Μεσαρκά, δηλαδή Μεσαορία: μια κοιλάδα στην κατεχόμενη σήμερα Κύπρο, όπου βρίσκεται η γενέτειρα του Χρίστου Ζάνου, η Μουσουλίτα, και τα άλλα χωριά των διηγήσεών του. Αυτή είναι η αφετηρία ενός ευρύτερου κόσμου που διαγράφεται από τις μετακινήσεις και τις περιπέτειες του συγγραφέα στην υπόλοιπη Κύπρο και στην Ελλάδα. Από κει αντλεί κι εκεί αναφέρεται, μέσα από μνήμες και συμβολισμούς, η προσωπική του ιστορία (τα παιδικά χρόνια στο χωριό, το Γυμνάσιο Αμμοχώστου, η στρατιωτική θητεία, οι σπουδές στην Αθήνα, η δουλειά στην εκπαίδευση και στο θέατρο) που ανοίγεται ταυτόχρονα σε πτυχές της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου και της Ελλάδας (αγώνας 1955-59, απριλιανή δικτατορία, τουρκική εισβολή του 1974).
Δίπλα στον αφηγητή, μια σειρά από ανώνυμους ήρωες ζωντανεύουν αυτό το θέατρο του κόσμου: ο πατέρας με την αγάπη του για τη γη και τα ζώα, ο αδελφός που σκοτώνεται στον πόλεμο, οι σύντροφοι στα κρατητήρια της χούντας, ο απείθαρχος μαθητής Μήτσιος που βρίσκει το δρόμο του, αλλά και μια σειρά από εμβληματικές γυναικείες φιγούρες όπως η κεραυνόπληκτη συμμαθήτρια "Εγγλεζού", η όμορφη Ελενού που θα πάρει τη ζωή της, η άμοιρη στετέ η Σοφία, η πόρνη Εμινέ στην Παλιά Αμμόχωστο, η αδελφή που ξενιτεύεται, και βέβαια η μάνα που κρατάει με νύχια και με δόντια την οικογένεια και αναλαμβάνει μάλιστα το ρόλο της αφηγήτριας στο "Ιντερμέδιο", πριν κλείσει τον κύκλο της στο νοσοκομείο της Λάρνακας. Ανάμεσά τους σύντομα "περάσματα" από τη σκηνή κάνουν επώνυμα πρόσωπα, από τον στρατηγό Γρίβα-Διγενή μέχρι τον "τρομοκράτη" Γιώργο Τσικουρή ("Ανέστη") αλλά και θεατράνθρωποι όπως ο Κουν, ο Λαζάνης ή ο Κοτανίδης.
Όπως γράφει στο Επίμετρο του βιβλίου ο Γιώργος Μολέσκης, οι αφηγήσεις είναι "δοσμένες μ' έναν τρόπο που τις κάνει να καρφώνονται στην καρδιά του αναγνώστη. Είναι, μπορούμε να πούμε, κάτι σαν πεζοποιήματα. Προσωπικά, διαβάζοντάς τες κι έχοντας παρόμοια βιώματα στη ζωή μου, έπιασα αρκετές φορές τον εαυτό μου να ανακαλώ στη μνήμη δικές μου ιστορίες και εντυπώσεις και να μην μπορώ να συγκρατήσω τη συγκίνηση και κάποτε τα δάκρυά μου". (Από τον εκδότη)

Το φθινόπωρο του 1849, ο Χένρι Μέιχιου στάλθηκε από την εφημερίδα Morning Chronicle να καλύψει μια σοβαρή επιδημία χολέρας στις φτωχογειτονιές του Μπέρμοντσι. Σύντομα η εφημερίδα ανακοίνωσε μια σειρά άρθρων για την κατάσταση των φτωχών εργαζομένων στην Αγγλία, και ο Mέιχιου ανέλαβε τις ανταποκρίσεις από περιοχές του Λονδίνου που, στην αντίληψη του περισσότερου κόσμου, θα μπορούσαν κάλλιστα να βρίσκονται στο φεγγάρι. Αργότερα ολοκλήρωσε και εξέδωσε ανεξάρτητα το έργο σε τέσσερις τόμους (περίπου δύο εκατομμύρια λέξεις, όπου σπάνια βρίσκει κανείς μια παράγραφο χωρίς εκπληκτικές πληροφορίες). Από το σύνολο αυτό έγινε η επιλογή κειμένων για τον παρόντα τόμο.
