βάσος Δασκαλάκης, Οι ξεριζωμένοι – Διήγηση ενού χωριάτη (εκδ. Τόπος, αριθμός σελίδων 208) 

Η νέα προσθήκη στη σειρά «Τα αειθαλή» των εκδόσεων Τόπος. Στους Ξεριζωμένους, ένα κοινωνικό μυθιστόρημα που γράφτηκε το 1925 και δημοσιεύτηκε το 1930, αποτυπώνεται με γλώσσα ζωντανή και τρόπο διεισδυτικό η μικροκοινωνία των μεταλλείων του Λαυρίου, αλλά και ο αγώνας του ήρωα να επιβιώσει και να διατηρήσει ζωντανή την ελπίδα για το αύριο.

Ένα μυθοπλαστικό έργο που δίνει φωνή στους μη προνομιούχους και τους ανθρώπους που βρίσκονται στο περιθώριο. Βασισμένο στα οδυνηρά παιδικά βιώματα του συγγραφέα, χρονικογράφου και μεταφραστή Βάσου Δασκαλάκη.

Μάκης Τσίτας, Τσίχλες ταξιδίου (εκδ. Μεταίχμιο, αριθμός σελίδων 144)

Δεκαεννιά ιστορίες που ισορροπούν ανάμεσα στο κωμικό και το δραματικό. Κάθε μία γραμμένη με διαφορετική τεχνοτροπία και ύφος.

Στις σελίδες της συλλογής συναντάμε πολλούς και διάφορους ήρωες: άνδρες που έρχονται αντιμέτωποι με την ανασφάλεια, τη ματαίωση και την απώλεια, γυναίκες που βιώνουν τη μοναξιά και την απόγνωση κι άλλες που κυνηγούν την ουτοπία, μητέρες υπερπροστατευτικές κι άλλες αμήχανες ή κλεισμένες στον εαυτό τους, γιαγιάδες τρυφερές και αγαπησιάρηκες κι άλλες κάπως παρεξηγημένες.

Γ. Φ. Καλόγερος, Φαρμακείο (εκδ. Δώμα, αριθμός σελίδων 52)

Σύντομες ιστορίες και συναντήσεις με πρόσωπα στον αστικό ιστό. Άνθρωποι μοναχικοί και απόκληροι, που μοιάζουν να αναζητούν κάποιο γιατρικό.

«Τον φώναζε Χόμπιτ γιατί ήταν ο πιο μικρόσωμος Πακιστανός που είχε ποτέ συναντήσει. Καθάριζε παρμπρίζ στα φανάρια της Κατεχάκη. Ερχόταν για εισπνεόμενα και κολλύρια. Καλημερίζονταν με συμπάθεια. Τους τελευταίους μήνες τον έλεγε Πειρατή – αντί για παπαγάλο έφερε στον ώμο μια μικρή κατσαριδούλα, η οποία είχε φωλιάσει στον γιακά του. Στον αστικό ιστό όλες οι τάξεις έχουν και τα κατοικίδιά τους. Mάλλον θα συμφωνούσε ο Ένγκελς». 

Ντίνος Γιώτης, Αθήνα 2.0 (εκδ. Βακχικόν, αριθμός σελίδων 56)

Τι είναι διατεθειμένη να κάνει η νέα γενιά προκειμένου να κερδίσει την αυτονομία της; Ποια αδιέξοδα την περιμένουν μέσα στην αφιλόξενη μεγαλούπολη;

Στο σύντομο βιβλίο του ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Ντίνος Γιώτης ρίχνει φως στον ψυχισμό ενός νεαρού της εποχής μας, που γράφει ρίμες για να ξεφύγει, έστω νοητά, από την καταπιεστική πραγματικότητά του και βλέπει τα όνειρά του να συντρίβονται.

Μαρία Ξυλούρη, Υφάντρα (εκδ. Μεταίχμιο, αριθμός σελίδων 136)

Mια ιστορία για γυναίκες που ξέρουν να υφαίνουν κόσμους αλλά δεν ξέρουν πώς να υπάρξουν στον κόσμο.

