Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών επιστρέφει με τον «Σάκο Εκστρατείας» του μιλώντας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, η συλλογή διηγημάτων του Νίκου Ξένιου «Μέσα Μαρτίου, απομεσήμερο» (εκδ. Ιωλκός).
Γράφει ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης
Ανάμεσα στα βιβλία που συνάζονται αυτό τον καιρό στον Σάκο Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη είναι τα: Ο συμβολισμός της λεοπάρδαλης της Λένας Κιτσοπούλου (εκδ. Μεταίχμιο), Μέσα Μαρτίου, απομεσήμερο του Νίκου Ξένιου (εκδ. Ιωλκός), Ρεπεράζ της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου (εκδ. Πατάκη), Το αντίθετο του εκλεκτού του Νικόλα Περδικάρη (εκδ. μονόκλ), Το μόνο ζώο της Νατάσας Σίδερη (εκδ. Γεννήτρια), Το μέσα δάχτυλο της Δήμητρας Σιούκα (εκδ. Κάπα), Στον λαβύρινθο του ίδιου του Κώστα Σπηλιώτη (εκδ. Περισπωμένη), Θεραπευτικές Ιστορίες του Θανάση Δρίτσα (εκδ. Μπαρτζουλιάνος), Στρατηγική σκέψη του Ηλία Κουρκουνάκη (εκδ. Novelty), Σενιορίτα της Έρσης Σωτηροπούλου (εκδ. Πατάκη), Social Media – Η ελευθερία να μιλάς χωρίς να ακούγεσαι (εκδ. Gutenberg) του Κωνσταντίνου Πουλή. Καλή σοδειά, θα έλεγα.
Ολόγυρα βουίζουν, βομβούν, βομβαρδίζουν το είναι μας βάναυσα τα γεγονότα, σκληρά, αμείλικτα, κακάσχημα, αποτρόπαια γεγονότα, πιέζουν αγρίως τους κροτάφους του δημιουργού, λυσσομανάνε στην ψυχή του, βουρλίζουνε το νου του εικαστικού, του μουσικού, του ποιητή, του συγγραφέα. Πώς να τα αποδώσεις τα γεγονότα, πώς να μιλήσεις γι᾽ αυτά, πώς να προσδιορίσεις τη στάση σου απέναντί τους;
«Ο Γιουσέφ Ιμπν αλ Μασούρ κοιτάζει ψηλά, έκθαμβος. Τώρα κινούνται μέσα στο δάσος κι άλλοι νεκροί, στρατιώτες που χάθηκαν στον Λίβανο και που αναδεύουν τα χέρια τους, λεκιασμένα από αίμα αθώων […] Ο ποιητής αντικρίζει συντετριμμένος τα συντρίμμια της χώρας του, τη στιγμή που ακούγονται ξανά απ᾽ έξω τα γέλια των κοριτσιών και πάει να συνέλθει», διαβάζουμε στις τελευταίες δύο σελίδες (178 και 179) της συλλογής διηγημάτων Μέσα Μαρτίου, απομεσήμερο (εκδ. Ιωλκός) του Νίκου Ξένιου, γεννημένου στο Χαρτούμ, μεγαλωμένου στην Αθήνα, συγγραφέα και κριτικού, επίμονου (όπως ο ίδιος έχει δηλώσει) ανατόμου και καταγραφέα της ανθρώπινης αθλιότητας στις ποικίλες εκφάνσεις της.
Ο Ξένιος διακονεί μια ποιητική γραφή στα πεζογραφήματά του, παράλληλα με την παράθεση άλλοτε αδυσώπητων γεγονότων και άλλοτε ελπιδοφόρων συμβάντων, ισορροπώντας έτσι ανάμεσα στη ζοφερή πραγματικότητα και στις αναλαμπές ελπίδας που, αν όχι μας σώζουν, έστω συμβάλλουν στις προσπάθειές μας να διατηρούμε όσο γίνεται πιο αλώβητη την αξιοπρέπειά μας.
