Από την Αρχαία Σπάρτη ως την Ελλάδα του Εμφυλίου και από τις εξεγέρσεις του 1820 σε όλη την Ευρώπη ως τον Απελευθερωτικό Αγώνα της Κύπρου, δέκα βιβλία εξετάζουν κρίσιμες περιόδους της Ιστορίας.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Δέκα βιβλία που κυκλοφόρησαν σχετικά πρόσφατα εξετάζουν κρίσιμες περιόδους της Ιστορίας, συχνά φέρνοντας στο προσκήνιο τους ηττημένους, είτε πρόκειται για στρατηγούς που ηγήθηκαν επαναστάσεων είτε για τους ξεριζωμένους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, για τους κομμουνιστές μετά τον Εμφύλιο, για τους είλωτες της Αρχαίας Σπάρτης.
Στις φτερούγες της Ιστορίας – 22 μαρτυρίες ξεριζωμού από τη Μικρασία και την Πόλη (εκδ. Τόπος) της Σούλας Μπόζη
Δεν υπάρχει πιο ζωντανός τρόπος για να γνωρίσουμε μια εποχή, μια συγκυρία ή ένα γεγονός από το να διαβάσουμε τις μαρτυρίες των ανθρώπων που βίωσαν την Ιστορία.
Η Σούλα Μπόζη πήρε είκοσι δύο συνεντεύξεις από διάφορους ανθρώπους -κοσμοπολίτες αστούς, εργάτες, αλλά και τη Μικρασιάτισσα συγγραφέα Διδώ Σωτηρίου-, με θέμα τον ξεριζωμό τους από τη Μικρασία και την Πόλη. Με αυτό τον τρόπο φιλοτεχνείται ένα συλλογικό πορτραίτο των ανθρώπων που ξεριζώθηκαν από τις πατρίδες τους.
George Horton – Η καταστροφή της Σμύρνης μέσα από την οδύσσεια του Αμερικανού πρόξενου (μτφρ. Διονυσία Ζάφειρα, εκδ. Γκοβόστη) των Ισμήνη και Κρίστοφερ Λαμπ
Ένα από τα πρόσωπα που διαδραμάτισαν ρόλο σε μια από τις τραγικότερες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας είναι ο Τζορτζ Χόρτον, πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη το 1922, το έτος που οι εθνικιστές του Κεμάλ λεηλάτησαν και πυρπόλησαν την πόλη.
Το παρόν βιβλίο αποτελεί βιογραφία του, καρπός πολυετούς ενασχόλησης των ερευνητών με το πρόσωπό του, οι οποίοι θέλησαν να φιλοτεχνήσουν το πορτραίτο του, πετώντας από πάνω τους τον τρόπο σκέψης της εποχής μας και χωρίς περιορισμούς από τους κληρονόμους του βιογραφούμενου.
Το αποτέλεσμα, ένα αναλυτικό κείμενο που φανερώνει χρήσιμες πληροφορίες και για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, τη σχέση της με την Ελλάδα, την εξέλιξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, τα σταυροδρόμια στα οποία αναπόφευκτα οδηγείται κάθε έθνος.
Το κλειδί (μτφρ. Αθηνά Κακούρη, εκδ. Καπόν) του Τόμας Μοντγκόμερι Κάνινγκεϊμ
Στην εποχή μας γνωρίζουμε πως δεν υπάρχει απόλυτη αλήθεια, όπως επίσης δεν υπάρχει «ουδέτερη» παρατήρηση – αντίστοιχα, είναι δύσκολο να βρεθεί η «αποστασιοποιημένη». Για αυτό έχει σημασία η παρουσίαση άγνωστων ή αποσιωπημένων φωνών του παρελθόντος, που παρουσιάζουν διαφορετικές -σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό- εκδοχές από τις καθιερωμένες για τα Ιστορικά Γεγονότα.
