Τι να διαβάσω; 15 επανεκδόσεις ελληνικής πεζογραφίας που έρχονται στα βιβλιοπωλεία το επόμενο διάστημα

Νίκος Καζαντζάκης, Ταξιδεύοντας: Αγγλία (εκδ. Διόπτρα)

Το στοίχημα για τις εκδόσεις Διόπτρα ήταν μεγάλο και όλα δείχνουν ότι κερδήθηκε. Οι επανεκδόσεις όλων των βιβλίων του Νίκου Καζαντζάκη, οι οποίες ξεκίνησαν το 2022 με το ανέκδοτο μυθιστόρημα Ο ανήφορος, συνεχίζονται με αμείωτο ενδιαφέρον. Να επισημάνουμε ότι όλα τα βιβλία κυκλοφορούν σε δύο εκδόσεις, μια με χαρτόδετο εξώφυλλο και μια με σκληρόδετο, τα λευκά και τα κόκκινα εξώφυλλα αντίστοιχα. Τα νέα εξώφυλλα και την ειδικά σχεδιασμένη γραμματοσειρά σχεδίασε ο Γιάννης Καρλόπουλος.

Το επόμενο διάστημα αναμένουμε τους τίτλους: Ταξιδεύοντας – Ιταλία-Αίγυπτος, Σινά-Ιερουσαλήμ, Κύπρος-ο Μοριάς, Ταξιδεύοντας - Ρουσία & Ταξιδεύοντας - Αγγλία. Από την Αγγλία: «Τούτες τις σκέψεις έκανα περπατώντας κάμποσους μήνες στο εγγλέζικο χώμα κι αναπνέοντας, σε μια τόσο αποκαλυπτική στιγμή, τον αγέρα της Αγγλίας. Αγάπησα τον λαό αυτό, θάμασα τις θεμελιακές για τον άνθρωπο αρετές του. Την υπερηφάνεια, την αξιοπρέπεια, το πείσμα, την αντοχή, την πειθαρχία. Λίγα λόγια, πολλά έργα, ανθρωπιά μεγάλη. Αποφασιστικές μάχες έδωκε ο άνθρωπος και στο υγρό τούτο καταπράσινο νησί του Βορρά, μακριά από την άγια Μεσόγειο. Όπως σε όλους τους ανθρώπινους αγώνες, κι εδώ οι οχτροί ήταν οι ίδιοι: ο άνθρωπος με το μέσα του χτήνος, το φως με το μέσα του σκοτάδι. Κι όπως παντού, κι εδώ το ανθρώπινο αίμα χύθηκε ποταμός, πλερώθηκε κι εδώ βαριά κι η πιο ασήμαντη νίκη. Μα ύστερα από αιώνες, στους βράχους επάνω, στους πράσινους λόφους και στα λιμάνια της Αγγλίας, τρία μεγάλα στήθηκαν εγγλέζικα τρόπαια: Magna Charta, Τζέντλεμαν, Σαίξπηρ. Αυτές είναι οι τρεις μεγάλες νίκες του ανθρώπου, made in England».

Βιτσέντζος Κορνάρος, Ερωτόκριτος (εκδ. Μίνωας)

Ο Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1713 στη Βενετία και έκτοτε αποτελεί ένα κορυφαίο έργο αποτύπωσης και εξειδανίκευσης του έρωτα.

Σε 10.012 δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους, αφηγείται την απαγορευμένη αγάπη δύο νέων, του Ερωτόκριτου, γιου του έμπιστου συμβούλου του βασιλιά, και της Αρετούσας, κόρης του βασιλιά Ηρακλή. Η διαφορετική κοινωνική θέση τους στέκεται εμπόδιο και οι δύο νέοι καλούνται μέσα από αλλεπάλληλες δοκιμασίες να παλέψουν για την ευτυχία τους.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας (εκδ. Ψυχογιός)

Από τους πλέον σημαντικούς ανθρώπους των ελληνικών γραμμάτων στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Γρηγόριος Ξενόπουλος έγραψε πλήθος θεατρικών κειμένων και μυθιστορημάτων, ανέδειξε νέους πεζογράφους και ποιητές – ζούσε για τη λογοτεχνία.

