stigmiotypa kentriki 2

Για τη συλλογή αφηγημάτων του Κλάουντιο Μάγκρις «Στιγμιότυπα» (μτφρ. Μαρία Σπυριδοπούλου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Στο εμβληματικό του έργο, τον δικό του Δούναβη, ο εκ Τεργέστης ορμώμενος Κλάουντιο Μάγκρις, δηλώνει απερίφραστα ότι «η γνήσια λογοτεχνία δεν είναι εκείνη που κολακεύει τον αναγνώστη, επιβεβαιώνοντας τις προκαταλήψεις του, αλλά εκείνη που τον κεντρίζει και τον στριμώχνει, που τον αναγκάζει να ξαναλογαριαστεί με τον κόσμο του και με τις βεβαιότητές του».

Τα πρόσφατα, τώρα, Στιγμιότυπα είναι μια συλλογή σαράντα εννέα μικρών και σκόρπιων κειμένων του Μάγκρις, που είδαν το φως της δημοσιότητας στην ιταλική εφημερίδα Κοριέρε Ντέλα Σέρα, μεταξύ των ετών 1999 και 2016 και τα οποία κινούνται μέσες άκρες στα χνάρια των παραπάνω απόψεών του. Για περίεργο λόγο, όμως, οι ημερομηνίες δημοσίευσης δεν καταγράφονται, ούτε εμφανίζονται στα αντίστοιχα κεφάλαια ή σε κάποιο άλλο ξεχωριστό μέρος του βιβλίου. Θα μπορούσαμε σε γενικές γραμμές να τα χαρακτηρίσουμε, όπως ακριβώς υπαινίσσεται ο τίτλος τους, στιγμιότυπα ή ακόμα, μικρά αφηγήματα όπου εμφιλοχωρούν μικρές και μεγάλες πτυχές της καθημερινότητας, της πολιτικής, της κοινωνίας, της τέχνης, της ίδιας της ζωής. Ο Μάγκρις σκιαγραφεί εσφαλμένες κατά τη γνώμη του πεποιθήσεις, παρουσιάζει επιπόλαιες ανθρώπινες συμπεριφορές, κι ακόμα ενέργειες ζηλευτές από πολλούς. Σύμμαχός του και εδώ η ιστορία, η λογοτεχνία και η αγαπημένη του ταξιδιωτική περιπλάνηση. 

Καθημερινά περιστατικά ή φωτογραφικά στιγμιότυπα

Είναι πράγματι συγκεκριμένα και εστιασμένα στιγμιότυπα, διαφορετικών ειδών, και γενικά εμπνευσμένα από ή για ένα συγκεκριμένο μικρό περιστατικό του δρόμου ή από μια παρατήρηση, συμπεριλαμβανομένου του περιστασιακού πραγματικού φωτογραφικού στιγμιότυπου, όπως για παράδειγμα η ασπρόμαυρη φωτογραφία της Τζέραλντιν Μούντι με τίτλο «Κόο-τουκ-τουκ», που αναφέρεται στην κωφάλαλη Εσκιμώα: «ένα βλέμμα μιας ανείπωτης μελαγχολίας, απαλλαγμένο από κείνη την ευμενή και συγχρόνως εχθρική συγκαταβατικότητα, τόσο συχνή ανάμεσα στους ψεύτικους αλλά και στους αληθινά φτωχούς όπως και στις περιθωριοποιημένες κοινωνικές ή εθνικές ομάδες». Η αρχική παρατήρηση είναι συχνά το μοναδικό εφαλτήριο για εκπληκτικά διαφορετικές σκέψεις ή συμπεράσματα, όχι ανεξάρτητα και ασυνάρτητα, τα οποία βαθμιαία και περιστασιακά οδηγούν σε μερικές συμπαθητικές και απροσδόκητες εν πολλοίς ανατροπές. Ενώ ο συγγραφέας επικεντρώνεται, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, γύρω από την Τεργέστη και τη βόρεια Ιταλία γενικώς, υπάρχει μια σχεδόν τουριστική αίσθηση και διάθεση σε πολλά από αυτά, μια ανάλαφρη περιπλάνηση σε διάφορα μέρη σε όλο τον κόσμο, όπως από τη ρωσική Αγία Πετρούπολη έως το Βαρανάσι, και ακόμα την πολύβουη Νέα Υόρκη.

Ο Μάγκρις συχνά στα κείμενά του αντιμετωπίζει σημαντικά ζητήματα, αλλά χρησιμοποιεί μια σκόπιμα χαλαρή προσέγγιση για να φτάσει στον πυρήνα των θεμάτων του, εκεί όπου προσβλέπει, καθώς εστιάζεται περισσότερο σε διαχρονικά ζητήματα της ανθρωπότητας, παρά σε γεγονότα συγκεκριμένης ημέρας και τόπου.