H Μπιάνκα, μια νεαρή υφάντρα, το σκάει από τον βάναυσο σύζυγό της. Ένας εκκεντρικός ξένος, ο κύριος Τέιλορ, τη βρίσκει να περιφέρεται ολομόναχη και της προσφέρει κάτι που μοιάζει με σωτηρία. Όταν, χρόνια αργότερα, η γυναίκα του κυρίου Τέιλορ αρρωσταίνει βαριά, η Μπιάνκα, για να ανταποδώσει τη χάρη που της έγινε, θα επικαλεστεί για τη θεραπεία της έναν θρύλο που περνάει από μάνα σε κόρη και εγγονή εδώ και γενεές ολόκληρες – χωρίς να ξέρει ότι συχνά, χειρότερη από μια αναπάντητη προσευχή είναι η εκπλήρωσή της.

Κώστας Γουρνάς, Το μαύρο (εκδ. Αλεξάνδρεια, αριθμός σελίδων 112) 

Ένας ήρωας αποφασίζει να αναζητήσει τη γαλήνη κάνοντας μια νέα αρχή στον ορεινό Μυλοπόταμο, όπου και μετακομίζει. Εκεί, ίσως για πρώτη φορά, βιώνει μια πραγματικά όμορφη περίοδο, μια εποχή όπου όλα όσα ονειρεύτηκε μοιάζουν να έχουν επιτευχθεί.

Μα τότε, μια απίστευτη -σχεδόν αδύνατη- σύμπτωση έρχεται να τον βυθίσει ξανά στο μαύρο. Λίγα χρόνια μετά την αποφυλάκισή του και ύστερα από αλλεπάλληλες δυσάρεστες περιπέτειες, η νέα του ζωή τού επιφυλάσσει την πιο τραγική αναμέτρηση απ’ όλες. Φαίνεται πως το παρελθόν, διψασμένο για απαντήσεις, δεν έπαψε ποτέ να τον ακολουθεί.

Μελίσσα Κωτσάκη, Αντοχή υλικών (εκδ. Εστία, αριθμός σελίδων 104) 

Η πρώτη εμφάνιση της Μελίσσας Κωτσάκη στα ελληνικά γράμματα. Μια αφήγηση για το coming out, για τη μνήμη, την ανθεκτικότητα.

«Πήρα φόρα και βούτηξα μέσα σε ένα βουνό από ασβέστη σε σκόνη. Στο μυαλό μου έμοιαζε περισσότερο με ένα λαχταριστό βουνό από ταλκ με χρυσόσκονη. Ενδίδοντας σε μια πρωτόγονη, ζωώδη ορμή, μια τρελή λαχτάρα για ζημιά, ξυπνώντας κάτι μέσα μου ή μάλλον συναντώντας κάτι μέσα μου που δεν ήξερα πως ήταν εκεί, κάτι άσβεστο, σκανταλιάρικο, απερίσκεπτο και φλογερό, κάτι παιδικό, ελεύθερο, που ακόμα δεν ήξερα ούτε πόσο δυνατό ήταν ούτε πού θα μπορούσε να με οδηγήσει αν το ανέθρεφα καλά». 

Παναγιώτης Αγγελόπουλος, Ιστορία των ρευμάτων (εκδ. Ίκαρος, αριθμός σελίδων 86) 

Ακόμα ένα αφήγημα που ακροβατεί ανάμεσα στην ποίηση και την πεζογραφία, μια καταγραφή στιγμών, δονήσεων και λογισμών. 

«Το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε ανάμεσα στην έκθεση στην πιθανότητα της πτώσης και στο βίωμα του φόβου της αβύσσου ήταν σύντομο, πράγμα που δεν με εμπόδισε να αντιληφθώ ότι αυτό που με ταράζει δεν είναι το παρόν αλλά η ανάμνηση, μέσα απ’ την οποία αναγεννιέσαι εφόσον η γέννα είναι αληθινή, όπως του βρέφους που βγαίνει απ’ την κοιλιά της μητέρας του με τη γεύση του θανάτου στο στόμα κι έπειτα εξοικειώνεται με το οξυγόνο, συντονίζοντας τις αντίρροπες δυνάμεις της εισπνοής και της εκπνοής με την ίδια φυσικότητα που εκφέρουμε σύμφωνο και φωνήεν αρθρώνοντας τις λέξεις».