Στα τέσσερα μέρη που συγκροτούν το βιβλίο του -«Η φρουρά», «Αγερμός», «Ανεκπλήρωτα», και «Ο ποιητής στο λυκόφως»- παρατάσσονται δεκαοχτώ διηγήματα που μιλάνε για το παρόν μέσα από διαθλάσεις πραγμάτων του παρελθόντος, που εμπλέκουν ενίοτε το μεταφυσικό μες στον προσεγμένο ρεαλισμό τους, που αντιπαραβάλλουν την τέχνη και την ευαισθησία στην κακοβουλία και την αναισθησία.
Από το (μάλλον) αυτοβιογραφικό «Αυτό που τη συγκρατεί» (με σκιές μπορχεσιανών συμμετριών να το κοσμούν) προχωρούμε, ευπρόσδεκτα θαμπωμένοι, στο βισκοντικό (τωόντι!) «Το κύμα», όπου ο Ξένιος ανασυνθέτει με φαντασιακή ακρίβεια μνήμες από το «Θάνατο στη Βενετία», τόσο του Τόμας Μαν όσο και της μεγαλειώδους κινηματογραφικής εκδοχής του. «Δεν ήθελα ο Τάτζιο να μείνει μια σκιά», διαβάζουμε στη σ. 32. «Ήθελα να τον συναντήσω, απρόσβλητο από τον χρόνο. Οι συνθήκες, οι προϋποθέσεις και τα καθέκαστα για να συμβεί αυτή η συνάντηση θεωρούσα πως βρίσκονταν κρυμμένες στα δαιδαλώδη σοκάκια της Γαληνοτάτης. Έπειτα, είχα προσδιορίσει και τον τίτλο της καινούργιας μου ταινίας. Ο θάνατος θα ερχόταν τη στιγμή της συνάντησης με το ίνδαλμα της ομορφιάς».
Διαβάζοντας το περίτεχνο διήγημα «Η séquence του χάρτινου λουλουδιού» (σ. 69-77), σημειώνω με το μολυβάκι: να το σκηνοθετήσει ο Χοδορόφσκι – κι αυτό τα λέει όλα.
Κι ύστερα ο αποσυνάγωγος με τη μορφή του πάνθηρα, ο ταλαντούχος πιτσιρικάς πιανίστας και το νορμάλ πιάνο που δεν παίζει τη μουσική της θάλασσας, η Εύα που, ψηλαφώντας ένα ανάγλυφο νεκρής κόρης στο Μουσείο, φέρνει στο νου καταστροφές, την ανθρώπινη αθλιότητα που απασχολεί δημιουργικά τον Ξένιο: Βελιγράδι, Στρεμπρένιτσα, Σεράγεβο, Δαμασκός, Βηρυτός, Μαριούπολη (σ. 67).
Διαβάζοντας το περίτεχνο διήγημα «Η séquence του χάρτινου λουλουδιού» (σ. 69-77), σημειώνω με το μολυβάκι: να το σκηνοθετήσει ο Χοδορόφσκι – κι αυτό τα λέει όλα. «Βλέπουμε τον Νάρκισσο να καθρεφτίζεται στα νερά του ποταμού. Μετά, τα νερά θολώνουν. Και βλέπουμε τον Ποταμό να κλαίει για τον χαμό του Νάρκισσου» (σ. 72). Και: «Μια τοιχογραφία σαν την Πτώση των Πρωτοπλάστων. Από πίσω ακούγεται ο ήχος μιας μουσικής που δεν έχει ακόμα συντεθεί: η 9η Συμφωνία του Νέου Κόσμου, του Ντβόρζακ. Οι τρεις τους προχωρούν προς τον καθρέφτη, όπου αντικρίζουν τα είδωλά τους, τα αγγίζουν. Αίφνης ο καθρέφτης σπάει, γίνεται θρύψαλα, και τους απορροφά» (σ. 77).