Εν μέρει πιονιέρος κι εν μέρει ανθρωπολόγος, ο Μέιχιου ήταν, όπως έλεγε ο ίδιος, ένας «ταξιδιώτης στην άγνωστη χώρα των φτωχών», που έφερνε πίσω ιστορίες ανθρώπων «για τους οποίους το κοινό γνωρίζει λιγότερα απ' ό,τι για τις πιο απόμακρες φυλές της γης». Το βιβλίο τούς έκανε ορατούς, προσφέροντας μια κλασική περιγραφή της ζωής κάτω από το όριο της φτώχειας στη μεγαλύτερη μητρόπολη του κόσμου και μαζί ένα συναρπαστικό πορτρέτο των δραστηριοτήτων, των εισοδημάτων, των συνηθειών, των διασκεδάσεων, της εμφάνισης, της ομιλίας και του χιούμορ των πιο φτωχών εργατικών στρωμάτων την εποχή της Παγκόσμιας Έκθεσης στο Χάιντ Παρκ του Λονδίνου. Ο Μέιχιου μάς ξεναγεί στην άβυσσο, σ’ έναν κόσμο χωρίς σταθερή απασχόληση και ασφάλεια, όπου η κανονικότητα απουσιάζει και η ευημερία είναι άπιαστο όνειρο, έναν κόσμο ανέχειας και εγκληματικότητας, με χαμηλές αλλά και ασυνήθιστες δεξιότητες: από τον πλανόδιο μανάβη, τον μουσικάντη και τον ρακοσυλλέκτη μέχρι τον κουρσάρο των υπονόμων και τον κυνηγό αρουραίων...
Για να εννοήσει κανείς αυτό το περιβάλλον χρειαζόταν περιέργεια, φαντασία κι ένα διεισδυτικό βλέμμα μυθιστοριογράφου - ο Μέιχιου διέθετε και τα τρία. Παρουσιάζοντας τους φτωχούς με τις δικές τους ιστορίες και τα δικά τους λόγια, συναγωνιζόταν τον σύγχρονό του Ντίκενς, λες κι αναζητούσε ανθρώπους που είχαν ξεπηδήσει από τις σελίδες εκείνου στην πραγματική ζωή. Γι’ αυτό και λογοτέχνες από τον Κίνγκσλεϊ μέχρι τον Λάρκιν αναγνώρισαν ότι ο Μέιχιου δεν ήταν απλώς ένας φιλοπερίεργος ρεπόρτερ, αλλά κι ένας ταλαντούχος αφηγητής, και το έργο του μια πρωτότυπη άσκηση στην υβριδική εκείνη μορφή λόγου μεταξύ ντοκουμέντου και μυθοπλασίας. (Από τον εκδότη)

Πώς ένας Παλαιστίνιος γίνεται πρόσφυγας στον ίδιο του τον τόπο - πολίτης χωρίς πατρίδα μετά τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ το 1948, ανέστιος μετά την κατάσχεση της οικογενειακής γης του από τους εποίκους το 1949, Άραβας Ισραηλινός δεύτερης κατηγορίας ανάμεσα στους κατακτητές;
«Κάθε όμορφο ποίημα είναι μια πράξη αντίστασης», ισχυρίζεται ο Μαχμούντ Νταρουίς. Φωνή του παλαιστινιακού λαού και ένας από τους πιο λαμπρούς ποιητές της γενιάς του, έγραψε επίσης πολλά αξιοσημείωτα αυτοβιογραφικά δοκίμια. Πρωτοδημοσιευμένα στη Βηρυτό το 1973, τα κείμενα αυτά θέτουν ζωτικά ερωτήματα γύρω από την υπαρξιακά περίπλοκη πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι Παλαιστίνιοι στο Ισραήλ και την αμφισημία της ταυτότητας του ίδιου του Νταρουίς ως Ισραηλινού Παλαιστινίου. Στοχαστικά και λυρικά, επιστρατεύουν το μύθο, τη μνήμη και τη γλώσσα για να εμβαθύνουν στις εμπειρίες του συγγραφέα από τον κατ' οίκον περιορισμό του, την αναμέτρησή του με Ισραηλινούς ανακριτές και τα διαστήματα που πέρασε στη φυλακή.
