ΔΕΒΘ 2025: Μέρα 3η – Κορύφωση συμμετοχής και ακύρωση εκδήλωσης της Πρεσβείας του Ισραήλ μετά από παρέμβαση ομάδας εκδοτών

Το στίγμα στη χθεσινή μέρα, Σάββατο 10 Μαΐου, στην 21η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης έδωσε η κορύφωση της συμμετοχής του κοινού στην πληθώρα εκδηλώσεων και δράσεων που είχαν προγραμματιστεί.

Το περιστατικό ωστόσο που έλαβε τη μεγαλύτερη δημοσιότητα αφορά την ακύρωση εκδήλωσης για την εβραϊκή λογοτεχνία που ήταν προγραμματισμένη για τις 5 το απόγευμα στην αίθουσα Cosmos, στο Περίπτερο 14. Ο τίτλος της εκδήλωσης ήταν «Μεταβαλλόμενα τοπία της εβραϊκής λογοτεχνίας / Changing landscapes of Hebrew literature». Ο Oded Wolkstein, κριτικός λογοτεχνίας και η Χρυσούλα Παπαδοπούλου, μεταφράστρια, επρόκειτο να συζητήσουν για τη νέα γενιά των Ισραηλινών λογοτεχνών, τη σύγχρονη θεματογραφία της, τις συνέχειες και ασυνέχειες με την εμβληματική γενιά του 1960, ενώ τον συντονισμό της συζήτησης είχε αναλάβει να κάνει ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Μπέκος. Διοργανωτής της εκδήλωσης ήταν η πρεσβεία του Ισραήλ στην Ελλάδα που συμμετέχει στην ΔΕΒΘ με δικό της σταντ.

Η πρωτοβουλία για τη ματαίωση είχε ξεκινήσει από τις προηγούμενες μέρες από μερίδα εκδοτών ενώ σχετική ανακοίνωση-κάλεσμα σε μποϊκοτάρισμα της εκδήλωσης είχε εκδώσει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών και Βιβλιοπωλών (ΠΟΕΒ). Πριν ξεκινήσει, περίπου 150 άτομα συγκεντρώθηκαν στον χώρο που επρόκειτο να γίνει η εκδήλωση και, φορώντας μαντίλες και κρατώντας σημαίες της Παλαιστίνης, φώναξαν συνθήματα όπως «Έξω οι δολοφόνοι» και «Λευτεριά στην Παλαιστίνη». Χωρίς να υπάρξει ένταση, θεατές και ομιλητές της εκδήλωσης αποχώρησαν ενώ από τα μεγάφωνα της έκθεσης έγινε ανακοίνωση ότι η εκδήλωση ακυρώνεται. 

Από το πρωί, η ΔΕΒΘ παλλόταν από κόσμο που παρακολουθούσε με ενδιαφέρον τις εκδηλώσεις

Στην εκδήλωση «Ελληνική λογοτεχνία στον 21ο αιώνα» παρουσιάστηκε το συλλογικό έργο Από την παγκοσμιοποίηση στην τεχνητή νοημοσύνη: Η ελληνική λογοτεχνία τον 21ο αιώνα σε επιμέλεια του Δημήτρη Τζιόβα από τις εκδόσεις Διόπτρα. Η συζήτηση αποτέλεσε μια ευκαιρία να χαρτογραφηθεί η ρευστή σύγχρονη πραγματικότητα στο πεδίο της λογοτεχνίας και της ποίησης. Οι ομιλητές πρόσφεραν ο καθένας τη δική του ιδιαίτερη οπτική και κάλυψαν τόσο το κοινωνικό πλαίσιο του 21ου αιώνα εντός του οποίου κινείται η ελληνική λογοτεχνία όσο και τις πλέον σύγχρονες θεματολογικές τάσεις της.

Αυτή η αναλυτική έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει το έναυσμα ενός διαλόγου που θα προσεγγίζει με ευθύτητα το σύγχρονο τοπίο της λογοτεχνίας στην Ελλάδα σε πολλά διαφορετικά επίπεδα, με το βλέμμα στραμμένο στην εξωστρέφεια. Στη συζήτηση που έγινε υπό τον συντονισμό του Δημήτρη Τζιόβα, επιμελητή του τόμου, ομότιμου καθηγητή Νεοελληνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Birmingham, συμμετείχαν οι Μάκης Καραγιάννης, συγγραφέας-κριτικός, Σοφία Ιακωβίδου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ΔΠΘ, Μαρία Ακριτίδου, Ε.ΔΙ.Π., Τμήμα Φιλολογίας ΑΠΘ, Παναγιώτης Λύγουρης, υποψήφιος διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας ΑΠΘ, Παναγιώτης Κάπος, ερευνητής Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, αντιπρόεδρος ΕΛΙΒΙΠ. 

