Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ: «Η καλοσύνη, ανακάλυψα, σημαίνει τα πάντα στη ζωή»

Μια μέρα σαν σήμερα, στις 24 Ιουλίου 1991, πέθανε στη Φλόριντα των ΗΠΑ ο νομπελίστας Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ. Ο Σίνγκερ γεννήθηκε σε ένα χωριό κοντά στη Βαρσοβία της Πολωνίας. Ως πραγματικό έτος γέννησής του πλέον θεωρείται το 1903 – ο ίδιος είχε δηλώσει ψευδώς κάποτε πως ήταν γεννημένος το 1904, πιθανώς για να αποφύγει τη στρατολόγηση, για αυτό και οι πηγές αναφέρουν διαφορετικές ημερομηνίες.

Τα θρησκευτικά κείμενα και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα μυστικισμού, σε συνδυασμό με τις αναγνώσεις του Σπινόζα, του Γκόγκολ και του Ντοστογιέφσκι, διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα του Ισαάκ, δείχνοντάς του τον δρόμο προς την πεζογραφία.

Ο πατέρας του ήταν Χασιδιστής ραβίνος, πνευματικός καθοδηγητής και εξομολογητής. Η μητέρα του επίσης καταγόταν από οικογένεια ραβίνων. Τα θρησκευτικά κείμενα και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα μυστικισμού, σε συνδυασμό με τις αναγνώσεις του Σπινόζα, του Γκόγκολ και του Ντοστογιέφσκι, διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα του Ισαάκ, δείχνοντάς του τον δρόμο προς την πεζογραφία. Είναι ενδιαφέρον πως και τα δυο αδέρφια του, επίσης, έμελε να γίνουν συγγραφείς – μάλιστα, η αδερφή του, η Έστερ, «ξεπέρασε» τον ίδιο και τον Ισραήλ, δημοσιεύοντας πρώτη μια ιστορία.

Εξαιτίας της ανόδου του ναζισμού στη γειτονική Γερμανία, ο Σίνγκερ εγκατέλειψε την Πολωνία και εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη των ΗΠΑ, όπου έπιασε δουλειά ως αρθρογράφος σε έντυπο που απευθυνόταν στην εβραϊκή κοινότητα. Η αλλαγή περιβάλλοντος φαίνεται να τον επηρέασε βαθύτατα – στο αυτοβιογραφικό έργο του, Έρωτας και εξορία (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα), αφιερώνει ένα μεγάλο μέρος στις εμπειρίες του σε αυτόν τον ξένο τόπο στον οποίο κατέληξε να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του. Ως γλώσσα γραφής συνέχισε να προτιμά τα γίντις – όταν επρόκειτο να μεταφραστεί κάποιο από τα έργα του στα αγγλικά, αναλάμβανε την επιμέλεια.

Παράδοση και ανανέωση, πίστη και ελεύθερη σκέψη, θρησκευτικότητα και μηδενισμός: από αυτά τα δίπολα προκύπτουν κάποια από τα θέματα με τα οποία καταπιάστηκε ο Σίνγκερ στη μυθοπλασία του. Το εβραϊκό στοιχείο είναι παντού παρόν – όπως, επίσης, και η αγωνία του πάθους και της επιθυμίας. Σε ένα από τα πιο γνωστά διηγήματά του, «Γκίμπελ ο σαλός» (στα ελληνικά συμπεριλαμβάνεται στην ομότιτλη συλλογή, σε μετάφραση Βάιου Λιάπη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κίχλη), ο πρωταγωνιστής, ο οποίος εξαιτίας του αγαθού χαρακτήρα του ζει καταπιεσμένος στην εβραϊκή κοινότητα στην οποία ανήκει, αποφασίζει να αντιδράσει κι από θύμα να γίνει θύτης. Εντέλει, όμως, λίγο προτού κάνει «κακό», μετά από τη βίωση ενός οράματος, επιλέγει τον δρόμο της συγχώρεσης και της περιπλάνησης. Γραμμένο σε λιτή γλώσσα, ακροβατώντας μεταξύ πίστης στο επέκεινα και της αμφισβήτησής του, με τρυφερούς χαρακτήρες, το διήγημα είναι ένα απ’ τα καταλληλότερα δείγματα γραφής για να επιβεβαιωθούν οι ικανότητες του συγγραφέα.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συλλογή Ο θάνατος του Μαθουσάλα (μτφρ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου, εκδ. Καστανιώτη), που επίσης παίρνει το όνομά της από ένα από τα διηγήματά της, στο οποίο ξεπροβάλει η βιβλική φιγούρα του Μαθουσάλα, του μακροβιότερου ανθρώπου στη Βίβλο. Στην ιστορία του Σίνγκερ, ο ήρωας περνά μεγάλο μέρος της ζωής του ως παρατηρητής κοσμοϊστορικών αλλαγών – εμφανής η επίδραση που άσκησαν στον συγγραφέα οι ταραχώδεις εξελίξεις του 20ού αιώνα.

Ο Σίγνκερ τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1978, για τα «γεμάτα με πάθος αφηγηματικά του έργα, που έχουν ρίζες στην πολωνική-εβραϊκή πολιτισμική παράδοση και φέρνουν στη ζωή πανανθρώπινες καταστάσεις». Ένα απόσταγμα σοφίας του Σίνγκερ συμπυκνώνετα στην παρακάτω φράση: «Η καλοσύνη, ανακάλυψα, σημαίνει τα πάντα στη ζωή».