Ο Μάγκρις συχνά στα κείμενά του αντιμετωπίζει σημαντικά ζητήματα, αλλά χρησιμοποιεί μια σκόπιμα χαλαρή προσέγγιση για να φτάσει στον πυρήνα των θεμάτων του, εκεί όπου προσβλέπει, καθώς εστιάζεται περισσότερο σε διαχρονικά ζητήματα της ανθρωπότητας, παρά σε γεγονότα συγκεκριμένης ημέρας και τόπου. Τοιουτοτρόπως, παρά την αναφορά των άρθρων στη χρονική περίοδο από το 1999 έως το 2016, υπάρχει μικρή μόνον σχέση και αμεσότητα ως προς τα αξιοσημείωτα γεγονότα που συνέβησαν κατά τη διάρκεια αυτής καθ’ εαυτής της περιόδου. Για παράδειγμα, στην ιστορία με τίτλο «Κάτω οι φτωχοί», ξεκινά με τη φράση: «Μια συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της Τεργέστης, πριν από χρόνια», ωσάν εκείνο το συγκεκριμένο επεισόδιο εμφανίστηκε αίφνης στο προσκήνιο της μνήμης του, ή κάτι που τελικά έπεσε στην αντίληψή του εντελώς τυχαία, όπως, για παράδειγμα, στην ιστορία: «Ένας νέος συγγραφέας: ο λογοκριτής», όπου έμαθε με καθυστέρηση ότι «σ’ ένα νησί της Δαλματίας, που συγκεντρώνει στοίβες ληγμένων εφημερίδων και εβδομαδιαίων περιοδικών, στη Δανία εξάλειψαν από ένα διήγημα του Άντερσεν το χριστιανικό τέλος... για να μην προσβάλλουν τους πιστούς των άλλων θρησκειών»!

Υπάρχουν μερικά πολύ διασκεδαστικά και χιουμοριστικά κείμενα, όπως εκείνο του καθηγητή των μαθηματικών που προσκλήθηκε να παρουσιάσει ένα μάθημα στο Collège de France, και ο οποίος εξεπλάγη όταν βρήκε την αίθουσα διαλέξεων γεμάτη, παρά το γεγονός ότι το θέμα του δεν ήταν προσβάσιμο ή εύκολο σε όλους, εκτός από μερικούς ειδικούς στο συγκεκριμένο πεδίο. Όπως αποδείχτηκε, και κατά τα λεγόμενα μιας ειλικρινούς κυρίας, το πλήθος βρισκόταν εκεί γιατί μετά απ’ αυτόν ήταν προγραμματισμένο να μιλήσει ο Ρολάν Μπαρτ και όλοι είχαν έρθει από την προηγούμενη ώρα για να βρουν θέση, μια κατάσταση που υπενθυμίζει στον Μάγκρις τα περισσότερα συνέδρια με τα οποία είναι εξοικειωμένος. Ένα άλλο κείμενο αναφέρεται σε ένα γεγονός που έλαβε χώρα πολλά χρόνια πριν, στην γκαλερί του Λέο Καστέλι, στη Νέα Υόρκη, μια μέρα που όλα τα έργα τέχνης στους τοίχους καλύφθηκαν  από μαύρο πανί, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την απόφαση ενός δικαστή για κατηγορίες περί ασέμνου υλικού και προσβολή δημοσίας αιδούς εναντίον  κάποιου καλλιτέχνη ή γκαλερί. Είναι μια διασκεδαστική μικρής διάρκειας σκηνή, όταν μπαίνει στην γκαλερί μια νεαρή κυρία με σκοπό να δει την τρέχουσα έκθεση, αγνοώντας τις τρέχουσες περιστάσεις και τα παραλειπόμενα.

Magris Claudio

Ο Κλάουντιο Μάγκρις –σπουδαία προσωπικότητα των σύγχρονων γραμμάτων, κορυφαίος μελετητής της ευρωπαϊκής κουλτούρας και ταυτότητας–, γεννήθηκε στις 10 Απριλίου του 1939 στην Τεργέστη όπου και ζει. Σήμερα είναι ομότιμος καθηγητής Γερμανικής φιλολογίας στο πανεπιστήμιο της πόλης. Από το 1994 έως το 1996 υπηρέτησε στην Ιταλική Γερουσία. Πολυσχιδής διανοούμενος, συγγραφέας, κριτικός, δοκιμιογράφος, μεταφραστής και δημοσιογράφος ο ίδιος, αρθρογραφεί στην εφημερίδα “Corriere della Sera” και συνεργάζεται με μεγάλα διεθνή έντυπα.