Παιδική γωνιά

Στην Παιδική Γωνιά, στις παράλληλες εκδηλώσεις, η σερβικής καταγωγής Γερμανίδα Λίντια Μπράνκοβιτς, συγγραφέας των βιβλίων Το Ξενοδοχείο των Συναισθημάτων και Το Τσίρκο των Σκιών (που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Διόπτρα) συνομίλησε με τη Ματίνα Κυριαζοπούλου, αφού υποδέχτηκε τα παιδιά με μια ζωντανή παρουσίαση. Δείχνοντας παράλληλα φωτογραφίες από τη δημιουργική διαδικασία, έδειξε σε μικρούς και μεγάλους πώς φτιάχνονται βήμα-βήμα οι όμορφοι κόσμοι της.

H Λίντια Μπράνκοβιτς δείχνει στα παιδιά πώς δημιουργεί τα βιβλία της, στην 21η ΔΕΒΘ.

Η Μάρτα Μπάρτολ, σε μια διαφορετική προσέγγιση, είχε ετοιμάσει ένα διαδραστικό παιχνίδι ζωγραφικής που ενέπλεξε τους μικρούς και τις μικρές δημιουργικά εισάγοντας τους στο λογική των silent books (των βιβλίων χωρίς λόγια).

Η Μάρτα Μπάρτολ στη ΔΕΒΘ.

Η παρουσίαση του Graphic Novel του Θανάση Πέτρου 1941: Αυστηρά Συσκότισις (εκδ. Ίκαρος) που έτυχε θερμής ανταπόκρισης από το κοινό της έκθεσης. Για τον συγγραφέα και για το νεότερο έργο του μίλησε αρχικά ο ιστορικός Στράτος Δορδανάς που τόνισε την ικανότητα του Πέτρου να συμπυκνώνει στις σελίδες του τον ιστορικό χρόνο και την πολυσημία του λόγου που εκφέρει ο δημιουργός. Στη συνέχεια ο Θωμάς Κοροβίνης αναφέρθηκε αρχικά στην πρώιμη ιστορική παρουσία των graphic novels στην ελληνική πραγματικότητα μέσω διασκευών κλασικών μυθιστορημάτων. Έπειτα μίλησε με θέρμη για το έργο του Θανάση Πέτρου και τη σύνδεσή του με τη Θεσσαλονίκη και υπογράμμισε ότι αυτός δεν αποφεύγει τις πληγές και τις «αμαρτίες» της πόλης, εκφράζοντας μια ειλικρινή αγάπη για αυτήν. Το βέβαιο είναι ότι η εικαστική αρτιότητα, η προσήλωση στην ιστορική λεπτομέρεια και η λογοτεχνική αξία της συγκεκριμένης έκδοσης την καθιστούν μια πολύ γοητευτική πρόταση.

Την ίδια ώρα, η Έρση Σωτηροπούλου συνομιλούσε με την Ελένη Κεχαγιόχλου και τον Στέφανο Τσιτσόπουλο για την επανέκδοση του παλαιότερου βιβλίου της, Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα (εκδ. Πατάκη), ένα κείμενο που για τη συγγραφέα παραμένει αναλλοίωτο στον χρόνο, καθώς, όπως δήλωσε, «δεν θα άλλαζε τίποτα» σήμερα. Η συζήτηση κινήθηκε γύρω από τον κανιβαλιστικό έρωτα, τη ρευστότητα, τις νέες αναγνώσεις επί του κειμένου και την ιδιαίτερη πλοκή του.

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση για το βιβλίο της Έρσης Σωτηροπούλου «Εορταστικό τριήμερο στο Γιάννενα».

Στις 15:00, πραγματοποιήθηκε η συζήτηση μεταξύ του Γρηγόρη Μπέκου, της Φιλού Μαυροδέλλου και του Χρήστου Χωμενίδη για το τελευταίο βιβλίο του τελευταίου, Πανδώρα (εκδ. Πατάκη). Μέσα από τα λόγια των ομιλητών σκιαγραφήθηκε το προφίλ του βασικού χαρακτήρα, τον οποίο ο συγγραφέας φαίνεται να τοποθετεί στο πάνθεον των λογοτενικών ηρώων που έχει πλάσει στο παρελθόν, δηλώνοντας «ερωτευμένος». Ακόμα, ο Χρήστος Χωμενίδης εξέφρασε τις απόψεις του σχετικά με την εφαρμοσμένη πολιτική και τις δοκιμασίες που αυτή κρύβει, τη διάσταση ανάμεσα σε αυτό που αποκάλεσε «στρατευμένο» φεμινισμό και την υπεράσπιση των ουσιωδών δικαιωμάτων των γυναικών, αλλά και το ζήτημα της ανάγνωσης των συγγραφέων μέσα από το πρίσμα της γενιάς στην οποία ανήκουν, το οποίο κατά τη θεώρησή του πρέπει να επανεξεταστεί.

