Διαβάζοντας με την Κερασία Σαμαρά

Ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτές τις μέρες;

Έχω μεγάλη βιβλιοθήκη. Πρόσφατα, υποσχέθηκα στον εαυτό μου ότι θα διαβάσω όλα μου τα βιβλία, πριν αγοράσω καινούριο. Όμως, έχω ήδη αθετήσει την υπόσχεσή μου πολλές φορές από τότε… Έπεσε μόλις χθες στα χέρια μου μια πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή διηγημάτων, με τίτλο Αφασία Εκπομπής, είναι γραμμένη από έναν γιατρό και τη βρήκα τρομερά πρωτότυπη και καλαίσθητα διασκεδαστική. Επίσης, με εντυπωσίασε πρόσφατα και μου κάνει συχνά συντροφιά η έκδοση Μιχαήλ Άγγελος Ποιήματα, καθώς και το μυθιστόρημα Συλλέκτρια Μανιταριών. Διαβάζω όμως, κυρίως, «μελετώ» είναι το σωστό ρήμα, το μυθιστόρημα Η Σκύλα (la Chienne), του Georges de la Fouchardiere, καθώς προχωρούν γοργά οι πρόβες μας, ώστε να παρουσιαστεί στη θεατρική του μορφή, στο «Θέατρο Αλκμήνη», από 27 Απριλίου.

Πώς ήρθε στα χέρια σας;

Έχω τη συνήθεια να πηγαίνω σε μεγάλα βιβλιοπωλεία και να αγοράζω ό,τι μου κάνει ιδιαίτερη εντύπωση. Επίσης, πολλοί από τους φίλους μου είναι οι ίδιοι συγγραφείς, ή μελετητές, επιμελητές, μεταφραστές, εκδότες και, συχνά, μου συστήνουν κάποια ενδιαφέροντα καινούρια βιβλία. Κάπως έτσι, πληροφορήθηκα γι’ αυτές τις πρόσφατες εκδόσεις.

'Εχω πάντοτε στην τσάντα μου ένα μικρό βιβλίο, για να μου κάνει συντροφιά, κάθε φορά που χρειάζεται να περιμένω ή να χαλαρώνω κάπου, μόνη

Διαβάζετε στο μετρό, σε καφέ ή σε άλλους δημόσιους χώρους;

Κυκλοφορώ είτε με τα πόδια είτε με το αυτοκίνητό μου, σπάνια με το μετρό. Όμως, έχω πάντοτε στην τσάντα μου ένα μικρό βιβλίο, για να μου κάνει συντροφιά, κάθε φορά που χρειάζεται να περιμένω ή να χαλαρώνω κάπου, μόνη. Αυτήν την εποχή, στην τσάντα μου βρίσκεται ένα επεισόδιο από το μυθιστόρημα του Diderot, Ζακ ο Μοιρολατρης και, πιο συγκεκριμένα, το επεισόδιο τιτλοφορείται «Η ιστορία της κυρίας Ντε Λα Πομερέ». Παράξενη, ιδιόμορφη γραφή, ένα «προοίμιο» ας πούμε, ελεύθερου τρόπου αφήγησης, που αψηφά τους παραδεδομένους τρόπους και τα προσχήματα.

Σε ποια στάση σας αρέσει να διαβάζετε;

Αγαπώ τις στιγμές που είμαι ξαπλωμένη ανάσκελα στην παραλία και διαβάζω. Ας σημειωθεί, εδώ, ότι κολυμπώ όλες τις εποχές του χρόνου. Όταν το παγωμένο νερό σ’ έχει ζωντανέψει και ο ήλιος σε ζεσταίνει ευεργετικά, τον χειμώνα, ο νους ταξιδεύει μ’ ένα βιβλίο… Μικρές, πολύτιμες ευτυχίες…

Ποιο είναι το πρώτο βιβλίο που θυμάστε τον εαυτό σας να διαβάζετε;

