Πέτερ Χάντκε: «Αν ένα έθνος χάσει τους αφηγητές του, χάνει την παιδική του ηλικία»

Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 6 Δεκεμβρίου 1942, γεννήθηκε στο Γκρίφεν της Αυστρίας ο νομπελίστας λογοτέχνης, θεατρικός συγγραφέας και μεταφραστής Πέτερ Χάντκε.

Ο Χάντκε μεγάλωσε με τη μητέρα του, τον πατριό του, πρώην στρατιώτη της Βέρμαχτ, και τα δυο ετεροθαλή αδέρφια του στο Ανατολικό Βερολίνο. Σπούδασε νομική στο Πανεπιστήμιο του Γκρατς, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του.

Στα φοιτητικά του χρόνια, άρχισε να δημοσιεύει κείμενα στο λογοτεχνικό περιοδικό manuskripte, που διευθυνόταν από μια ομάδα νεαρών πεζογράφων. Ο Χάντκε απέκτησε νωρίς φήμη για τα έργα του, ιδιαιτέρως για το πρωτοποριακό Βρίζοντας το κοινό (εκδ. Ελεύθερος Τύπος, μτφρ. Μαρία - Λουίζα Κωνσταντινίδη), ένα αντι-θεατρικό, όπως χαρακτηρίστηκε, χωρίς πλοκή, στο οποίο παραβιάζονται πολλοί κανόνες του παραδοσιακού θεάτρου.

Ακολούθησε το θεατρικό έργο Κάσπαρ (εκδ. Δωδώνη, μτφρ. Νίκη Αϊντενάιερ -Αναστασιάδη), βασισμένο στη ζωή του Κάσπαρ Χάουζερ, ενός νεαρού που έζησε στις αρχές του 19ου αιώνα κι ο οποίος υποστήριζε πως είχε μεγαλώσει σε ένα μυστηριώδες μπουντρούμι - κάποιοι ισχυρίζονταν πως ο Χάουζερ ήταν ένας χαμένος πρίγκιπας, κάποιοι άλλοι πως ήταν μυθομανής κι απατεώνας. Για τον Χάντκε, όμως, ο Χάουζερ ήταν ένας «σχεδόν βουβός, αθώος άνθρωπος, που καταστράφηκε από τις προσπάθειες της κοινωνίας να του επιβάλει τη γλώσσα και τα ιδανικά της».

Από τα μυθιστορήματά του, ξεχωρίζει το Η αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι (εκδ. Gutenberg, μτφρ. Αλέξανδρος Ίσαρης), στο οποίο πρωταγωνιστεί ένας εργάτης, πρώην καταξιωμένος τερματοφύλακας, που αποπλανεί και δολοφονεί μια γυναίκα, φαινομενικά χωρίς λόγο. Το βιβλίο περιγράφει τη ζωή των ανθρώπων στη μεταπολεμική Δυτική Γερμανία κι ενέπνευσε το ομότιτλο φιλμ του Βιμ Βέντερς. Κάπως έτσι ξεκίνησε η φιλία και η συνεργασία του Χάντκε με τον Βέντερς, από την οποία προέκυψαν οι ταινίες «Λάθος κίνηση» (1975) και «Τα φτερά του έρωτα» (1987).

Ένα εξίσου σημαντικό πεζογράφημα του Χάντκε είναι η νουβέλα Ανέμελη δυστυχία (εκδ. Εστία, μτφρ. Σπύρος Μοσκόβου), που γράφτηκε μετά από την αυτοκτονία της μητέρας του και μιλά για τη ζωή της.

Το 2019, ο Χάντκε τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η βράβευσή του από τη Σουηδική Ακαδημία ξεσήκωσε αντιδράσεις, γιατί ο Χάντκε ήταν φίλος και υποστηρικτής του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, προέδρου της Γιουγκοσλαβίας που κατηγορούταν για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και για εγκλήματα πολέμου και δικάστηκε στη Χάγη.

Παρόλο που θεωρείται από αρκετούς ως μια αμφιλεγόμενη φιγούρα, ο Χάντκε παραμένει ένας από τους δημοφιλέστερους Αυστριακούς πεζογράφους της γενιάς του. Ανάμεσα στους συγγραφείς που έχουν επαινέσει το έργο του βρίσκεται ο Τζον Άπνταϊκ, ο Β. Γκ. Ζέμπαλντ και ο Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ. Στον αντίποδα, οι πιο διάσημοι πολέμιοί του, που έχουν κατακρίνει την πολιτική του στάση, είναι ο Σαλμάν Ρούσντι, η Σούζαν Σόνταγκ και ο Σλάβοϊ Ζίζεκ.

«Αν ένα έθνος χάσει τους αφηγητές ιστοριών του, χάνει την παιδική του ηλικία», γράφει ο Χάντκε.