Η μελαγχολία ως κεντρικό θέμα
Κεντρικό θέμα του βιβλίου είναι η μελαγχολία: αυτή του ποιητή και δημιουργού που προκαλείται από τη βιαιότητα των γεγονότων και από την παροδικότητα της ζωής. Ο χρόνος, η παρέλευση των δευτερολέπτων, αυτή η παρτίδα σκάκι με τη φθορά και τον θάνατο (σ. 159), ταλανίζουν τον συγγραφέα αλλά και τον ωθούν σε μια παθιασμένη, συγκροτημένη και μεθοδική αντίσταση μέσα από την καταγραφή συναισθημάτων, σκέψεων, ιδεών.
Ο Νίκος Ξένιος προσφέρει στον αναγνώστη μια εναντίωση στον ζόφο των καιρών μας, μιαν ανάσα σμιξίματος των ανθρώπων
«Η ζωή είναι ρευστή», διαβάζουμε στη σ. 105, «τα πράγματα αλλάζουν κατά το αδόκητο, όλοι μετατρέπονται σε μιαν άλλη εκδοχή του προηγούμενου εαυτού τους, μικρές προδοσίες συμβαίνουν καθημερινά. Η ψυχή του ανθρώπου στεγνώνει από τους ζωτικούς χυμούς της ανέμελης εφηβείας, με αποτέλεσμα κάποια γαλήνη, αλλά και μια βαθύτατη γεύση λύπης γι᾽ αυτό το διαφορετικό που έχει χαθεί ανεπιστρεπτί».
Ο Νίκος Ξένιος προσφέρει στον αναγνώστη μια εναντίωση στον ζόφο των καιρών μας, μιαν ανάσα σμιξίματος των ανθρώπων, κατάφασης στη ζωή και στις μαρμαρυγές της επικοινωνίας, της εγγύτητας, της αγάπης. Πλάσματα συναντιούνται, και μια γλυκιά μουσική απλώνεται από τη συνάντησή του, έλεγε ο Δανός συγγραφέας Jens August Schade.
Τέλος, σημειώνω δύο λίαν ευπρόσδεκτες, καλυμμένες αλλά εμφανείς, μνείες του συγγραφέα στον ποιητή Νίκο Καρούζο, στη σ. 157. «Λάμψεις από κυανό κοβάλτιο», αναφορά στο μεταθανάτιο βιβλίο του Καρούζου Ευρέσεις από κυανό κοβάλτιο, και «τα χέρια του στις τσέπες σαν δυο χειροβομβίδες», ευθεία παραπομπή στο ποίημα «Εικόνα».
＊Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. Τελευταίο του βιβλίο –με τις εικόνες της Ειρήνης Καραγιαννοπούλου– «Στο night-club των συνειρμών» (εκδ. Παρουσία).
Απόσπασμα από το βιβλίο
Πόσα μίλια μπορούν να διανύσουν οι άνθρωποι προκειμένου να πλησιάσουν ο ένας τον άλλον; Πρόκειται για χαρτογράφηση που δύσκολα την επιχειρείς, καθώς είναι πολλοί οι περισπασμοί και ακόμα περισσότερο οι ενδοιασμοί. Αυτό που απασχολεί τον ποιητή του 21ου αιώνα είναι πώς θα επισημάνει, θα καταγράψει και θα περιγράψει με λόγια τις διαδρομές των ανθρώπων (σ. 111).
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Νίκος Ξένιος γεννήθηκε στο Χαρτούμ και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και στην École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS), στο Παρίσι. Είναι κάτοχος διδακτορικού τίτλου στην Πολιτική Φιλοσοφία (Πάντειο Πανεπιστήμιο) και εργάζεται στη δημόσια εκπαίδευση.
Μεταξύ άλλων, επιστημονικές ανακοινώσεις του έχουν δημοσιευθεί στα πρακτικά επτά διεθνών συνεδρίων θεάτρου. Γράφει κριτική θεάτρου στην Book Press. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και της Διεθνούς Ένωσης Θεατρικών Κριτικών.