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση για το βιβλίο «Πανδώρα» του Χρήστου Χωμενίδη.

Ο συγγραφέας μίλησε με χιούμορ και σαρκαστική διάθεση, αλλά αρνήθηκε τον χαρακτηρισμό «σατιρική» που συνοδεύει συνήθως τα σχόλια για τη γραφή του.

Όρθιοι στην εκδήλωση για το βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη

Η εκδήλωση για το επί εβδομάδες στα ευπώλητα βιβλίο Οι Δωσίλογοι (εκδ. Αλεξάνδρεια) του Μενέλαου Χαραλαμπίδη αναμενόταν να προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού και, πράγματι, ο κόσμος ήταν πρωτοφανής. Ο συγγραφέας ανέλυσε, αρχικά, τη δομή και τους άξονες γύρω από τους οποίους κινήθηκε η εμβριθής ιστορική έρευνά του. Έκανε λόγο για ένα πανευρωπαϊκό φαινόμενο, καθώς η συνεργασία μιας μερίδας του λαού και της άρχουσας τάξης των λαών που τελούσαν υπό κατοχή στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο με τους κατακτητές παρατηρήθηκε σε πολλές χώρες. Στην ελληνική περίπτωση, η συγκολλητική ουσία, όπως χαρκατηριστικά ανέφερε ο συγγραφέας, στη συνεργασία των ντόπιων με τις δυνάμεις κατοχής ήταν ο αντικομμουνισμός, ενώ σε αυτή την περίοδο εντοπίζονται και οι απαρχές του εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε.

Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης μιλά στη ΔΕΒΘ για το βιβλίο του, «Οι Δωσίλογοι».

Επικεντρωμένος ο ίδιος στην Αττική, ανέφερε ότι η εμφάνιση των δωσίλογων κατά την κατοχή τορπίλισε το κλίμα της εθνικής ομόνοιας που γεννήθηκε μετά το έπος της Αλβανίας και διέψευσε τον ισχυρισμό ότι ήρθε ως απάντηση στη βία των αντιστασιακών, καθώς οι συνεργάτες των δυνάμεων κατοχής σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο άρχισαν τη δράση τους πολύ πριν δημιουργηθούν οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις. Έκλεισε αναφέροντας ότι η εξαφάνιση από την επίσημη ιστοριογραφία του μαζικού εγκλήματος των δωσίλογων, καθώς και η αποτυχία της δικαστικής εξουσίας να φέρει τους δράστες στο εδώλιο, έχει αφήσει στην ελληνική κοινωνία ένα τραύμα που μένει ακόμα ανοικτό.

Στις 17:00 παρακολουθήσαμε την εκδήλωση για την παρουσίαση του συνολικού έργου του Σταύρου Ζουμπουλάκη, με συνομιλητή τον δημοσιογράφο Γιάννη Μπαλαμπανίδη. Ο ρόλος του δασκάλου στη σύγχρονη πραγματικότητα απασχόλησε έντονα τη συζήτηση. Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης αναφέρθηκε στο σχολείο ως ένα κέντρο γνώσης όπου η εκδηλώνεται η σχέση μεταξύ δασκάλου και μαθητή, μια σχέση εξ ορισμού ασύμμετρη αλλά όχι ανώτερου προς κατώτερο.

Στη συνέχεια τονίστηκε η πολιτική διάσταση των κειμένων του, με έμφαση στο έργο Ανίερη Συγκυβέρνηση, που αφορά τη συμμετοχή του ΛΑ.Ο.Σ. στην κυβέρνηση του 2011 και εύλογα τέθηκε το ζήτημα της ανόδου της ακροδεξιάς, επί του οποίου ο συγγραφέας ανέφερε ότι είναι αναγκαίο οι κοινωνίες να ενοχοποιήσουν συλλήβδην συντονισμένα την ακροδεξιά ατζέντα. Στη συνέχεια η συζήτηση επεκτάθηκε σε μια πληθώρα θεμάτων, από τη μετανάστευση έως και τον προσφάτων εκλιπόντα Πάπα Φραγκίσκο.

Την ίδια ώρα, σε εξίσου πολιτικά αλλά διαφορετικά θέματα κινήθηκε η συζήτηση της Αμάντας Μιχαλοπούλου με τη δημοσιογράφο Κυριακή Μπειόγλου και την Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Βενετία Αποστολίδου για Το μακρύ ταξίδι της μίας μέσα στην άλλη, το τελευταίο της βιβλίο. Η συγγραφέας μοιράστηκε πολλές πληροφορίες για τη συγγραφή αυτού του βιβλίου, την κριτική της μητέρας και κόρης της που έχουν ενσωματωθεί με τη μορφή γράμματος στο βιβλίο και τη διαγενεακότητα του γυναικείου βιώματος μέσα στο βιβλίο της.