Ως πεζογράφος ο Ξενόπουλος ξεκίνησε από τον χώρο της ηθογραφίας και πέρασε γρήγορα στο ρεαλιστικό (και αργότερα νατουραλιστικό) αστικό μυθιστόρημα με στοιχεία κοινωνικού προβληματισμού. Η γλώσσα του, στο μεγαλύτερο μέρος του έργου του, είναι η απλή δημοτική, με τους διαλόγους να ηχούν φυσικοί. Η φυσικότητα και η τεχνική αρτιότητα αποτέλεσαν τα βασικά προτερήματα της γραφής του. Επιπλέον, η εγγενής θεατρικότητα του λόγου του και η φροντισμένη ψυχογραφική προσέγγιση των ηρώων παρέχουν στα έργα του ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τους αναγνώστες και τους θεατές μέχρι και σήμερα.

Η συνεργασία του με τη «Νέα Σκηνή» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου έθεσε τον πήχη ψηλά στην προσπάθεια ανανέωσης της ελληνικής θεατρικής ταυτότητας. Σημαντικά κείμενα προς αυτή την κατεύθυνση αποτέλεσαν η Στέλλα Βιολάντη (1909), οι Φοιτητές (1919) και φυσικά Το Μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας (1904).

Δημοσθένης Βουτυράς, Το καράβι του θανάτου και άλλες ιστορίες (εκδ. Τόπος)

Ο Δημοσθένης Βουτυράς υπήρξε ένας από τους δημοφιλέστερους συγγραφείς του Μεσοπολέμου, με ασυνήθιστα μεγάλη παραγωγή έργου, 3 μυθιστορήματα και πάνω από 500 διηγήματα.

Η ανθολογία Το καράβι του θανάτου και άλλες ιστορίες περιλαμβάνει αφηγήματα τρόμου με εξπρεσιονιστικά στοιχεία και ύφος gothic, μεταφυσικές υποβολές και ψυχιατρικές κλινικές εικόνες. Την επιλογή και την επιμέλεια της ανθολογίας έχει κάνει ο Βάσιας Τσοκόπουλος.

Αλέξανδρος Κοτζιάς, Πολιορκία (εκδ. Πατάκη)

Τέσσερα χρόνια μετά τη λήξη του Εμφυλίου, κι ενώ τα τραύματα ήταν ακόμα νωπά, ο Αλέξανδρος Κοτζιάς γράφει το πρώτο μυθιστόρημα για τον Εμφύλιο με τίτλο Πολιορκία, και το 1953 εκδίδεται.

Πρωταγωνιστής του, ο ασφαλίτης Μηνάς Παπαθανάσης που, στην τελευταία περίοδο της Κατοχής, ταμπουρωμένος με τους άντρες του στο Μεταξουργείο, συγκρούεται θανάσιμα με ένοπλες ομάδες της αριστεράς. Με την κυκλοφορία του βιβλίου, οι αντιδράσεις, ένθεν κι ένθεν είναι σφοδρές. Στη Δεξιά δεν άρεσε ο τρόπος απεικόνισης του Παπαθανάση και των συνεργατών του, ως δωσίλογους, ενώ στην Αριστερά δεν άρεσε το γεγονός ότι ο συγγραφέας εκθειάζει τις θέσεις ενός ακροδεξιού συνεργάτη των Γερμανών, και δεν μυθοποιεί την αριστερή πλευρά.

