Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης Φεστιβάλ ΛΕΑ 2026 – Η βραχεία λίστα και το σκεπτικό της επιτροπής  

Την Τετάρτη 10 Ιουνίου 2026, στις 18:00, στο πλαίσιο του 18ου Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις), θα απονεμηθεί το 6ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ σε τελετή στο Αμφιθέατρο «Δημήτρης Παντερμαλής» του Μουσείου Ακρόπολης.

Το 2021, το Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία Εν Αθήναις) αποφάσισε να θεσπίσει ετήσιο βραβείο λογοτεχνικής μετάφρασης. Το Βραβείο αυτό απονέμεται στον μεταφραστή, στη μεταφράστρια ή στη μεταφραστική ομάδα που θα έχει πραγματοποιήσει κατά το αμέσως προηγούμενο ημερολογιακό έτος, σύμφωνα με την ημερομηνία έκδοσής της, την καλύτερη πρώτη μετάφραση ή αναμετάφραση ενός λογοτεχνικού έργου (μυθιστορήματος, συλλογής διηγημάτων, δοκιμίου με θέμα λογοτεχνικό, θεατρικού κειμένου, ποιητικής συλλογής ή ανθολογίας ενός ή περισσοτέρων ποιητών) γραμμένου στα ισπανικά, στα πορτογαλικά, στα καταλανικά, στα βασκικά ή στα γαλικιανά.

Φέτος, ο Κολομβιανός πολιτιστικός διαχειριστής Μιγκέλ Ασεβέδο, φίλος και αρωγός του Φεστιβάλ, θα καλύψει τα χρήματα για το Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛEA 2026, ύψους 1.500 ευρώ. Η γενναιόδωρη υποστήριξή του επιβεβαιώνει τη δέσμευση του Φεστιβάλ για την ανάδειξη της λογοτεχνικής μετάφρασης ως γέφυρας μεταξύ Ελλάδας και ιβηροαμερικανικού κόσμου.

Την Τετάρτη 10 Ιουνίου 2026, η κριτική επιτροπή του 5ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης, αποτελούμενη από πέντε άτομα, θα ανακοινώσει το όνομα της νικήτριας. Το βραβείο θα απονεμηθεί από την Αθηνά Ψυλλιά, νικήτρια, το 2025, του 5ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη μετάφραση του μυθιστορήματος Αρχαία καλλιέργεια, του Βραζιλιάνου Ραντουάν Νασσάρ (εκδ. Πατάκη).

Η φετινή χρονιά 

Η Κριτική Επιτροπή του 6ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ αποφάσισε ομόφωνα και κοινοποίησε τη βραχεία λίστα των υποψήφιων προς βράβευση βιβλίων που εκδόθηκαν μέσα στο 2025, με γλώσσα πρωτοτύπου κάποια από τις πέντε προαναφερθείσες γλώσσες, και υποβλήθηκαν στην κρίση της επιτροπής προς βράβευση. Επανεκδόσεις μεταφράσεων τέθηκαν εκτός συναγωνισμού.

Φέτος η Κριτική Επιτροπή παρέλαβε συνολικά 35 βιβλία. Έχοντας αντιπαραβάλει τις μεταφράσεις με τα πρωτότυπα, διαπίστωσε τον υψηλό βαθμό ανταπόκρισης των έργων της βραχείας λίστας στα κριτήρια αξιολόγησης που είναι τα εξής:
 
• Η εμβάθυνση στη μοναδικότητα κάθε πρωτοτύπου από τον μεταφραστή ή τη μεταφράστρια λαμβάνοντας υπόψη συντακτικές παραμέτρους, τη λεξιλογική ακρίβεια και αυστηρότητα, τον γλωσσικό εκφραστικό πλούτο και το ύφος.
 
• Η επινοητικότητα, η δημιουργικότητα και η απαιτούμενη ακρίβεια και ευστοχία σε ζητήματα που αφορούν τον παραγόμενο στα ελληνικά λόγο.
 