 

 

Αν και οι εμπειρίες είναι σε μεγάλο βαθμό προσωπικές, υπάρχουν μερικές που ενέχουν γενικότερο ενδιαφέρον, όπως για παράδειγμα όταν σχολιάζει μια ιστορία για τα ορφανά κατεψυγμένα έμβρυα, επιτρέποντας έτσι μια γρήγορη αναφορά και κάποια σχόλια στο αμφιλεγόμενο βιβλίο Σημεία και τέρατα της οικονομίας του Στίβεν Ντ. Λέβιτ, που το χαρακτηρίζει ως «ένα υπερφίαλο λιβελλογράφημα που εκφράζει τις πιο συμβατικές και απάνθρωπες ιδέες για τέτοιου είδους προβλήματα». Βρίσκοντας τη φωτοτυπία μιας σελίδας από μια βιογραφία του Τόμας Μαν, ο Μάγκρις γοητεύεται από τον δισταγμό της γυναίκας και της κόρης του Μαν για το αν θα τον ενοχλήσουν ή όχι κατά τη διάρκεια των «ιερών ωρών» του, όταν δηλαδή εκείνος απερίσπαστος έγραφε, απλώς για να τον ενημερώσουν ότι είχε ξεσπάσει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, μια πληροφορία βεβαίως πολύ συζητήσιμη για τον Κλάουντιο Μάγκρις. Γράφει χαρακτηριστικά: «Ο Μαν είναι ένας σπουδαίος συγγραφέας στον οποίο οφείλουμε πολλά, εκείνη όμως τη στιγμή –εξαιτίας του; εξαιτίας των γυναικών της οικογένειάς του;– ήταν γελοία και ανόητα απάνθρωπη η ιδέα να παραμείνει ήρεμος στο γραφείο του, συλλογισμένος και απορροφημένος, βυθισμένος στη λογοτεχνική εργασία του». Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ της προσωπικής ματιάς και της πραγματικότητας, σκιαγραφείται θαυμάσια στο τελευταίο κείμενο, «Σέλφι» όπου, ενώ αρχικά φαίνεται ότι ο συγγραφέας περιγράφει μόνο μια σκηνή, ανακαλύπτει στη συνέχεια ότι στην πραγματικότητα είναι ένας από τους συμμετέχοντες ενεργά σε αυτή, με μάλλον ντροπιαστικό τρόπο.

Ο Μάγκρις γοητεύεται από τον δισταγμό της γυναίκας και της κόρης του Μαν για το αν θα τον ενοχλήσουν ή όχι κατά τη διάρκεια των «ιερών ωρών» του, όταν δηλαδή εκείνος απερίσπαστος έγραφε, απλώς για να τον ενημερώσουν ότι είχε ξεσπάσει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος.

Τα Στιγμιότυπα είναι μια μικρή συλλογή αδέσποτων κειμένων, αλλά όμορφα εκφρασμένα και γραμμένα με μερικές προσεγμένες παρατηρήσεις και όμορφες σκηνές. Ο διεθνώς αναγνωρισμένος συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις, ένας αναμφίβολα εμπνευσμένος αφηγητής, και εδώ μας προσφέρει μια συλλογή από σύντομα στιγμιότυπα που αντανακλούν τη ζωή και τον πολιτισμό, στο προαναφερθέν χρονικό διάστημα, μέσω του πολύ προσωπικού του φακού. Μερικά κείμενα απεικονίζουν ιδιωτικές, οικείες στιγμές, ενώ άλλα προσφέρουν απόψεις για πολυποίκιλα δημόσια, μερικές φορές αμφιλεγόμενα θέματα, με έναν τόνο μερικές φορές σοβαρό, άλλες φορές χιουμοριστικό, και κάπου-κάπου ειρωνικό, αλλά πάντα συναρπαστικό, διανθισμένα από γρήγορες, αιφνίδιες και αποφασιστικές πινελιές. Μια ακόμα συνεχιζόμενη περιπέτεια από έναν σπουδαίο ιταλό εκπρόσωπο της ταξιδιωτικής λογοτεχνίας.

* Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΣΧΟΡΕΤΣΑΝΙΤΗΣ είναι Διευθυντής Χειρουργικής στο Παν/κό Νοσ/μείο Ηρακλείου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Τα νέγρικα μπλουζ και οι ιατρικές τους αναφορές» (εκδ. Οδός Πανός).

Στην κεντρική εικόνα: Φωτογραφία ©Daniele Cirelli.


Στιγμιότυπα
Κλάουντιο Μάγκρις
Μτφρ. Μαρία Σπυριδοπούλου
Καστανιώτης 2020
Σελ. 160, τιμή εκδότη €14,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ CLAUDIO MAGRIS

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ρετζίνα Πόρτερ [Regina Porter] «Οι ταξιδιώτες» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ντεμπούτο της Αμερικανίδας Ρετζίνα Πόρτερ (Σαβάνα, Τζόρτζια) με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