Εβδομήντα χρόνια από την πρώτη της κυκλοφορία, η σημερινή έκδοση της Πολιορκίας για πρώτη φορά περιλαμβάνει τις γλωσσικές αναθεωρήσεις που έκανε ο συγγραφέας λίγο πριν από τον θάνατό του το 1992, επιλογικό σημείωμα της Ελένης Κεχαγιόγλου, εκτενή υπομνηματισμό του Μιχάλη Καλαβρού για τα γεγονότα της δύσκολης εμφυλιακής περιόδου και πλούσια ανθολογία κριτικών σημειωμάτων από όλη τη διαδρομή του έργου.

Ανδρέας Φραγκιάς, Λοιμός (Επίμετρο: Δημήτρης Χριστόπουλος, εκδ. Ποταμός)

Ο Ανδρέας Φραγκιάς αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση ανάμεσα στους μεταπολεμικούς συγγραφείς. Αν και ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη δημοσιογραφία, στα πεζογραφικά του κείμενα υπήρξε ολιγογράφος.

Εκκινώντας από την Κατοχή, τον Εμφύλιο και τα μεταπολεμικά τραύματα που δεν πρόλαβαν να επουλωθούν, λόγω της επιβολής της δικτατορίας, ο Ανδρέας Φραγκιάς ξεχωρίζει για τα νεωτερικά στοιχεία που εισάγει στις κατά τα άλλα ρεαλιστικές αφηγήσεις του. Η επανέκδοση του Λοιμού από τις εκδόσεις Ποταμός, με επίμετρο του Δημήτρη Χριστόπουλου, φέρνει ξανά στο προσκήνιο τον τρόπο του Ανδρέα Φραγκιά.

Γιάννης Σκαρίμπας, Ο αυτοκράτορ της Κίνας και άλλες ιστορίες (εκδ. Τόπος)

Οι εκδόσεις Τόπος έχουν εγκαινιάσει μια νέα ενδιαφέρουσα σειρά κλασικής λογοτεχνίας με τίτλο «Τα αειθαλή».

Σ’ αυτή τη σειρά αναμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την επανέκδοση της συλλογής διηγημάτων του Γιάννη Σκαρίμπα Ο αυτοκράτορ της Κίνας και άλλες ιστορίες. Κι αν αναρωτιέστε πότε πρωτοεκδόθηκε αυτή η συλλογή του Σκαρίμπα, την απάντηση δίνει η Κατερίνα Κωστίου, επιμελήτρια κειμένων και στίχων του Σκαρίμπα: «Tα διηγήματα της έκδοσης Ο αυτοκράτορ της Κίνας, κυκλοφόρησαν πρώτη φορά το 1933, στο βιβλίο με τίτλο Το θείο τραγί αλλά έκτοτε τα περισσότερα παρέμειναν ανέκδοτα».

Μένης Κουμανταρέας, Δύο φορές Έλληνας (εκδ. Πατάκη)

Την επανέκδοση όλων των βιβλίων του Μένη Κουμανταρέα έχουν, όπως είναι γνωστό, οι εκδόσεις Πατάκη και η Αλεξάνδρα Τράντα, και πολύ σύντομα άλλο ένα βιβλίο του σπουδαίου συγγραφέα, θα προστεθεί στη σειρά των λιτών και καλόγουστων επανεκδόσεων. Να υπενθυμίσουμε εν τάχει ότι τα εξώφυλλα των επανεκδόσεων του Μένη Κουμανταρέα, βασίζονται σε μια ιδέα του Πάρι Μέξη, σύμφωνα με την οποία στο εξώφυλλο υπάρχει μόνο ο τίτλος του βιβλίου και ο συγγραφέας, για τα οποία χρησιμοποιήθηκε η τελευταία γραφομηχανή του Μένη Κουμανταρέα, μια Olivetti Lettera 22. Το επόμενο διάστημα αναμένουμε την επανέκδοση του –ίσως του ογκοδέστερου– μυθιστορήματος του Κουμανταρέα, του Δυο φορές Έλληνας.

