Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα επιλέγει οκτώ βιβλία που μπορεί θεματικά να ποικίλουν, ωστόσο η λαμπρότητα της Άνοιξης τα κάνει απαραίτητα προς τέρψη και ανάγνωση. Kεντρική εικόνα: ο πίνακας «April» του Frederick Childe Hassam (1859–1935).
Γράφει ο Γιώργος–Ίκαρος Μπαμπασάκης
Κυμαινόμενοι, δεκαετίες τώρα και κατά τα ειωθότα, ανάμεσα σε ρεύματα σκέψης που πολλοί θεωρούν αντικρουόμενα και αντίπαλα· διευθετώντας τις σκληρές και απαλές μας αντιφάσεις με τρόπους που κατευνάζουν τους εντός μας δαίμονες· πείσμονες παίζοντες άνθρωποι, θιασώτες του homo ludens, κινούμαστε πάντα στο διαλεκτικό πλαίσιο λαβύρινθος/σκακιέρα, από τη μια χάνοντας (όπως ακριβώς πρέπει) το μυαλό μας μες στις δίνες της ποίησης κι από την άλλη ανασυγκροτώντας τη μέθοδο και τη στρατηγική μας μέσα από τη μελέτη δοκιμίων και φιλοσοφικών έργων.
Η έλευση της άνοιξης, και ιδίως η χρυσογάλαζη στραφταλιστή αιθρία του Απριλίου, είναι ιδιαίτερα πρόσφορος καιρός για τέτοια παιχνίδια με τις αντιφάσεις.
Ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη γεμίζει, αυτή τη Σαρακοστή, και τούτο τον Απρίλιο, του 2024, με (φαινομενικά) αντιμαχόμενα βιβλία – όλα (πλην ενός) τελευταίας εσοδείας...
Διόλου τυχαία, λοιπόν, ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη γεμίζει, αυτή τη Σαρακοστή, και τούτο τον Απρίλιο, του 2024, με (φαινομενικά) αντιμαχόμενα βιβλία – όλα (πλην ενός) τελευταίας εσοδείας: δύο ποιητικές συλλογές, μια βιογραφία, το τρίτο μέρος μιας θρυλικής τριλογίας, ένα υβριδικό δοκίμιο, μια μινιατούρα για έναν μετρ, ένας περιλάλητος λίβελος, και τέλος μια δικτατορική διατριβή. Και άλλα πολλά, ελαφριά και βαριά. Ας είναι. Και έτσι είναι. Θα παρουσιάσω στο παρόν τεύχος επί τροχάδην κάποια απ᾽ αυτά. Σε ορισμένα, θα επανέλθω εκτεταμένα σε επόμενα τεύχη.
Το βαλς του Ορφέα (εκδ. Κάππα), Στρατής Πασχάλης
Έμπειρος και λεπταίσθητος, ο ποιητής Στρατής Πασχάλης (Αθήνα, 1958) συγκεντρώνει σε έναν λίαν κομψό τόμο τα ποιήματα/άσματα που έχει φιλοτεχνήσει με αφορμή το θέατρο και το χοροθέατρο, υπό τον τίτλο Το βαλς του Ορφέα (εκδ. Κάππα).
Έχουν μελοποιηθεί από άξιους συνθέτες όπως οι Θοδωρής Αμπατζής, Νίκος Πλάτανος, Κατερίνα Πολέμη, Απόλλωνας Ρέτσος, Άγγελος Τριανταφύλλου, Νίκος Κυπουργός, και Θάνος Μικρούτσικος.
Ακούστηκαν σε παραστάσεις βασισμένες σε έργα των Ουίλιαμ Σαίξπηρ, Μιχαήλ Μπουλγκάκωφ, Σάρα Ρουλ, Πηνελόπη Δέλτα, Τόμας Μαν, Ντιμίτρι Ντανίλοφ. Τα συνοδεύει με ποιητικά πεζά και στιχουργήματα που δεν έχουν έως τώρα δημοσιευτεί.
Αγάπησα πολύ (για λόγους ευνόητους) το ποίημα «Με τον Στήβεν Κινγκ» που ερμήνευσε ο Αλέξανδρος Λογοθέτης:
Όλα θα τ᾽ αφήσω και θα πάω στην Κρήτη
και θα πάρω δρόμο για τον Ψηλορείτη
και θα μείνω εκεί ώσπου να γεράσω
με τον Στήβεν Κινγκ κι όλο μου το πάσο
κι ό,τι είδα στα θέατρα ή στα σινεμά
θα τα ξαναζήσω, γνήσια κι ωμά
κι όπως ο Τζακ Νίκολσον, λύκος θ᾽ αλυχτάω
κάτω απ᾽ την πανσέληνο, κι όλους θα τους φάω.