Η πιο μακρινή, αλλά συγκεκριμένη ανάμνηση βιβλίου, πέρα από τα πάρα πολλά παραμύθια που έχω διαβάσει, είναι οι Μύθοι του Αισώπου, κάποιους από τους οποίους, οι γονείς μου, που ήταν λαϊκοί άνθρωποι, αλλά σοφοί με έναν τρόπο, μου είχαν ήδη διδάξει, προσπαθώντας να διαμορφώσουν στα παιδιά τους ήθος καλόν…

Από τα πρώτα μυθιστορήματα που διάβασα ως παιδί, ήταν ο Όλιβερ Τουίστ. Δεν θα ξεχάσω ποτέ την, αταίριαστη με την ηλικία μου, αγριότητα της περιγραφής του εγκλήματος στο κεφάλαιο με τίτλο «Η Νάνσυ κατακρεουργείται». Αιώνιο τραύμα...

Πότε κλάψατε τελευταία φορά διαβάζοντας ένα βιβλίο;

Όταν τελείωσα το βιβλίο Οι γέφυρες του Μάντισον, έβαλα τα κλάματα. Ποιος ξέρει γιατί…

Έχει τύχει ποτέ να διαβάσετε το ίδιο βιβλίο δεύτερη φορά;

Διάβασα, το καλοκαίρι, το βιβλίο του Paul Auster Το κλειδωμένο δωμάτιο. Το βρήκα συναρπαστικό. Μετά από ανάγνωση πολλών σελίδων, κατάλαβα ότι το είχα ξαναδιαβάσει κάποτε. Αυτό με ξάφνιασε, καθώς σκέφτηκα πόσο πολύ αλλάζει κανείς στη διάρκεια της ζωής του, τόσο, ώστε να βρίσκει τώρα «συναρπαστικό» κάτι που, παλαιότερα, του είχε περάσει σχεδόν απαρατήρητο. Όπως με Το κλειδωμένο δωμάτιο, διάβασα «κατά λάθος» για δεύτερη φορά, το μυθιστόρημα Η γυναίκα με τα λευκά του Wilkie Collins. Όταν είχα διαβάσει ήδη το μισό βιβλίο, θυμήθηκα ότι στην εφηβεία μου το είχα ξαναδιαβάσει, αλλά με τον τίτλο Λάουρα. Κατ’ επιλογήν, ωστόσο, έχω διαβάσει τρεις φορές και με διαφορετικό τίτλο κάθε φορά, ήτοι, με άλλη μετάφραση, το μυθιστόρημα Επικίνδυνος οίκτος, του Stefan Zweig, το οποίο φιλοδοξώ να μεταφέρω στο θέατρο, τον επόμενο χρόνο.

Αφήνετε στη μέση (ή και νωρίτερα) βιβλία που σας κάνουν να βαριέστε;

Η σχέση μου με το διάβασμα είναι πολύ βαθιά. Δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να αφήσει στη μέση κάποιο ανάγνωσμα, ακόμη κι αν αυτό μου στοιχίζει σε χρόνο και ενέργεια. Πιστεύω ότι κάτι κερδίζεις από οποιοδήποτε βιβλίο: μια εικόνα, μια φράση, μια σκέψη, τη γνωριμία με μιαν άλλη ζωή, όπως και στο θέατρο.

Δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να αφήσει στη μέση κάποιο ανάγνωσμα, ακόμη κι αν αυτό μου στοιχίζει σε χρόνο και ενέργεια. Πιστεύω ότι κάτι κερδίζεις από οποιοδήποτε βιβλίο: μια εικόνα, μια φράση, μια σκέψη, τη γνωριμία με μιαν άλλη ζωή, όπως και στο θέατρο.