Το Χρονικό είναι έτσι μια μύχια έκφραση της απώλειας πατρίδας, της καθημερινής, ατέρμονης θλίψης που τη συνοδεύει και των αγώνων που συνεχίζονται σήμερα, επίκαιροι όσο και τότε. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Δεκαπέντε ιστορικά ρεπορτάζ για γεγονότα που στην εποχή τους απασχόλησαν ζωηρά την κοινή γνώμη και τα πρωτοσέλιδα του Τύπου και επανέρχονται στην «επικαιρότητα» μέσα από τη δημοσιογραφική αναψηλάφησή τους. Τα δώδεκα από αυτά αναφέρονται στον ελληνικό 20ό αιώνα (από το 1908 μέχρι το 1973), ενώ τα άλλα τρία αφορούν γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας της Γερμανίας, της Αργεντινής και της Κεντρικής Αμερικής.
Από την (ανεξιχνίαστη) πολιτική δολοφονία του διερμηνέα του Ελληνικού Προξενείου στη Θεσσαλονίκη, Θ. Ασκητή (1908) μέχρι τη δράση του Π. Κουλαξίδη (1930), ίσως του πρώτου κατά συρροή δολοφόνου στα ελληνικά εγκληματολογικά χρονικά· από τα άγνωστα «Δεκεμβριανά» της Πρέβεζας (1944) μέχρι τη διερεύνηση του ψυχολογικού προφίλ του δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλου και την περίπτωση του αντισμήναρχου Δ. Ζέλιου, του μοναδικού αξιωματικού που αντιτάχθηκε στο πραξικόπημα Ιωαννίδη (1973)· αλλά και από τον ναζί serial killer, Π. Ογκόρζοφ (1939-1941), μέχρι τις τελευταίες αποκαλύψεις για τις συνθήκες θανάτου της Εβίτας Περόν (1952) και τον «πόλεμο του ποδοσφαίρου» μεταξύ του Ελ Σαλβαδόρ και της Ονδούρας (1969), τα ρεπορτάζ αυτά επικεντρώνονται σε αποσιωπημένες ή ξεχασμένες πτυχές του παρελθόντος, φέρνοντας παράλληλα στο φως νέα στοιχεία γι’ αυτές. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

«Η δημοσιογραφική έρευνα ασφαλώς δεν υποκαθιστά τον επιστημονικό τρόπο θέασης της Ιστορίας. Όμως, με αφετηρία τα εξασκημένα αντανακλαστικά της, είναι σε θέση να επισημάνει τις "ξεχασμένες ειδήσεις" του παρελθόντος και να τις (ξανα)φέρει στο προσκήνιο από μια άλλη σκοπιά. Με άλλα λόγια, να αναστοχαστεί το παρελθόν ως μια όψη του επίκαιρου». (Από τον πρόλογο του συγγραφέα)

Η αραβοϊσραηλινή διένεξη αποτελεί μία από τις πλέον μακρές συγκρούσεις στον σύγχρονο κόσμο, οι συνέπειες της οποίας ξεπερνούν τα γεωγραφικά όρια των εμπλεκόμενων πλευρών. Το ιστορικό της βάθος έχει θέσει ανυπέρβλητα εμπόδια στην προσέγγιση των κρατών της Μέσης Ανατολής και αποτελεί μια σταθερή συνθήκη κρίσης στην περιοχή.
Για να μπορέσει να αντιληφθεί κανείς την αντιπαράθεση του Ισραήλ με τις αραβικές χώρες, θα πρέπει να εξετάσει από την αρχή της και σε διάφορα επίπεδα αυτή την ιδιαίτερα σύνθετη σχέση. Το βιβλίο παρουσιάζει το πρώτο χρονικά μέρος αυτής της διένεξης, από την οργανωμένη εβραϊκή εγκατάσταση και την αραβική αντίδραση μέχρι την εποχή των συνεχών πολεμικών αναμετρήσεων (1948, 1956, 1967, 1973). Με τη συνοδεία πλήθους χαρτών και φωτογραφιών, επιχειρείται μια ολοκληρωμένη ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων στη Μέση Ανατολή, εξετάζονται οι διπλωματικές κινήσεις στην πολύχρονη διαμάχη και ελέγχεται η εμπλοκή του διεθνούς παράγοντα (υπερδυνάμεις, διεθνείς οργανισμοί: Κοινωνία των Εθνών, Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών) στη μακρά διάρκεια.