Οριστικά Φαινόμενα (εκδ. Πόλις), Σπύρος Γούλας
Ύστερα από ένα λίαν δυναμικό και ελπιδοφόρο ντεμπούτο (το οποίο εμένα μου φάνηκε σε αρκετά σημεία σπασμωδικό και πεποιημένο, για να είμαι ειλικρινής), ο Σπύρος Γούλας (Αθήνα, 1991) δείχνει ότι ωριμάζει ταχέως και ντριπλάρει τα στερεότυπα με κατακτημένη άνεση.
Η συλλογή Οριστικά Φαινόμενα (κυκλοφορεί από τις εκδ. Πόλις, όπως και η συλλογή Τα περσινά τους βάζουν για τα καλά) διακρίνεται για το φρέσκο, πικρό ενίοτε και δικαίως σκληρό, χιούμορ της, για μια σκαμπρόζικη επιθετικότητα σε κάποια θέσφατα, ενώ αντλεί από τις καλύτερες στιγμές του μεταλλικού ροκ που χαρακτήριζε τον Γιάννη Κοντό (1943-2015) και από τον pop σουρεαλισμό του Βασίλη Στεριάδη (1947-2003).
Ενώ διαφωνώ καθέτως με μια πρόσφατη οιονεί θεωρητική τοποθέτηση του Γούλα σχετικά με το τι είναι η ποίηση σήμερα (δες: https://www.poeticanet.gr/einai-ayto-poiisi-a-2485.html), απολαμβάνω τους καρπούς της ποιητικής του εργασίας. Βουαλά:
ΟΙ ΩΡΑΙΟΙ ΠΑΙΖΟΥΝ ΣΕΝΤΕΡ ΦΟΡ
Ο Λάσλο έγραψε συνοπτικά
το εγχειρίδιο του καλού πολίτη
το μόνο που μπορείς να ελπίζεις
μαντρωμένος στο σπίτι σου
με γυαλιστερά μπιμπελό, παστό χοιρινό
και πεντέξι συμφωνίες για πιάνο και ορχήστρα
(γραμμένες σε σωστή τονικότητα, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό)
είναι στην αδιαφορία του νέου καθεστώτος
όταν σου σπάει την πόρτα
και σε μια λεπτομερή αποσύνθεση
όταν καταλαγιάσει η σκόνη.
Σοβαρέψου.
Από τα βάθη του καθιστικού
κανείς δεν είναι δημοκράτης.
Κώστας Αξελός – Η νοσταλγία του μέλλοντος (εκδ. Εστία), Κατερίνα Δασκαλάκη
Ένας αιώνας κύλησε από τη γέννηση ενός μείζονος στοχαστή. Ο Κώστας Αξελός (26 Ιουνίου 1924 - 4 Φεβρουαρίου 2010), ακάματα και σταθερά καταπιάστηκε με τη διαλεκτική παρελθόντος/παρόντος/μέλλοντος. Η Κατερίνα Δασκαλάκη (Αθήνα, 1944) έρχεται να μας προσφέρει ένα έξοχο πανόραμα του βίου και του έργου του με το βιβλίο της Κώστας Αξελός – Η νοσταλγία του μέλλοντος (εκδ. Εστία), το οποίο αξίζει να διαβαστεί παράλληλα με το opus magnum Το παιχνίδι του κόσμου (μτφρ. Κατερίνα Δασκαλάκη) και με το τελευταίο έργο του Αξελού, το Σε αναζήτηση του α-διανόητου (μτφρ. Λίλα Σκαραμαγκά-Σκάμη), και αυτά από τις εκδ. Εστία.
«Όταν δρομολογούσε τη συγγραφή ενός καινούργιου βιβλίου», μας πληροφορεί η Δασκαλάκη, «[ο Αξελός] κρατούσε αδιάκοπα σημειώσεις. Είχε μάλιστα πάντα δίπλα του, στο προσκέφαλό του, ένα μικρό σημειωματάριο κι ένα μολυβάκι επειδή πολλές φορές τύχαινε να τον διαπεράσει μια ιδέα, εκεί στο θολό όριο ανάμεσα σε μια εγρήγορση που μειώνεται και σε έναν ύπνο που δεν έχει φτάσει ακόμη. Ή και στην αιφνίδια αφυπνιστική ενάργεια ενός ενυπνίου» (σ. 263).
Δυτικές χώρες (μτφρ. Γιώργος Μπέτσος, εκδ. Τόπος), Ουίλιαμ Σ. Μπάροουζ
Με τις Δυτικές Χώρες (μτφρ. Γιώργος Μπέτσος, εκδ. Τόπος) ολοκληρώνεται η έκδοση στα ελληνικά της τελευταίας τριλογίας του Ουίλιαμ Σ. Μπάροουζ – έχουν προηγηθεί οι Πόλεις της κόκκινης νύχταςκαι ο Τόπος των Νεκρών Δρὀμων (εκδ. Τόπος και τα δύο). Με δυο λόγια για την ώρα —διότι όπως και στην περίπτωση του Αξελού θα επανέλθω– ας πω ότι πρόκειται για ένα ψυχεδελικό εγκόλπιο επιβίωσης σε συνθήκες κατακερματισμένης πραγματικότητας. Κι ακόμα για ένα υπερσύγχρονο μανιφέστο σχετικά με τη γλώσσα και τη γραφή. «Οι συγγραφείς δεν γράφουν, διαβάζουν και μεταγράφουν πράγματα τα οποία έχουν ήδη γραφτεί», αποφαίνεται ο Μπάροουζ στη σ. 112.