Ο αξιωματικός του βρετανικού στρατού Τόμας Μοντγκόμερι Κάνινγκεϊμ έφτασε στον τόπο μας το 1915, για να πείσει τους ιθύνοντες να μπει η Ελλάδα στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Έμεινε στην Αθήνα για έναν χρόνο, καταγράφοντας διεισδυτικά όσα συνάντησε στη χώρα μας, κάνοντας εύστοχες παρατηρήσεις για την κατάσταση που επικρατούσε τότε, και για τα πρόσωπα που άφησαν το στίγμα τους, όπως ο βασιλιάς Κωνσταντίνος και ο Ιωάννης Μεταξάς.
Βαλκανικοί πόλεμοι (1912-1913) – Εμπειρία, αφηγήματα, διεκδίκηση της μνήμης (εκδ. Πατάκη) της Ελένης Κ. Δημητρίου
Καλύπτοντας μεγάλο εύρος των δύο Βαλκανικών Πολέμων, που ο πρώτος οδήγησε άμεσα στον δεύτερο, η παρούσα έκδοση διερευνά τις απαρχές, την προετοιμασία του ελληνικού λαού, την επιστράτευση και τις πρώτες μέρες, τις μάχες, το οριστικό τέλος, αλλά και τον απόηχο και την κληρονομιά τους.
Λεπτομέρειες για τους εθελοντές, τα σώματα ατάκτων, την υγειονομική υπηρεσία και τη γυναικεία κινητοποίηση δεν μένουν απέξω…
Για τη μελέτη, που προέρχεται από τη μεταδιδακτορική έρευνα της Ελένης Κ. Δημητρίου στο ΕΚΠΑ, αξιοποιούνται προσωπικά τεκμήρια, ημερολογιακές γραφές, καθώς και μαρτυρίες των ανθρώπων «από τα κάτω».
ΕΟΚΑ (1955-1959) – Ο αγώνας για την ένωση (μτφρ. Βασίλειος Π. Αναστασόπουλος, εκδ. Γκοβόστη) του Άντριου Ρ. Νόβο
Το πρόβλημα της παράνομης τουρκικής κατοχής του βόρειου τμήματος της Κύπρου έχει βαθιές ρίζες.
Το δοκίμιο του Άντριου Ρ. Νόβο μελετά τη δράση της ΕΟΚΑ, της αντάρτικης οργάνωσης που ιδρύθηκε με στόχο την απαλλαγή από τη βρετανική αποικιοκρατία και την ένωση της νήσου με την Ελλάδα, από την ίδρυση και την έναρξη του αγώνα της ως την, απογοητευτική για τα σκληροπυρηνικά μέλη της, ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ο Νόβο εστιάζει ιδιαίτερα στο αίτημα της Ένωσης, του ιδεολογικού μοχλού που κίνησε τα γρανάζια της Ιστορίας.
Παρεμποδίζοντας την Αποστασία – Ιουλιανά 1965: Κοινωνική διαμαρτυρία και Αριστερά (εκδ. Τόπος) του Κωνσταντίνου Λαμπράκη
Οι κινητοποιήσεις των Ιουλιανών του 1965, μετά από την αποπομπή της κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου από τον Βασιλιά Κωνσταντίνο, έχουν χαρακτηριστεί και ως ο «ελληνικός Μάης». Αποτελούν, δίχως αμφιβολία, την πιο εκτεταμένη κοινωνική διαμαρτυρία της μετεμφυλιακής Ελλάδας.
Στο δοκίμιό του, ο Κωνσταντίνος Λαμπράκης χαρτογραφεί τις κινητοποιήσεις με στοιχεία, κάνοντας αναφορές σε δίκτυα, φορείς και πρόσωπα, και επιπλέον, διερευνά τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε το φαινόμενο η ελληνική Αριστερά.