Τι κάνετε τα βιβλία που έχετε διαβάσει; Αν χρειαστεί να τα ξαναβρείτε, ξέρετε πού βρίσκονται;

Γνωρίζω τα πάντα για τα βιβλία μου. Ποιος μου τα χάρισε, πότε, πού βρίσκονται ακριβώς και πότε ήταν η τελευταία φορά που προσέτρεξα σ’ αυτά. Έχω μετανιώσει πικρά για βιβλία που έχω δανείσει και δεν μου επεστράφησαν ποτέ, όχι επειδή έχασα τα βιβλία, αλλά επειδή είμαι σίγουρη ότι δεν διαβάστηκαν από αυτούς που τα κράτησαν. Οι άνθρωποι που διαβάζουν, αναγνωρίζουν την πολυτιμότητα του βιβλίου και τα αντιμετωπίζουν ως χρηστικά αντικείμενα υψηλής αξίας, συχνά ούτε καν ως αντικείμενα, αλλά ως πρόσωπα ή ως συναισθήματα τυλιγμένα στο χαρτί. Και τα επιστρέφουν.

Σημειώνετε ή γράφετε πάνω στα βιβλία σας;

Σέβομαι πάρα πολύ τα βιβλία, όχι μόνο το περιεχόμενό τους, αλλά και την υλική τους υπόσταση. Αγαπώ να αγγίζω το χαρτί, να το μυρίζω, να ανιχνεύω λεπτομέρειες στην έκδοση. Σημειώνω αποκλειστικά με μολύβι, μόνο επάνω σε βιβλία που έχουν κάποιον σαφώς εκπαιδευτικό στόχο, όπως π.χ. το βιβλίο Σοφοκλής – Ερμηνευτική προσέγγιση, του R.P. Winnington – Ingram, που μελετώ, για συγκεκριμένο λόγο. 

Ισχυριστήκατε ποτέ ότι διαβάσατε ένα βιβλίο που δεν είχατε διαβάσει; 

Δεν το έχω κάνει ποτέ αυτό, όμως έχω σωπάσει σε συζήτηση για βιβλίο πασίγνωστο, για το οποίο όλοι θεωρούσαν ως αυτονόητο ότι το έχω διαβάσει, ενώ εγώ αγρόν ηγόραζα… Μιλώ για το βιβλίο του Marcel Proust Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο. Μη με ρωτήσετε αν το διάβασα κατόπιν, γιατί θα σωπάσω ξανά.

Έχετε δανειστεί βιβλίο χωρίς να το επιστρέψετε;

Απ’ όσο θυμάμαι, δεν έχω δανειστεί ποτέ βιβλίο, χωρίς να το έχω επιστρέψει κατόπιν. Θυμάμαι, όμως, τώρα ένα βιβλίο που βρήκε πρόσφατα και μου έδωσε για να το διαβάσω ένας καλός συνάδελφος, ένα παλιό βιβλίο, σχετικό με τη διδασκαλία του Δημήτρη Ροντήρη. Το έχω διαβάσει εδώ και μήνες, θα το επιστρέψω άμεσα.

Υπάρχει κάποιο βιβλίο που έχετε δωρίσει παραπάνω από μία φορά; 

Έχω χαρίσει σε πολλούς φίλους ένα από τα βιβλία που έχω μεταφράσει. Πρόκειται για το μυθιστόρημα της Willa Cather Η Αν-τόνια μου. Δεν το έκανα μόνο επειδή η μετάφραση είναι δική μου, αλλά και επειδή το αγαπώ ιδιαίτερα. Το θέμα του με συγκινεί πολύ, αφού περιγράφει την έλευση δύο οικογενειών μεταναστών σε έναν παρθένο τόπο, την Αμερική, στα μέσα του 19ου αιώνα, όταν ακόμη ήταν τόπος ανεξερεύνητος, γοητευτικός, επικίνδυνος, καθώς και την εγκατάστασή τους εκεί, που έγινε κάτω από συνθήκες αντίξοες, σχεδόν με πρωτόγονα μέσα. Η Φύση, που αγκαλιάζει τον κόπο και τον πόνο, αλλά και τα παιδιά που την εξερευνούν είναι οι κεντρικοί ήρωες αυτής της υπέροχης ιστορίας.