Marcel Duchamp (27.7.1887 - 2.10. 1968) του Κύριλλου Σαρρή, εκδ. Άγρα και Τροφυσυλλέκτης του Αλέξανδρου Ψυχούλη, εκδ. Νήσος
Δύο έξοχα πονήματα, προερχόμενα από το χώριο των εικαστικών: η περιεκτική μινιατούρα Marcel Duchamp (27.7.1887 - 2.10. 1968) του Κύριλλου Σαρρή (Λευκωσία, 1950) και το υβριδικό δοκίμιο Τροφυσυλλέκτης του Αλέξανδρου Ψυχούλη (Βόλος, 1966), από τις εκδ. Άγρα και τις εκδ. νήσος, ήδη συζητιούνται – και θα συζητηθούν εκτενώς και από μένα σε επόμενο τεύχος της Bookpress.
Η Αθλιότητα της Φιλοσοφίας – Απάντηση στη «Φιλοσοφία της Αθλιότητας» του κ. Προυντόν (μτφρ. Θανάσης Γκιούρας, εκδ. Καστανιώτη), Καρλ Μαρξ
«O κ. Proudhon έχει την ατυχία να είναι ιδιαίτερα παραγνωρισμένος στην Ευρώπη. Στη Γαλλία έχει το δικαίωμα να είναι ένας κακός οικονομολόγος, διότι θεωρείται ότι είναι ένας καλός Γερμανός φιλόσοφος. Στη Γερμανία έχει το δικαίωμα να είναι ένας κακός φιλόσοφος διότι θεωρείται πως είναι ένας από τους ικανότερους Γάλλους οικονομολόγους. Καθώς εμείς είμαστε συγχρόνως Γερμανοί και οικονομολόγοι, θα θέλαμε να διαμαρτυρηθούμε ενάντια σε τούτο το διπλό σφάλμα», γράφει ο Καρλ Μαρξ στις 15 Ιουνίου του 1847 και στον Πρόλογο του περιλάλητου λιβέλου Η αθλιότητα της φιλοσοφίας – Απάντηση στη «φιλοσοφία της αθλιότητας» του κ. Προυντόν (μτφρ. Θανάσης Γκιούρας, εκδ. Καστανιώτη).
Κι οι πέτρες ξέρουν πόσο αδυσώπητα ο Καρλ Μαρξ «έκανε με τα κρεμμυδάκια» δεδηλωμένους αντιπάλους και ψευτοσυντρόφους του, στην προσπάθειά του να ξεκαθαρίζει τόσο τις ίδιες του τις θεωρήσεις όσο και το επαναστατικό τοπίο. Εν προκειμένω, στόχος του είναι ο Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν. Ένα έργο που διαβάζεται τόσο για την ιστορική του σημασία όσο και για την απόλαυση της καυστικής ειρωνείας του συγγραφέα του, η Αθλιότητα της φιλοσοφίας θα παρουσιαστεί αργότερα εδώ, μιας και φρονούμε ότι οι ιδέες του Μαρξ ανακτούν ένα νέο ενδιαφέρον τον τελευταίο καιρό.
Μυσταγωγία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής – Συμβολή στη Θεολογία του Λειτουργικού Χρόνου (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου εκδ. Ίνδικτος), Ιερομόναχος Μακάριος Σιμωνοπετρίτης
Τέλος, ιδιαίτερη μνεία αξίζει να κάνουμε στο έργο του Ιερομονάχου Μακαρίου Σιμωνοπετρίτου Μυσταγωγία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής – Συμβολή στη Θεολογία του Λειτουργικού Χρόνου (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου εκδ. Ίνδικτος). 
Η μελέτη αυτή σκοπεί να δείξει ότι η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής φανερώνει «τον μυσταγωγικό χαρακτήρα του λειτουργικού χρόνου», ήτοι μιας ανέλιξης που εκτείνεται στο άπειρο «για να αγκαλιάσει, ωσάν να είναι σφαίρα, ολόκληρο το σύμπαν».
Πρόκεται για μια πορεία προς συνάντηση του «εγγίζοντος Θεού», για μιαν έκσταση που, σύμφωνα με τον Ιερομόναχο, ο οποίος ανήκε στα ανήσυχα παιδιά του Μάη του 68 και έχει θητεύσει σε ανατρεπτικά ρεύματα των σίξτις, «με την ορμή της αγκαλιάζει τον χρόνο, τον χώρο, ολόκληρο τον κόσμο, για να τους ενώσει στα βάθη της ανθρώπινης καρδιάς».
＊Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική σύνθεση «Ωδή Κυψέλης» (εκδ. Ιωλκός).