«Τα χρόνια είναι πολλά: 1949-1990. Δύο οικογένειες διασχίζουν τον χρόνο. Ένας διορθωτής, η γυναίκα του, ένας αλφαμίτης. Πώς ένας σκαπανέας γίνεται συγγραφέας και γιατί η κοπέλα του ανήκει σε άλλον. Τουρκία-Ελλάς 2-1 στη Λεωφόρο. Μια παράσταση Αριστοφάνη στη Μακρόνησο. Διάλεξη του Άγγελου Σικελιανού. Πώς μια κατοχική Μπερέτα καταλήγει σ’ ένα πάρτι με τριπάκια. Τυπογραφεία, σπίτια, δρόμοι. Μην προσπαθείτε να καταλάβετε. Ο χρόνος είναι ένα παιχνιδάκι. Κι η Αθήνα παντού».

Γιώργος Ιωάννου, Πολλαπλά κατάγματα (εκδ. Κέδρος)

Και αν ο Μένης Κουμανταρέας έχει ευτυχήσει στις επανεκδόσεις, δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τον Γιώργο Ιωάννου, κι αυτό γιατί μέχρι σήμερα δεν είχαμε επανεκδόσεις των βιβλίων του. Οι εκδόσεις Κέδρος κινητοποιήθηκαν και με αφορμή τα 40 χρόνια από τον θάνατο του Ιωάννου στις 16/02/85, κυκλοφόρησαν στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς επανεκδόσεις δύο βιβλίων: Επιτάφιος θρήνος και Η μόνη κληρονομιά, ενώ αυτές τις μέρες έχουμε και την επανέκδοση του βιβλίου Πολλαπλά κατάγματα.

Είναι γεγονός ότι πολλά από τα βιβλία του Γιώργου Ιωάννου ήταν σε έλλειψη, επίσης ενδεχομένως η αισθητική των εξωφύλλων τους σε κάποιους να έμοιαζε παρωχημένη. Αν ο στόχος των επανεκδόσεων ήταν να φρεσκάρει τα εξώφυλλα και να ξαναβάλει στην κυκλοφορία τίτλους εξαντλημένους ή δυσεύρετους (στόχος καθόλου αμελητέος), τότε οι επανεκδόσεις είναι επιτυχημένες. Αν κάποιος αναζητήσει μια εισαγωγή, ένα επίμετρο, μια σειρά κειμένων, τα οποία θα εντάσσουν το κάθε βιβλίο στην εποχή του και θα εξετάζουν εποπτικά την αλληλεπίδραση που είχαν τα βιβλία του Ιωάννου με άλλους συγγραφείς, τότε μάλλον οι επανεκδόσεις θα χαρακτηριστούν ελλιπείς.

Μάριος Χάκκας, Το κοινόβιο (εκδ. Άγρα)

Οι εκδόσεις Άγρα τελευταία εξέδωσαν σε ιδιαιτέρως φροντισμένες εκδόσεις τις δύο πρώτες συλλογές διηγημάτων του Μάριου Χάκκα, Τυφεκιοφόρος του εχθρού, με επίμετρο του Γιάννη Παπαθεοδώρου και Ο μπιντές και άλλες ιστορίες, με επίμετρο του Παντελή Μπουκάλα.

Η τρίτη και τελευταία συλλογή διηγημάτων, Το κοινόβιο, την οποία ο Χάκκας δεν πρόλαβε να δει τυπωμένη, επανεκδόθηκε πρόσφατα με επίμετρο του Θωμά Κοροβίνη.

Φρέντυ Γερμανός, Γυναίκα από βελούδο (εκδ. Διόπτρα)

Ο Φρέντυ Γερμανός θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν «παλαιάς κοπής» δημοσιογράφος, και με αυτό εννοούμε ότι είχε χτίσει μια εικόνα αγαπητού και ευπροσήγορου ανθρώπου, με δηκτικό χιούμορ, αδυναμία στο «ωραίο φύλο», πάντα ευγενικός και επιτυχημένος είτε έκανε τις τηλεοπτικές εκπομπές με τις συνεντεύξεις, είτε σχολίαζε την επικαιρότητα με τα κείμενά του στις εφημερίδες, είτε έγραφε κάποιο από τα μυθιστορήματά του.

