casanova250

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Στο χρηματιστήριο των αξιών, όπου το χρήμα, η εξουσία, η τηλεοπτική εικόνα κ.λπ. παίζουν σημαντικό ρόλο, ποιες ιεραρχίες προβάλλει η λογοτεχνία και πώς αυτή, άλλοτε περισσότερο κι άλλοτε λιγότερο, διαμορφώνει πολιτισμικές και εθνικές δυναμικές;

Η γαλλίδα ερευνήτρια και κριτικός λογοτεχνίας Pascale Casanova, ακολουθώντας τη θεωρία του κοινωνιολόγου Pierre Bourdieu, μελετά την παγκοσμιοποίηση της λογοτεχνίας, καθώς η τελευταία αποτελεί κεφάλαιο κυριαρχίας σε ένα διεθνές σκηνικό διεκδικήσεων και επαναστάσεων. Κι αυτές συμβαίνουν τόσο μέσα στο λογοτεχνικό πεδίο, όσο και στη σχέση τής λογοτεχνίας με την πολιτική, την εθνική προβολή και την οικονομία. Η λογοτεχνία, όπως αποδεικνύεται, δεν είναι απλώς μια μορφή συγγραφικής ανάδειξης και προσωπικής αναγνωστικής απόλαυσης, αλλά ανάγεται διαχρονικά σε “χαρτί” που δείχνει, επιβάλλει, καθορίζει και προωθεί εθνικές, πολιτισμικές και γλωσσικές κυριαρχίες.

Η λογοτεχνία ως παγκόσμιο κεφάλαιο

Σ’ αυτό το ιστορικό και διεθνές περιβάλλον, αναπτύχθηκαν και εδραιώθηκαν λογοτεχνικά κέντρα που αποτέλεσαν πολιτισμικούς μεσημβρινούς, οι οποίοι καθορίζουν τα κριτήρια ποιότητας και απήχησης κάθε λογοτεχνικής κοινότητας και συγγραφέα. Κατά καιρούς, αυτόν τον ρόλο ανέλαβε να παίξει το Παρίσι με τη γαλλοφωνία του, το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη με την αγγλοφωνία, ενώ δεν λείπει από το παγκόσμιο σκηνικό η ισπανόφωνη λογοτεχνία που απλώνει την επιρροή της με καθιερωμένους συγγραφείς και λογοτεχνικές τάσεις.

Όλοι οι υπόλοιποι έκκεντροι δημιουργοί προσπαθούν να καθορίσουν τον τόνο των έργων τους με βάση αυτούς τους άξονες αξιολόγησης της παγκόσμιας παραγωγής. Έτσι, άλλοι συγγραφείς αποβαίνουν εθνικοί δημιουργοί και καταξιώνονται μόνο περιφερειακά κι άλλοι κάνουν την υπέρβαση, χρησιμοποιώντας ή αρνούμενοι την εθνική τους παράδοση, για να ενταχθούν στο διεθνές σύστημα καλλιτεχνικής υπεροχής. Για να το καταφέρουν αυτό, οι περισσότεροι επιδιώκουν τη μετάφραση του έργου τους τουλάχιστον σε μια μεγάλη γλώσσα, γεγονός που θα τους επιτρέψει να γίνουν αντιληπτοί από το κέντρο, ενώ μερικοί αλλάζουν ακόμα και γλώσσα γραφής και προσχωρούν σε μια κυρίαρχη γλωσσική επικράτεια. Τον ίδιο ρόλο διαδραματίζουν τα βραβεία, όπως το Νόμπελ, που βάζει στον παγκόσμιο χάρτη τους βραβευθέντες.

pascale_casanovaΤο κέντρο και η περιφέρεια, λοιπόν, συστήνουν ένα πεδίο ανταγωνισμού, ένα χρηματιστήριο καλλιτεχνικών συναλλαγών οι οποίες άλλοτε εξαρτώνται από την πολιτική επιρροή της εκάστοτε χώρας κι άλλοτε χαράσσουν μια τελείως ξεχωριστή πορεία. Μ’ αυτόν τον τρόπο διαμορφώνεται το λογοτεχνικό σύμπαν, μέσα στο οποίο η ιεραρχία καθορίζει –σε μια συνεχή έστω και αργή ανανέωση- την κλίμακα των ανώτερων, των μέσων και των κατώτερων δημιουργιών. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγγραφείς του κέντρου βρίσκονται κατ’ ανάγκη σε πιο υψηλή θέση στο παγκόσμιο στερέωμα χάρη στην πρωτοποριακή μορφή τού έργου τους ή οι δημιουργοί της περιφέρειας υστερούν, αφού αυτοί ειδικά πολλές φορές επιδιώκουν να κάνουν την επανάστασή τους και να σπάσουν τις παγιωμένες μορφές εξουσίας. Επίσης, δεν είναι σίγουρο ότι η αφομοίωση στο κέντρο είναι αυτή που θα ανοίξει τον δρόμο προς την καταξίωση, αλλά συχνά η ανομοίωση, η όρθωση δηλαδή μιας νέας φυγόκεντρης φωνής, διανοίγει το πεδίο και προκαλεί την προσοχή των άλλων λογοτεχνιών.

