eksilastorio thauma kenrtriki

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Το εξιλαστήριο θαύμα – Μια ιστορία σε πενήντα μία βαλίτσες» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας του Modigliani.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Υπάρχει μια τεχνική στο θέατρο, που χρησιμοποιούν ενίοτε οι σκηνοθέτες, σύμφωνα με την οποία ο ηθοποιός πρέπει να παίξει με έναν συγκεκριμένο περιορισμό και με βάση αυτόν να οριοθετήσει τα λόγια και τις πράξεις του: λ.χ. δεν πρέπει καθόλου να κοιτάζει τον συμπρωταγωνιστή του ή να ανάβει ένα τσιγάρο κάθε φορά που κάτι σημαντικό πρόκειται να συμβεί. Κάτι ανάλογο μοιάζει να κάνει και η Έλενα Μαρούτσου, καθώς η βαλίτσα –στις διάφορες εκδοχές και χρήσεις της– περνοδιαβαίνει από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, συνδέοντας συμβολικά τα ποικίλα επίπεδα αυτού του μυθιστορηματικού παλίμψηστου. Με αυτόν τον τρόπο αποβαίνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, το οποίο, ανάλογα με τη σκηνή στην οποία εμφανίζεται, επανορίζεται και συνάμα προσδιορίζει την έννοια του ταξιδιού, εκούσιου και κυρίως ακούσιου.

Και λέω «παλίμψηστο», καθώς ετερόκλιτα χρονικά επίπεδα και ιστορικοκοινωνικές και προσωπικές εμπειρίες συντήκονται στο βασικό πεδίο δράσης που είναι η φιλοξενία εκ μέρους της οικογένειας του Νίκου και της Ραχήλ ενός ασυνόδευτου προσφυγόπουλου από τη Σομαλία. Η ιδέα, που είναι δανεισμένη από το βιβλίο της Émilie de Turckheim Ο Πρίγκιπας με το φλιτζανάκι (Πόλις, 2020) αλλά ακολουθεί άλλα χνάρια, εμπλουτίζεται με επεισόδια από τους εξόριστους στη Λέρο το 1949 και μετά, αλλά και από το Ψυχιατρείο που στιγμάτισε το νησί για δεκαετίες. Οι εικόνες του πρόσφυγα, του εξόριστου, του ψυχοπαθή λιώνουν σ’ αυτό το μυθιστορηματικό καμίνι και δημιουργούν μια συναισθησία σκέψεων και συναισθημάτων, μια ανθοδέσμη σκληρών και τρυφερών σκιρτημάτων.

Η ιστορία βέβαια που θέτει η πεζογράφος ως κεντρικό άξονα οδηγεί αλλού. Η υποδοχή του νεαρού Μουσά ανανεώνει από τη μία τον φθαρμένο γάμο του ζευγαριού, αλλά συνάμα προκαλεί συναισθηματικές αναταραχές, θετικές κι αρνητικές, στα έφηβα κορίτσια της οικογένειας, της δεκαεφτάχρονης Κάλλιας και της δεκατριάχρονης Σκεύης. Σαν πέτρα προκαλεί κύκλους στη λιμναία επιφάνεια.

Νιώθω ότι η πεζογράφος γεμίζει τα βιβλία της, όπως και αυτό, παραπάνω από όσο θα έπρεπε, με παρακλάδια που ξεφεύγουν από τον άξονα, όχι ορίζοντας νέες παράλληλες γραμμές δράσης, αλλά απλώνοντας άναρχα μικρούς διαδρόμους χωρίς έξοδο...

Πριν έρθει αυτή η διαφυλετική συνάντηση, η Έλενα Μαρούτσου είχε φροντίσει να γεμίσει τα διάφορα επεισόδια με την ερωτομανία των δύο ενήλικων πρωταγωνιστών: η Ραχήλ με τους πολυάριθμους εραστές της, με αποκορύφωμα τον Ρίχαρντ, νεανικό παθιασμένο έρωτα στο Παρίσι, και ο Νίκος με την παλιά σχέση του Φαίδρα, η οποία επανεμφανίζεται τώρα ως η υπεύθυνη ψυχολόγος του Μουσά, αλλά και τις εξωσυζυγικές ερωμένες που αρτύνουν τη ζωή του. Ο έρωτας, λέει η συγγραφέας, είναι το γρήγορο γέμισμα του ποτηριού αλλά και το γρήγορο άδειασμά του. Αυτό το ανατρεπτικό συναίσθημα, που είναι βασικό θέμα σε πολλά βιβλία της, έχει πάντα σωματική διάσταση, ορθώνει και γκρεμίζει ψυχισμούς, κι εντέλει πάντα προσγειώνεται ανάμεσά μας φυσικά και αυθόρμητα.

maroutsou exΝιώθω ότι η πεζογράφος γεμίζει τα βιβλία της, όπως και αυτό, παραπάνω από όσο θα έπρεπε, με παρακλάδια που ξεφεύγουν από τον άξονα, όχι ορίζοντας νέες παράλληλες γραμμές δράσης, αλλά απλώνοντας άναρχα μικρούς διαδρόμους χωρίς έξοδο· νιώθω επίσης ότι οι πολυάριθμοι αφηγητές της δεν μιλάνε με τον κατάλληλο τρόπο, όπως π.χ. η δεκατριάχρονη Σκεύη γράφει λίγο μεγαλίστικα στο ημερολόγιό της. Ίσως γι’ αυτό το πιο πετυχημένο βιβλίο της συγγραφέως είναι οι «Χυδαίες ορχιδέες», οι οποίες αποτελούν διηγήματα, που ωστόσο συνδέονται με εσωτερικούς δεσμούς, κι όχι ένα ενιαίο μυθιστόρημα. Έτσι, κι εδώ η πέτρα που λέγεται «φιλοξενούμενος πρόσφυγας» δεν πείθει για όλες τις εξελίξεις που δρομολογούνται με την έλευση του, αλλά πολλές φαίνονται κεντρόφυγα ανούσιες.

Κρατώ, ωστόσο, το ύφος της Έλενας Μαρούτσου, που είναι ζεστό και σκεπτόμενο, και τη φιλοσοφία της που διαχέεται μέσα στην αφήγηση, περί έρωτα και προσωπικών απωλειών, ένα ξανακοίταγμα των ανθρώπινων σχέσεων στο πλαίσιο διαφορετικών κάθε φορά περιστάσεων. Μέσω της διακειμενικότητας και της συνομιλίας με άλλες τέχνες (π.χ. τη ζωγραφική του Μοντιλιάνι), η συγγραφέας κάνει τη λογοτεχνία τρισδιάστατη, τόσο με ενδογλωσσικές συνάψεις όσο και με οπτικές συνδέσεις και συνειρμούς.


 Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