Ποιος είναι ο πρώτος άνθρωπος στον οποίο μιλάτε για ένα βιβλίο που μόλις έχετε τελειώσει;

Η αδερφή μου, στην οποία εμπιστεύομαι κάθε τι καινούριο ή παλαιότερο που μου κάνει ισχυρή εντύπωση.

Μου αρέσει να διαβάζω μόνη μου και να αισθάνομαι τα βιβλία, όπως αισθάνεται κανείς την αγκαλιά των φίλων του.

Θα συμμετείχατε σε μια Λέσχη Ανάγνωσης;

Μου αρέσει να διαβάζω μόνη μου και να αισθάνομαι τα βιβλία, όπως αισθάνεται κανείς την αγκαλιά των φίλων του. Δεν μπορώ και δεν θέλω να μοιραστώ αυτήν την αίσθηση με κανέναν άλλον, εκτός από τους αγαπημένους μου. Συστήνω τα βιβλία που με αγγίζουν σε φίλους και μαθητές, συχνά, μάλιστα, τα συζητώ μαζί τους, αλλά δεν έχω ανάγκη να τα αναλύσω, ούτε να ακούσω κάποιον άλλον να τα αναλύει. Γιατί να ξέρω ακριβώς γιατί με άγγιξαν… Ας παραμείνει μέσα μου ένα ερώτημα.

Μέσα σε ποιο μυθιστόρημα που έχετε διαβάσει θα θέλατε να ζείτε;

Ανέκαθεν αγαπούσα την ελληνική φύση και αν γύριζα πίσω στον χρόνο, θα ήθελα να κολυμπήσω στα ανέγγιχτα ακρογιάλια της πατρίδας μας, να πιω καθαρό νερό απ’ τα ποτάμια της, να οσμιστώ τα καταπράσινα απάτητα λιβάδια της. Θα έδινα τα πάντα για να βρεθώ στον κόσμο του Παπαδιαμάντη.

Λένε ότι ορισμένα βιβλία «μας βρίσκουν» τη στιγμή που τα χρειαζόμαστε… Σας έχει συμβεί;

Διάβασα το βιβλίο του Albert Camus Ο ξένος, σχετικά πρόσφατα, το 2015. Βρισκόμουν σε μια αποφασιστική καμπή της ζωής μου. Όλα άλλαζαν, αλλά δεν είχαν αλλάξει ακόμη. Ένιωθα κρεμασμένη στο κενό. Και τότε, διάβασα τον Ξένο. Ναι, μπορεί να πει κανείς ότι ήρθε και με βρήκε αυτό το βιβλίο, αφού με βοήθησε, τότε, να επαναπροσδιορίσω τη θέση μου στον κόσμο. Καθώς και ότι, ναι, μου άλλαξε τη ζωή. Είδα, οραματίστηκα, τον εαυτό μου μέσα στο Σύμπαν και ένιωσα, παραδόξως, ασφαλής.

Τι είναι για σας ένα καλό βιβλίο;

Ένα καλό βιβλίο… με κάνει να νιώθω ευγνωμοσύνη, γι’ αυτήν τη ψυχή που δέχθηκε να ανοίξει τα κατάστιχά της και να με ταξιδέψει μαζί της στον κόσμο της. Είναι καταφύγιο, αγκαλιά, είναι εκλεκτός φίλος, είναι ένας μικρός, ανέξοδος Παράδεισος, είναι ευλογία.

➨ Η Κερασία Σαμαρά είναι ηθοποιός και σκηνοθέτις. Έχει υπάρξει καθηγήτρια υποκριτικής στις δραματικές σχολές Βεάκη και Γ. Αρμένη. Έχει σκηνοθετήσει δώδεκα θεατρικά έργα και έχει ταξιδέψει κάποιες από τις παραστάσεις της εκτός Ελλάδας. Από τις 27 Απριλίου θα παρουσιάσει στο «Θέατρο Αλκμήνη» τη Σκύλα (la Chienne), του Georges de la Fouchardiere.