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση για το βιβλίο της Αμάντας Μιχαλοπούλου, «Το μακρύ ταξίδι της μίας μέσα στην άλλη».

Το ζήτημα της γυναικείας ή «φεμινιστικής» γραφής απασχόλησε αλλά δεν μονοπώλησε τη συζήτηση, η οποία συμπεριέλαβε επίσης τον ρόλο των θρησκευτικών μεταφορών στα έργα της συγγραφέα, την αποσπασματική δομή του μυθιστορήματος, την ιδιαίτερη φόρμα και τον πειραματισμό του νέου βιβλίου.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσίασε αμέσως μετά η εκδήλωση για το νέο βιβλίο του Κώστα Ακρίβου Όνομα πατρός: Δούναβης (Μεταίχμιο), μια μυθιστορηματική βιογραφία του Ελληνορουμάνου λογοτέχνη Παναΐτ Ιστράτι. Αρχικά, για το βιβλίο τοποθετήθηκε ο Λέων Ναρ, ο οποίος χαρακτήρισε το βιβλίο «ένα μάθημα αφηγηματικού ρυθμού» και ανέφερε ότι ο Ακρίβος πραγματοποίησε μια βαθιά εξερεύνηση της ανθρώπινης εμπειρίας μέσα στα κοινωνικοπολιτικά συμφραζόμενα της εποχής κατά την οποία εκτυλίσσεται το έργο. Έπειτα πήρε τη σκυτάλη η Σοφία Νικολαΐδου που έκανε έναν ζωντανό και αυθόρμητο διάλογο με τον συγγραφέα.

Τρεις γυναίκες συγγραφείς από τη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Βουλγαρία

Δεν είναι πολλά τα ξένα ονόματα που συμμετέχουν στη φετινή έκθεση, εκτός του Ιταλικού προγράμματος. Το κοινό είχε την ευκαιρία να δει τρεις ξένες γυναίκες συγγραφές, τη Ντενίζ Όντε [Deniz Ohde] από τη Γερμανία, τη Νεζ Σινό [Neige Sinno] από τη Γαλλία και τη Ρενέ Καραμπάς [Rene Karabash] από τη Βουλγαρία.

Η Γερμανίδα Ντενίζ Όντε στην παρουσίαση του βιβλίου της Διάχυτο Φως (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Gutenberg) κουβέντιασε διεξοδικά με τη μεταφράστρια Μαρία Αγγελίδου και τον Σπύρο Μοσκόβου για τις θεματικές και τους προβληματισμούς που διαπνέουν το βιβλίο της. Πρόκειται για ένα διαφορετικό μυθιστόρημα ενηλικίωσης του 21ου αιώνα, όπου το ταξικό και το μεταναστευτικό βίωμα συνδέονται και ωθούν την ηρωίδα στην αναζήτηση της ταυτότητας της μέσα από αντίξοες συνθήκες.

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση για το βιβλίο της Ντενίζ Όντε, «Διάχυτο φως».

Η συγγραφέας ανέφερε πως δεν βρίσκει το βιβλίο της αυτοβιογραφικό καθώς δεν αφηγείται τη δική της προσωπική ιστορία, παρά τα βιωματικά στοιχεία του χαρακτήρα. Η Μαρία Αγγελίδου χαρακτήρισε το έργο μεταφραστική πρόκληση, ενώ ο Σπύρος Μοσκόβου εξήρε την ικανότητα της συγγραφέως να αποφεύγει τον καταγγελτικό λόγο. Τέλος, η Ντενίζ Όντε διάβασε εκτενή αποσπάσματα του βιβλίου, ενώ η Αγγελίδου μας αποκάλυψε ένα απόσπασμα από το δεύτερο βιβλίο της Όντε που μεταφράζει αυτή τη στιγμή.

Μεγάλη ήταν η προσέλευση και στην εκδήλωση για το βιβλίο της Γαλλίδας Νεζ Σινό «Θλιβερός Τίγρης» (μτφρ. Λίζυ Τσιριμώκου, εκδ. Εστία).

Στο τέλος της μέρας, παρουσιάσαμε το βιβλίο της Ρενέ Καραμπάς Ορκισμένη (μτφρ. Σπύρος Ν. Παππάς, εκδ. Μεταίχμιο). 

Στιγμιότυπο από την παρουσίαση του μυθιστορήματος «Ορκισμένη» της Rene Karabash από τη Βουλγαρία.