• Ο βαθμός των ειδικών δυσκολιών καθώς και το «ειδικό βάρος» του κάθε έργου στη γλώσσα στην οποία εκφράζεται και στο πολιτιστικό πλαίσιο το οποίο αντανακλά.

Η βραχεία λίστα
 
Η βραχεία λίστα περιλαμβάνει τα εξής έργα κατ’ αλφαβητική σειρά των μεταφραστών/μεταφραστριών:

Ο τάφος της Αντιγόνης της Μαρία Θαμπράνο, μετάφραση: Μαίρη Γιόση, Χρήστος Σιορίκης (εκδ. Loggia) – Διαβάστε την κριτική της Ιωάννας Φωτοπούλου εδώ. 

Σας αφιερώνω τη σιωπή μου του Μάριο Βάργκας Λιόσα, μετάφραση: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (εκδ. Καστανιώτη)

Χθες του Χουάν Εμάρ, μετάφραση: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (εκδ. Αλεξάνδρεια)

Esteiros: στα λασποτόπια του Τάγου του Σουέιρου Περέιρα Γκόμες, μετάφραση: Νίκος Πρατσίνης (εκδ. Μονόκλ) – Διαβάστε την κριτική της Ιωάννας Φωτοπούλου εδώ. 

Μπόουλντερ, της Εύα Μπαλταζάρ, μετάφραση: Ευρυβιάδης Σοφός (εκδ. Πατάκη) – Διαβάστε την κριτική του Αντώνη Γουλιανού εδώ. 

Το σκεπτικό της επιτροπής 

Ο τάφος της Αντιγόνης της Μαρία Θαμπράνο (μτφρ. Μαίρη Γιόση, Χρήστος Σιορίκης, εκδ. Loggia) 

Το έργο της Θαμπράνο Ο τάφος της Αντιγόνης διαρρηγνύει τα όρια μεταξύ φιλοσοφίας και λογοτεχνίας και μετακινεί την Αντιγόνη του Σοφοκλή από τον μοιραίο θάνατο σε ένα μεταίχμιο ζωής και θανάτου. Η ηρωίδα, από την μεταιχμιακή της θέση, γίνεται μια μορφή που αναστοχάζεται πάνω στην εξουσία, τη βία και την πολιτική, ενώ συγχρόνως απηχεί το βίωμα του εμφυλίου πολέμου και της εξορίας, καθοριστικών εμπειριών στη ζωή της συγγραφέα.

Πρόκειται για ένα έργο συμβολικό, πυκνό και σε σημεία ερμητικό. Η κατανόησή του υποστηρίζεται ουσιαστικά από τη μελέτη των μεταφραστών Μαίρης Γιόση και Χρήστου Σιορίκη, η οποία λειτουργεί ως πολύτιμη εισαγωγή στο έργο και στη σκέψη της Θαμπράνο.

Η μετάφραση ανταποκρίνεται σε μια εξαιρετικά απαιτητική πρόκληση: αποδίδει με ακρίβεια και φυσικότητα ένα κείμενο που κινείται διαρκώς ανάμεσα στη φιλοσοφική έννοια, την ποιητική εικόνα και τον δραματικό λόγο.

Έργο μεγάλης απλότητας και μεγάλης δυσκολίας ταυτόχρονα, ο «Τάφος της Αντιγόνης» δημιουργεί ένα ιδιότυπο υβρίδιο φιλοσοφίας, μύθου, ποίησης και θεάτρου. Ταυτόχρονα ανανεώνει τον μύθο της Αντιγόνης μεταφέροντάς τον σε ένα διαχρονικό επίδικο, που αφορά τόσο την εποχή της συγγραφέα όσο και τη δική μας: την πολιτική της μνήμης και του πένθους.