Ως αποτέλεσμα το βιβλίο προσφέρει μια πλούσια αφήγηση με ένα συνεκτικό ερμηνευτικό σχήμα για τα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, καλεί τον αναγνώστη να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα έχοντας πλήρη γνώση του περιεχομένου της πρώτης φάσης της αιώνιας σύγκρουσης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Από έναν κορυφαίο ιστορικό της εποχής μας, ένα διεισδυτικό και εντελώς επίκαιρο έργο για τις δραματικές μεταλλάξεις της έννοιας του αντισημιτισμού - και τις απρόβλεπτες όσο και ανησυχητικές συνέπειές τους.
Τι εννοούμε σήμερα όταν μιλάμε για αντισημιτισμό; Παραδοσιακά ο όρος υποδήλωνε μια απειλή που εκπορευόταν από την πολιτική Δεξιά· από κύκλους εθνικιστικούς και ξενοφοβικούς που έχτιζαν πάνω στη μακραίωνη καχυποψία της Χριστιανοσύνης για τους Εβραίους με τα εργαλεία της ρατσιστικής ψευδοεπιστήμης. Στις αρχές του 20ού αιώνα, η συντριπτική πλειονότητα των Εβραίων ζούσε στην Ευρώπη. Και η προέλευση των αντισημιτικών μέτρων και πολιτικών ήταν ξεκάθαρη, με αποκορύφωμα τον εφιάλτη της ναζιστικής Γερμανίας και του Ολοκαυτώματος.
Τώρα το τοπίο είναι πολύ διαφορετικό, όπως δείχνει ο Μαρκ Μαζάουερ παρακολουθώντας την εξέλιξη του όρου από την επινόησή του τον 19ο αιώνα έως σήμερα. Το 80% του παγκόσμιου εβραϊσμού ζει σε δύο χώρες -το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες-, με τη δεύτερη να εγγυάται τη στρατιωτική κυριαρχία της πρώτης στη Μέση Ανατολή. Πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Εβραίοι ήταν μια ξεχωριστή μειονότητα που οδηγούνταν, από την αντίθεσή τους στο φασισμό, σε συμμαχία με άλλους κατατρεγμένους λαούς. Σήμερα αντιθέτως θεωρούνται «λευκοί» και, για τη σύγχρονη αντιαποικιοκρατική σκέψη, η μεταχείριση που επιφυλάσσει το Ισραήλ στους Παλαιστινίους έχει γίνει απολύτως κρίσιμο ζήτημα. Η παλιά αριστερή αλληλεγγύη είναι παρελθόν και οι πιο εκκωφαντικές καταγγελίες του αντισημιτισμού τον τοποθετούν στην Αριστερά, όχι στη Δεξιά.
Ο Μαζάουερ διατρέχει με προσοχή αυτό το ναρκοπέδιο μέσα από μια ιστορική ματιά που θέλει να φωτίσει τα πράγματα αντί να ρίξει απλώς κάπου το φταίξιμο. Όπως υποστηρίζει, η άνοδος μιας πεσιμιστικής ευαισθησίας μετά το Ολοκαύτωμα, καθώς και η αυξανόμενη διεθνής κριτική στο Ισραήλ, αίρουν το διαχωρισμό ανάμεσα στα συμφέροντα των Εβραίων και τα συμφέροντα του εβραϊκού κράτους. Πριν από μισό αιώνα λίγοι πίστευαν ότι ο αντισημιτισμός είχε κάποια σχέση με την εχθρότητα προς το Ισραήλ· σήμερα πολλές δεσπόζουσες εβραϊκές φωνές ταυτίζουν τα δύο. Η λέξη παραμένει ίδια, αλλά το νόημά της έχει αλλάξει.
Η τραγωδία, λέει ο Μαζάουερ, είναι ότι ο αντισημιτισμός επιμένει. Αν μπορεί να τον βρει κανείς και στην άκρα Αριστερά, παραμένει πολύ πιο επικίνδυνος όταν προέρχεται από δυνάμεις της ριζοσπαστικής Δεξιάς που διαδηλώνουν με το σύνθημα «Οι Εβραίοι δεν θα μας πάρουν τη θέση», όπως στο Σάρλοτσβιλ. Αφήνοντας την κατηγορία του αντισημιτισμού να εκτοξεύεται αδιακρίτως για να φιμώσει κάθε θεμιτή και νόμιμη κριτική, απονομιμοποιούμε τον όρο και υπονομεύουμε κάτι ουσιώδες για τη λειτουργία της δημοκρατίας. Το "Περί αντισημιτισμού" είναι μια θαρραλέα προσπάθεια να τραβήξουμε αυτή την απαραίτητη διαχωριστική γραμμή. (Από τον εκδότη)