Η Pascale Casanova σχεδιάζει τον καλλιτεχνικό χάρτη, όπως αυτός απλώνεται στο παγκόσμιο στερέωμα, με τις λογοτεχνικές πρωτεύουσες και τις βραδυπορούσες επαρχίες, με τους δημιουργούς-εξερευνητές και τους άλλους που έρχονται να τους μιμηθούν, με τις ισχυρές τάσεις και τις άλλες που παγκοσμιοποιούν τη δράση των πρώτων. Καταφέρνει να ανοίξει τη ματιά μας και να κάνει τον κριτικό και τον μελετητή της λογοτεχνίας να τη δει όχι μόνο με όρους ενδοκειμενικής πρωτοπορίας αλλά και με την πανοραμική ματιά των καλλιτεχνικών ανταγωνισμών και διαγκωνισμών.

Μιλάει φυσικά με όρους ιμπεριαλισμού, με όρους παγκοσμιοποίησης και κατάκτησης, με όρους ισχυρών κοινοτήτων που επιβάλλουν τη δική τους ιστορία στις άλλες. Παραλείπει να μιλήσει εκτενώς για την αισθητική αξία κάθε έργου, αφού το προσμετρά με την ευρύτερη πολιτική και εθνική του εμβέλεια κι ακόμα περισσότερο επειδή μιλάει για συγγραφείς και όχι για κείμενα, μέσα σε ένα συγγραφοκεντρικό star system. Κι από την άλλη, δεν διευκρινίζει επαρκώς πώς η δύναμη της γλώσσας, το βεληνεκές λόγου χάρη της αγγλικής και της γαλλικής, ή η πληθυσμιακή εμβέλεια της ισπανικής καθορίζει και τη δυναμική τους η οποία τους εξασφαλίζει και την κεντρική θέση στη διεθνή κονίστρα. Με άλλα λόγια, τι ελπίδες έχει ο συγγραφέας μιας μικρής γλώσσας να καταξιωθεί και πόσο η γλωσσική του “φυλακή” τον περιορίζει;

Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

 

casanovaΗ παγκόσμια πολιτεία των γραμμάτων
Pascale Casanova
Μτφρ. Έφη Γιαννοπούλου
Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2011
Τιμή: € 29,90, σελ. 451

alt

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Επιτάχυνση και αλλοτρίωση» του Χάρτμουτ Ρόζα (κριτική)

«Επιτάχυνση και αλλοτρίωση» του Χάρτμουτ Ρόζα (κριτική)

Για το βιβλίο του Χάρτμουτ Ρόζα «Επιτάχυνση και αλλοτρίωση» [μτφρ. Μιχάλης Κούλουθρος], που κυκλοφορεί από τις εκδ. Πλήθος. Κεντρική εικόνα: «Η εμμονή της μνήμης», Σαλβαντόρ Νταλί, 1931

Γράφει ο Γιώργος Δρίτσας

Είναι γεγονό...

Για την ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη

Για την ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη

Για την ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη, με αφορμή τόσο την έκδοση «Αντώνης Φωστιέρης, Άπαντα τα Ποιήματα 1970-2020» (εκδ. Καστανιώτης) όσο και την έκδοση της εκτενέστατης μελέτης του Θεοδόση Πυλαρινού «Ο ποιητής Αντώνης Φωστιέρης – Θεματικές και μορφολογικές προσεγγίσεις στο έργο του».

...
«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

Ο κύκλος δοκιμίων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος. Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Johann Heinrich Wilhelm Tischbein με τίτλο “Goethe in der roemischen Campagna” (1786).

Γράφει ο Θεοδόσης Βολκώφ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

Στο πλαίσιο του κύκλου «Γιατί Ψυχανάλυση;» 12 συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με την Βίκυ Φλέσσα που διοργανώνονται από τις εκδόσεις Αρμός, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου το θέμα είναι «Γονείς και παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Ο κύκλος συνομιλιών «Γι...

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Η ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης, στήνει νέο ΕΚΕΒΙ ερήμην εκδοτών και συγγραφέων. Τα σωματεία των εκδοτών καταγγέλλουν ότι δεν υπήρξε καμία ανταπόκριση στα αιτήματά τους για συνάντηση και ζητούν από το υπουργείο, την ύστατη ώρα, να κληθούν για να συνεργαστούν. Φωτογραφία: Το κτίριο που...

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