Σας αφιερώνω τη σιωπή μου του Μάριο Βάργκας Λιόσα (μτφρ. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, εκδ. Καστανιώτη) 

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Μάριο Βάργκας Λιόσα μοιάζει να αφορά πρώτα απ’ όλα τη χαρά της ανάγνωσης. Κάτι ενδιάμεσο ανάμεσα σε δοκίμιο και μυθοπλασία, αφηγείται την αφοσίωση -ή ίσως τη βύθιση- ενός ανθρώπου στη μεγάλη ιδέα της συγγραφής ενός βιβλίου για τη μουσική του Περού που θα καταφέρει την εθνική ενοποίηση. Με έναν τρόπο, ο συγγραφέας μοιάζει να αναμετριέται με τις δικές του ιδέες και αυταπάτες περί εθνικής ενότητας και παραδίδει ένα απολαυστικό μυθιστόρημα.

Το μεγάλο στοίχημα της ελληνικής έκδοσης είναι πώς ένα βιβλίο τόσο βαθιά εμποτισμένο από την περουβιανή κουλτούρα θα μεταφερόταν στα ελληνικά διατηρώντας την αναγνωστική του απόλαυση. Ο Κ. Παλαιολόγος μετάφρασε με χαρά, ενθουσιασμό, επινοητικότητα και πραγματικό κέφι εστιάζοντας ακριβώς στη χαρά της ανάγνωσης.

Ο χιουμοριστικός τόνος, η ζωντάνια και η πλοκή παραμένουν απολύτως παρόντα, ενώ η εφευρετικότητα και η δημιουργικότητα του μεταφραστή βρίσκουν μια μοναδική φωνή για το συγκεκριμένο βιβλίο.

Η μετάφραση διακρίνεται για την ικανότητά της να μεταφέρει στα ελληνικά έναν ιδιαίτερα σύνθετο πολιτισμικό κόσμο χωρίς να χάνει ούτε την ακρίβεια ούτε την απόλαυση της ανάγνωσης.

Χθες του Χουάν Εμάρ (μτφρ. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, εκδ. Αλεξάνδρεια)

«Το ρολόι στην αίθουσα αναμονής σήμανε χρόνο χαμένο».

Στο Χθες του Χουάν Εμάρ, ένα εικοσιτετράωρο στη φανταστική πόλη του Σαν Αγουστίν δε Τάνγκο γίνεται το πεδίο μιας εντελώς παράδοξης περιπέτειας που ζει ένα ζευγάρι καθώς περιηγείται στην πόλη.

Ο συγγραφέας κατάφερε να γράψει, ήδη το 1935, ένα μυθιστόρημα που αποτελεί μια ωδή στην παραδοξότητα και ταυτόχρονα ένα κάλεσμα σε μια λογοτεχνική περιπέτεια με ανατρεπτικές χωρικές και χρονικές συντεταγμένες. Σε ένα τέτοιο λογοτεχνικό έργο, το ζητούμενο δεν είναι η αναζήτηση μιας σταθερής ερμηνευτικής πορείας αλλά η βύθιση στη μαγεία του ίδιου του ταξιδιού, σε κόσμους οικείους και ανοίκειους, ρεαλιστικούς και ονειρικούς μαζί.

Η μετάφραση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου ακολουθεί τη φρεσκάδα της γραφής του Χουάν Εμάρ. Τα στοιχεία του αιφνιδιασμού, της γρήγορης εναλλαγής εικόνων και αισθήσεων, των λεπτών στοχαστικών παύσεων και του αδιόρατου ειρωνικού σχολιασμού παραμένουν παρόντα σε όλη την έκταση του μυθιστορήματος. Η προσεκτική επιλογή των λέξεων, που υπηρετεί με συνέπεια και ακρίβεια το παιγνιώδες και συχνά φιλοσοφικό ύφος του συγγραφέα, αναδεικνύει με ανανεωτικό τρόπο ένα μυθιστόρημα που μετρά πλέον ενενήντα ένα χρόνια ζωής.