Οι εκδόσεις Διόπτρα επανεκδίδουν –έπειτα από την Τερέζα– το βιβλίο του Γυναίκα από βελούδο, μια μυθιστορηματική βιογραφία της Σοφίας Τρικούπη. Μεγαλωμένη στους ανθισμένους κήπους του Μπάκιγχαμ, κάτω απ' το στοργικό βλέμμα της βασίλισσας Βικτωρίας, η Σοφία Τρικούπη γνώρισε πολύ νωρίς όλα τα διάσημα ονόματα του αιώνα της. Αργότερα, στην Αθήνα του 1880, βρέθηκε ανάμεσα σε δύο αιχμηρές συμπληγάδες – την αφοσίωσή της για τον αδερφό της, τον Χαρίλαο Τρικούπη, και τον έρωτά της για τον ανελέητο αντίπαλό του, τον Θόδωρο Δεληγιάννη.

Περικλής Κοροβέσης, Άπαντα (εκδ. Opportuna)

Οι εκδόσεις Opportuna θα επανεκδώσουν τα Άπαντα του Περικλή Κοροβέση. Μόλις κυκλοφόρησε ο πρώτος τόμος, ο οποίος περιλαμβάνει τα πεζογραφικά και τα θεατρικά του έργα.

Τα εισαγωγικά κείμενα υπογράφουν: ο εκδότης Νίκος Παπαχριστόπουλος, ο Δημήτρης Ραυτόπουλος, ο Παντελής Μπουκάλας και ο Σάββας Μιχαήλ. Ο δεύτερος τόμος αναμένεται σύντομα.

Δημήτρης Νόλλας, Κοκόνες στη σκάλα (εκδ. Ίκαρος)

Σύντομα αναμένουμε και έναν τόμο που θα περιλαμβάνει τρεις νουβέλες του Δημήτρη Νόλλα:

Την πρόσφατη Ματούλα Μυλλέρου, πάροικος και παρεπίδημος (εκδ. Ίκαρος, 2022), τη Φωτεινή μαγική (εκδ. Καστανιώτη, 2000) και τη νουβέλα Ναυαγίων πλάσματα (εκδ. Κέδρος, 2009). Θεματικές και μοτίβα που επανέρχονται, τρεις γυναίκες ξένες σε ξένο τόπο.

Κώστας Μαυρουδής, Η αθανασία των σκύλων (εκδ. Κίχλη)

Η συλλογή διηγημάτων του Κώστα Μαυρουδή Η αθανασία των σκύλων αποτελεί κομβικό βιβλίο στη βιβλιογραφία του, κι αυτό όχι (μόνο) γιατί έχει πάρει το Κρατικό βραβείο διηγήματος και το αντίστοιχο του Αναγνώστη αλλά γιατί στις ιστορίες του ο άνθρωπος και ο σκύλος αποτελούν ένα ισχυρό δίπολο, που με τον συμβολισμό του απηχεί σε ένα ευρύ φάσμα της αντικειμενικής αλλά και της λογοτεχνικής πραγματικότητας.

Θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Κίχλη, δεκαπέντε χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση.

Λένα Κιτσοπούλου, Νυχτερίδες (εκδ. Μεταίχμιο)

Έχουν περάσει σχεδόν 20 χρόνια από την κυκλοφορία του πρώτου βιβλίου της Λένας Κιτσοπούλου Νυχτερίδες. 

Έχω την αίσθηση ότι σήμερα μπορεί να διαβαστεί και να αξιολογηθεί χωρίς τις παραμέτρους της επικαιρότητας, ως μια σημαντική συλλογή διηγημάτων, από μια ταλαντούχα και ανήσυχη δημιουργό.

^＊ Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.