Άρης-Γαληνός Πολλάτος, Ένας Έλληνας στο κέντρο του κόσμου και άλλα διηγήματα (εκδ. Γραφή, αριθμός σελίδων 118) 

Μία τριλογία διηγημάτων όπου ο συγγραφέας εξερευνά τη διαχρονική ταυτότητα του ελληνισμού μέσα απ' τις συναντήσεις του με άλλους μεγάλους πολιτισμούς.

Από το Πεκίνο του 1875 και την Κωνσταντινούπολη του 1202, μέχρι την Περσία του 6ου αιώνα μ.Χ., το έργο συνυφαίνει την ιστορική έρευνα με τη μυθοπλασία, προσφέροντας μια περιήγηση στα σταυροδρόμια της παγκόσμιας ιστορίας.

Μεταφρασμένη πεζογραφία

Τζ. Μ. Κουτσί, Η ελπίδα και άλλες ιστορίες (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Διόπτρα, αριθμός σελίδων 128)

Οκτώ ιστορίες για την αγάπη, τον θάνατο, τα γηρατειά, τη σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους, τα ζώα, τον κόσμο. Τα διηγήματα, σε κάποια από τα οποία οι αφοσιωμένοι αναγνώστες του Τζ. Μ. Κουτσί θα αναγνωρίσουν μια αγαπημένη ηρωίδα του, την Ελίζαμπεθ Κοστέλο, μας κάνουν να συλλογιστούμε τις προκλήσεις που μοιραζόμαστε και οι οποίες υπερβαίνουν το ατομικό.

Ένα σκυλί που γαβγίζει σε μια καγκελόπορτα, μια ερωτική απιστία, μια γυναίκα που θέλει να γεράσει με τον δικό της τρόπο – καθένα από τα διηγήματα μας ανατοποθετεί μπροστά στη δική μας πραγματικότητα. Κι όλα μαζί μάς προτείνουν να ξανασκεφτούμε τις συνέπειες των καθημερινών μας αποφάσεων, την ηθική της σχέσης μας με τον κόσμο, την ικανότητά μας να κατανοούμε άλλα πλάσματα και να συνυπάρχουμε μαζί τους με υπευθυνότητα.

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Ο μέγας Ιεροεξεταστής (μτφρ. Χρύσανθος Χρυσάνθου, εκδ. Αρμός, αριθμός σελίδων 142) 

Μια έκδοση που περικλείει τρία από τα πιο σημαντικά κεφάλαια του μυθιστορήματος Αδελφοί Καραμάζοφ: στο πρώτο, με τίτλο «Ο Μέγας Ιεροεξεταστής», ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι παραθέτει την αθεϊστική εκδοχή για τη ζωή και στο δεύτερο, «Από τις συζητήσεις και τις διδαχές του Στάρετς Ζωσιμά», την ορθόδοξη χριστιανική.

Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η Κανά της Γαλιλαίας» και περιγράφει την πνευματική αναγέννηση και την έξοδο στον κόσμο προς κατάθεση ζείδωρης μαρτυρίας του πρωταγωνιστή του έργου Αλιόσα Καραμάζοφ.

Τα τρία αυτά μέρη συνοψίζουν τις θεματικές του εμβληματικού μυθιστορήματος του Ντοστογιέφσκι, καθώς και τον φιλοσοφικό στοχασμό του.