Νίκος Ζαχαριάδης – Η ζωή και η δράση του μέσα από τα αρχεία του ΚΚΣΕ και της KGB (εκδ. Πεδίο) του Νίκου Παπαδάτου
Με αυτή την έκδοση, στοιχεία για την αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του Νίκου Ζαχαριάδη έρχονται στο φως, σχετιζόμενα με τη δράση του στη Σοβιετική΄Ένωση, από τα χρόνια των σπουδών του εκεί ως την εξορία του μετά από το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου.
Η πολυτάραχη σχέση του Ζαχαριάδη με το ΚΚΕ αλλά και το ΚΚΣΕ γίνεται κατανοητή μέσα από επιστολές του ιδίου και άλλων, ανακοινώσεις, πρακτικά συνομιλιών, τμήματα της αυτοβιογραφίας του και απόρρητα έγγραφα.
Η σοβιετική εμπειρία (1924-1939) – Από τον θάνατο του Λένιν έως το τέλος του Μεγάλου Τρόμου (εκδ. Τόπος) του Δημήτρη Μπελαντή
Η νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης και ο εκφυλισμός της, η άνοδος του κρατικού καπιταλισμού κατά το μεσοδιάστημα 1924-1929, η εντατική εκβιομηχάνιση, η οργάνωση του στρατοπεδικού τομέα και της κρατικής καταστολής κατά της «αντεπανάστασης».
Αποτέλεσμα διεξοδικής έρευνας, όπως μαρτυρά η πλούσια βιβλιογραφία στο τέλος, αλλά και η διάρθρωση του εκάστοτε κεφαλαίου, η μελέτη του Δημήτρη Μπελαντή εξετάζει ένα σημαντικό κομμάτι της πορείας της Σοβιετικής Ένωσης, τα πρώτα χρόνια, ως το τέλος του μεγάλου κύματος διώξεων από το σταλινικό καθεστώς.
Οι τέσσερις καβαλάρηδες – Καλπάζοντας προς την ελευθερία στη Μεταναπολεόντεια Ευρώπη (μτφρ. Μενέλαος Αστερίου, εκδ. Αλεξάνδρεια) του Ρίτσαρντ Στάιτς
Ριζοσπαστικές ιδέες διασπείρονται, οργανώσεις κινούνται μυστικά, ανταρτοπόλεμοι και επαναστάσεις πυροδοτούνται διεθνώς.
Ο Ρίτσαρντ Στάιτς αφηγείται και συγκρίνει την ιστορία των εξεγέρσεων που ξεκίνησαν το 1820 στην Ισπανία, τη Νάπολη, την Ελλάδα και τη Ρωσία, ακολουθώντας την πορεία τεσσάρων αξιωματικών -μεταξύ των οποίων, ο «δικός» μας Αλέξανδρος Υψηλάντης-, που ναι μεν είχαν τραγικό τέλος, αλλά οδήγησαν με τη δράση τους σε μεγάλες ανατροπές.
Οι είλωτες (μτφρ. Μαρώ Τριανταφύλλου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) του Ζαν Ντυκά
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ειλωτείας στην αρχαία Σπάρτη; Ποια καθήκοντα είχαν οι είλωτες, πώς επινοήθηκε και λειτούργησε ο θεσμός, ποια διανοητές άσκησαν κριτική απέναντί του; Σε ποιες περιπτώσεις μπορούσαν οι είλωτες να συνεργαστούν με τους Σπαρτιάτες πολίτες και να ανελιχτούν; Οργάνωσαν ποτέ μαζικές εξεγέρσεις;
Σε αυτή την εμβριθή μελέτη, ο ιστορικός Ζαν Ντυκά πιάνει ένα θέμα που, παρότι ήταν συνδεδεμένο με μια κανονικότητα, δίχασε τον αρχαίο κόσμο. Ο ερευνητής προχωρά με νηφαλιότητα, αποκρυπτογραφώντας τον τρόπο σκέψης κι οργάνωσης μιας άλλης κοινωνίας, που προφανώς δεν παρέμεινε στατικός, αλλά εξελίχθηκε μέσα στα χρόνια.
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