Esteiros: Στα λασποτόπια του Τάγου του Σοέιρου Περέιρα Γκόμες (μτφρ. Νίκος Πρατσίνης, εκδ. Μονόκλ) 

Αποτελεί κλασσικό έργο του πορτογαλικού ρεαλισμού. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα με κοινωνικοπολιτική βαρύτητα, που ακολουθεί τους μικρούς του πρωταγωνιστές, παιδιά που στερήθηκαν την παιδική τους ηλικία, σε μια μεταμορφωτική πορεία, που καλύπτει τέσσερις εποχές. Είναι, επίσης, και έργο μεγάλου γλωσσικού πλούτου, που χρησιμοποιεί αργκό και καθημερινό λεξιλόγιο μιας εποχής περασμένης, παρατσούκλια, αλλά και λέξεις που αφορούν στενά την πορτογαλική πραγματικότητα.

Ο μεταφραστικός λόγος που πλάθει ο Νίκος Πρατσίνης είναι εξίσου πολυεπίπεδος: το μετάφρασμα παραπέμπει στη γλώσσα μιας άλλης εποχής, ανασύροντας λέξεις και φράσεις ενός αγροτικού παρελθόντος, ενώ ταυτόχρονα εισάγει, στο ίδιο υφολογικό πλαίσιο, στοιχεία ίδια του πορτογαλικού πολιτισμού. Με αυτόν τρόπο, μας οδηγεί όχι μόνο στο να προσεγγίσουμε το "ξένο", αλλά και να επανασυσχετιστούμε με το "οικείο". Η ελληνική έκδοση συνοδεύεται από υποσημειώσεις και εισαγωγή του μεταφραστή, πλαισιώνοντας ολοκληρωμένα το έργο για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό.

Μπόουλντερ της Εύα Μπαλταζάρ (μτφρ. Ευρυβιάδης Σοφός, εκδ. Πατάκη) 

Μπόουλντερ: ογκόλιθος ή βράχος που διαμορφώνεται από το νερό ή τις καιρικές συνθήκες. Το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας τριών ανεξάρτητων και αυτοτελών μυθιστορημάτων της Καταλανής συγγραφέα Εύα Μπαλταζάρ διαπραγματεύεται τη γυναικεία υποκειμενικότητα, την επιθυμία, τη μητρότητα, την ανάγκη για απομόνωση και ελευθερία σε σφοδρή σύγκρουση με την επιτακτική ανάγκη για συντροφικότητα. Μια κουήρ ιστορία αγάπης, πρωτοπρόσωπη μα ταυτόχρονα από απόσταση, με παραμέτρους που δεν έχουν διερευνηθεί, όχι ακόμα, όχι επαρκώς, με τον τρόπο της αλληγορική και ρεαλιστική ταυτόχρονα, μια φωνή κοφτερή και ποιητική, ιδιαζόντως προσωπική.

Τα παραπάνω εν πολλοίς ορίζουν τις δυσκολίες και τις απαιτήσεις της μετάφρασης την οποία ο Ευρυβιάδης Σοφός ανέλαβε και πέτυχε να φέρει εις πέρας. Η θαυμαστή ισορροπία μεταξύ πρόζας και ποίησης, η διάκριση και ανάδειξη της αφηγηματικής φωνής, η συνοχή και η συνέχεια του λεπτοδουλεμένου ύφους, η λιτότητα και η αφαίρεση, ο βράχος που  μπορεί μόνο ένα μικρό σχετικά με το μέγεθός του μέρος να εξέχει της επιφάνειας, ο συνολικός του όγκος, ωστόσο, είναι διαρκώς παρών. Ο Σοφός διαφυλάσσει το μυθιστόρημα, κατά τη μεταφορά του στα ελληνικά, από την πτώση στην άβυσσο της επιτήδευσης ή του γκροτέσκο, και αυτό το πετυχαίνει λέξη τη λέξη, φράση τη φράση, αφού εδώ, κάθε ένα κομμάτι είναι αναπόσπαστο μέρος του συνόλου.

Το Μπόουλντερ είναι ένα έργο σύγχρονο και σημαντικό που δεν αρκείται στις αρετές και την επικράτεια της καλής λογοτεχνίας, γεγονός που του δίνει την απαραίτητη περαιτέρω βαρύτητα ώστε να ξεχωρίσει. Η μετάφραση του Σοφού επιτρέπει στον Έλληνα αναγνώστη να έρθει σε πηγαία επαφή μαζί του.