Πατρίσια Χάισμιθ, Ο πρόεδρος Μπακ Τζόουνς ανασυντάσσεται και ανεμίζει τη σημαία (μτφρ. Ανδρέας Αποστολίδης, εκδ. Άγρα, αριθμός σελίδων 64)

Σε αυτό το σατιρικό, δυστοπικό διήγημα, η Πατρίσια Χάισμιθ εμπνέεται από την πολιτική κατάσταση της εποχής της, που φαίνεται να έχει μεγάλες ομοιότητες με τη δική μας, και προβλέπει προφητικά το πρόσωπο και την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.

Ένα τεράστιο εξοπλιστικό και οικονομικό σκάνδαλο πλήττει τον Λευκό Οίκο, από το οποίο ο πρόεδρος Μπακ Τζόουνς προσπαθεί να διαφύγει. Όμως ένας κομβικός σύμβουλός του βρίσκεται νεκρός, ανίκανος να αντιμετωπίσει την κρίση. Πώς θα συγκαλύψουν την αυτοκτονία του, αλλά και το σκάνδαλο; Η Πρώτη Κυρία θα δώσει τη λύση. Το τέλος του κόσμου έχει έρθει, τα καταφύγια για την πυρηνική καταστροφή έχουν γεμίσει και δεν υπάρχει πια χώρος ούτε για αυτούς τους δύο.

Τόμας Μαν, Ο Μάριο και ο μάγος (μτφρ. Μαρία Μαντή, εκδ. Μεταίχμιο, αριθμός σελίδων 128)

Σε ένα ιταλικό θέρετρο του Μεσοπολέμου, ένας υπνωτιστής-μάγος μετατρέπει τη σκηνή σε πεδίο εξουσίας. Το κοινό παρακολουθεί, γελά, υποκύπτει.

Στο πρόσωπο του Τσιπόλα, ο Τόμας Μαν συμπυκνώνει τη γοητεία και τον τρόμο της χειραγώγησης, σε μια νουβέλα που διαβάζεται ταυτόχρονα ως πολιτική αλληγορία, ψυχολογικό δράμα και στοχασμός πάνω στη βούληση και την ελευθερία. Μια μικρή σε έκταση, αλλά μεγάλη σε δύναμη ιστορία για τη μαζική υποβολή, την ταπείνωση και την ύστατη πράξη που ανατρέπει τα πάντα.

Τόμας Μαν, Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν (μτφρ. Γιώργος Δεπάστας, εκδ. Μεταίχμιο, αριθμός σελίδων 70)

Ένα από τα πρώτα διηγήματα του Τόμας Μαν που, παρότι δεν γνώρισε μεγάλη επιτυχία κατά την πρώτη του έκδοση, σήμερα κατέχει ξεχωριστή θέση στο έργο του, και μπορεί κανείς να αναγνωρίσει σε αυτό τα θέματα που θα απασχολήσουν τον συγγραφέα μεταγενέστερα.

Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν είναι ένας νεαρός άντρας με μια ελαφριά σωματική αναπηρία, ο οποίος «αγαπούσε τρυφερά τη ζωή, που έρεε μέσα του χωρίς πολλά πάθη αλλά γεμάτη με μια γαλήνια ευτυχία». Και μολονότι έχει αποκηρύξει τον έρωτα, γοητεύεται από την Γκέρντα φον Ρίνλινγκεν που θα εισβάλει απροσδόκητα στη ζωή του και θα αναστατώσει τον μέχρι τότε ήρεμο φαινομενικά κόσμο του, ξυπνώντας μέσα του πάθη και συναισθήματα που νόμιζε ότι είχε καταφέρει να καταπνίξει.

Λεονέλ Πλάσας Μεντιέτα, Η μυρωδιά της σκόνης (μτφρ. Αγαθή Δημητρούκα, εκδ. Πατάκη, αριθμός σελίδων 70)

Η συγκλονιστική ακτινογραφία μιας παιδικής ηλικίας, μιας μικρής κοινωνίας και μιας σχεδόν αχαρτογράφητης υπαίθρου στην Κολομβία, που τη μαστίζει η βία.

Βία όλων των ειδών και όλων των βαθμών: κοινωνική, σωματική, ψυχολογική, βία κατά της ζωής από το παρακράτος των ναρκεμπόρων.